Zviridzwa zvakasiyana-siyana muchitoro chekuongorora

Zvishandiso Zvakasiyana-siyana Munzvimbo Yekuongorora

Nzvimbo yekuongorora zvinhu (observatory) inzvimbo inoshandiswa pakuongorora zvinhu zvemuchadenga. Kazhinji, nzvimbo dzekuongorora zvinhu dziri munzvimbo dzisina kusvibiswa zvakanyanya nechiedza, panzvimbo dzakakwirira kudzivirira kukanganiswa kwemhepo, uye kure nenzvimbo dzinokonzera kukanganiswa kwemagetsi. Kuti dziite mabasa adzo, nzvimbo dzekuongorora zvinhu dzine zvishandiso zvakasiyana-siyana zvekutarisa, kuongorora, uye kudzidza zvinhu zvemuchadenga. Izvi zvinotevera ndizvo zvinoshandiswa zvinowanikwa munzvimbo dzekuongorora zvinhu:

1. Teresikopu yeOptical

Materesikopu ekuona ndiwo maturusi makuru muzviyero zvakawanda zvekuongorora. Anoshandiswa kuona chiedza chinoonekwa kubva kuzvinhu zvekudenga, zvakaita semapuraneti, nyeredzi, magiraksi, uye nebulae. Materesikopu ekuona akakamurwa kuita mhando nhatu huru:

– Refractor Telescope: Inoshandisa malenzi kuunganidza nekutarisa chiedza. Muenzaniso iteresikopu yakatanga kushandiswa naGalileo Galilei.
– Telescope yeReflector: Inoshandisa magirazi kuunganidza chiedza. Sir Isaac Newton vakagadzira rudzi urwu rweteresikopu.
– Catadioptric Telescope: Musanganiswa wemalenzi nemagirazi ekuunganidza chiedza, zvichibatanidza zvakanakira marudzi maviri ekare ematelesikopu.

2. Teresikopu yeredhiyo

Materesikopu eredhiyo anoshandiswa kuona mafungu eredhiyo anobva kuzvinhu zvekudenga. Zviridzwa izvi zvakakosha pakudzidza zvinhu zvisiri zveoptical zvakaita sepulsars, quasars, uye ma galaxy formations. Materesikopu eredhiyo ane chimiro chikuru che parabolic chinovabvumira kutora masaini eredhiyo kubva muchadenga. Imwe yemateresikopu eredhiyo makuru yaive Arecibo Observatory muPuerto Rico, kunyangwe yakamiswa kushanda muna 2020.

3. Teresikopu yeInfrared

Materesikopu einfrared anoona mwaranzi yeinfrared inobva kuzvinhu zvekudenga. Nekuti mwaranzi yeinfrared inotorwa nemhepo yepasi, materesikopu aya anowanzoiswa panzvimbo dzakakwirira kana muchadenga, senge Spitzer Space Telescope. Materesikopu aya anobatsira vanoongorora nyeredzi kuona zvinhu zvisingaonekwe muchiedza chinoonekwa, zvakaita senyeredzi diki dzichiri kuputirwa negasi neguruva.

VERENGA  Minda yemagineti yemapuraneti nemigumisiro yavo

4. Teresikopu yeUltraviolet

Materesikopu eUltraviolet anoshandiswa kuona mwaranzi yeultraviolet inobva kuzvinhu zvekudenga. Mwaranzi yeUltraviolet haisvikiwo zvizere pamusoro pePasi nekuti yakawanda yacho inotorwa nemhepo, zvichiita kuti materesikopu aya ashande zvakanaka kana akaiswa muchadenga. Muenzaniso weteresikopu yeultraviolet iHubble Space Telescope, yakatangwa neNASA.

5. Materesikopu eX-ray neGamma

– Materesikopu eX-ray: Anoshandiswa kudzidza zvinhu zvemuchadenga zvinopisa zvikuru, zvakaita senyeredzi dzemanyutroni, maburi matema, uye supernovae. Mienzaniso inosanganisira Chandra X-ray Observatory neXMM-Newton.
– Gamma Telescope: Inoshandiswa kuona gamma mwaranzi, inoburitsa simba rakawanda kupfuura mamwe ese muchadenga. Gamma telescopes inodzidza zvinhu zvine simba rakawanda, zvakaita senyeredzi dzinoputika (gamma-ray bursts) uye pulsar pulses. Muenzaniso iFermi Gamma-ray Space Telescope.

6. Spektromita

Spektrometer chishandiso chinoshandiswa kuyera spectrum yechiedza chinoburitswa nechinhu chakati. Spektrometers dzinoparadzanisa chiedza kuita mavara acho (wavelengths) kuitira kuti masayendisiti agone kuverenga makemikari, tembiricha, kumhanya, uye humwe hunhu hwechinhu chekudenga. Spektrometers dzinogona kubatanidzwa kumhando dzakasiyana dzemateresikopu kuti dziongororwe zvakadzama.

7. Kamera yeCCD (Charging Coupled Device)

Kamera yeCCD chishandiso chinoshandiswa kutora mifananidzo yezvinhu zvekudenga. MaCCD anonyanya kunzwa chiedza uye anogona kuunganidza data zvakadzama. Makamera aya akatsiva firimu remifananidzo mumateresikopu emazuva ano uye akabatsira zvikuru mukuvandudzwa kwemhando yemifananidzo yemuchadenga nedata.

8. Interferometer

Interferometer chishandiso chinobatanidza mafungu kubva kumatelesikopu maviri kana kupfuura kuti chigadzire mifananidzo ine resolution yepamusoro. Nekushandisa kupindira, mainterferometer anogona kuona shanduko diki munzvimbo uye chimiro chezvinhu zvekudenga. Muenzaniso unozivikanwa weinterferometer iVery Large Array (VLA) muNew Mexico.

VERENGA  Zvifungidziro zveramangwana zvekutsvaga kwezvemuchadenga

9. Polarimeter

Maporarimeter anodzidza nezvekuporika kwechiedza kubva kuzvinhu zvekudenga. Nekudzidza kuti chiedza chinoporika sei, vaongorori venyeredzi vanogona kudzidza zvakawanda nezvesimba remagineti uye maitiro epanyama panobva chiedza. Maporarimeter anowanzo shandiswa mukudzidza mapuraneti, nebulae, nenyeredzi.

10. Mufananidzo wemuchina

Photometer chishandiso chinoyera simba rechiedza chezvinhu zvekudenga. Vachishandisa data rephotometric, masayendisiti anogona kuverenga kupenya, hukuru, uye makombama echiedza chezvinhu zvakasiyana-siyana. Izvi zvakakosha pakudzidza kusiyana kwenyeredzi, maexoplanet, uye supernovae.

11. Magnetometer

Magnetometers anoshandiswa kuyera masimba emagineti ari muchadenga. Izvi zvinobatsira kunzwisisa masimba emagineti ari pakati pemapuraneti pamwe chete nemasimba emagineti ari pedyo nezvinhu zvemuchadenga zvakaita semapuraneti nenyeredzi.

12. Zvinoona Mafungu Egiravhiti

Chishandiso ichi chishandiso chitsva mukuongorora nyeredzi, chinoshandiswa kuona mafungu anokwevera pasi anokonzerwa nezviitiko zvikuru muchadenga, zvakaita sekubatana kwemaburi matema kana nyeredzi dzemanyutroni. Muenzaniso unozivikanwa zvikuru iLIGO (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory).

13. Kufungidzira kweSpectrograph

Kufungidzira kweSpectrographic inzira yekutora mifananidzo yezvinhu zvemuchadenga nekupatsanura urefu hwemafungu azvo. Imusanganiswa wespectrometer nekamera, inoshandiswa kudzidza maumbirwo uye maumbirwo emagalaxy nezvimwe zvinhu zvemuchadenga.

14. Magadzirirwo Anochinjika

Iyi tekinoroji inobatsira kugadzirisa kukanganiswa kunokonzerwa nemhepo yepasi pano pakushandisa matelesikopu ekuona. Maitiro ekuona anochinjika anoshandisa magirazi anochinja chimiro kuti atsive kukanganiswa kwacho munguva chaiyo, zvichibvumira kuti pave nekuonekwa kwakajeka uye kwakajeka.

15. Zvishandiso zvakabva muchadenga

Materesikopu akasiyana-siyana anoiswa pamasetiraiti ari muchadenga kudzivirira kukanganiswa nemhepo yepasi. Mienzaniso inosanganisira Hubble Space Telescope, James Webb Space Telescope iri kuuya, uye materesikopu eX-ray negamma-ray akaita saChandra naFermi.

VERENGA  Musiyano uripo pakati penyeredzi nenyeredzi

Chishandiso chimwe nechimwe chiri muobservatory chine basa racho, zvichibvumira vaongorori venyeredzi kudzidza muchadenga zvakadzama uye zvakadzama. Neruzivo rwakanyanya kukura, zvishandiso izvi zvinoramba zvichichinja, zvichipa nzwisiso itsva uye zvichipindura zvakavanzika zvisina kugadziriswa mukuongorora nyeredzi. Observatories dzemazuva ano humbowo hwekuti vanhu vasvika papi mukutsvaga kwavo kunzwisisa nzvimbo yedu muchadenga.

Siya mhinduro