O le A'oa'oga a Irving Fisher i le Mana'oga mo Tupe
O Irving Fisher o se tasi o tagata tomai faapitoa i le tamaoaiga i lona vaitaimi, aemaise lava i le matāgaluega o faiga faavae tau tupe ma le tele o tupe. O ana sao i le tele o tupe o loo iloa pea i aso nei, aemaise lava e ala i lana atinaeina o le fuafuaga o fesuiaiga. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le aʻoaʻoga a Irving Fisher i le manaʻoga mo tupe, lea e faavae i le tele o tupe, ma lona taua i le tamaoaiga i aso nei.
Talaaga o le A'oa'oga o le Aofa'iga o Tupe
O le aʻoaʻoga o le aofaʻi o tupe o se manatu anamua e faʻafesoʻotaʻi ai le aofaʻi o tupe o loʻo faʻasalalauina i le tulaga o tau. O le mea moni, o lenei aʻoaʻoga o loʻo taʻu mai ai o suiga i le sapalai o tupe i le tamaoaiga o le a aʻafia saʻo ai le tulaga o tau. Na faʻaauauina e Irving Fisher lenei auala e ala i le atinaʻeina o se faʻataʻitaʻiga faʻamatematika e taʻua o le fua faʻatatau o fesuiaiga.
Fesuiaiga o le Fuainumera
Na fa'atulaga e Fisher le a'oa'oga o le aofa'i o tupe e ala i le fua fa'atatau lenei:
\[ MV = PT \]
O iinei:
– \( M \) o le aofaʻi atoa o tupe o loʻo faʻasalalauina i le tamaoaiga,
– \( V \) o le saoasaoa o le fa'asalalauina o tupe, o lona uiga o le tele o taimi e sui ai tupe i se vaitaimi patino,
– \( P \) o le tau averesi,
– \( T \) o le aofaʻi o fefaʻatauaʻiga o loʻo tutupu i le tamaoaiga.
Faatasi ai ma lenei fuafuaga, na finau ai Fisher o le oloa o le sapalai o tupe ma lona saoasaoa o le faasalalauina e tutusa ma le oloa o le tulaga o le tau ma le tele o fefaatauaiga. O lenei fuafuaga o loo faaalia ai se paleni e faaalia ai le sootaga i le va o fesuiaiga tau tupe ma fesuiaiga moni. Na finau Fisher afai e faateleina le aofaiga o tupe \( M \), ona faapea lea o le \( V \) ma le \( T \) e tumau, e tatau ona siitia le tau \( P \), e faailoa mai ai le taugata o le soifuaga.
Manaʻoga mo Tupe i le Aʻoaʻoga a Fisher
I le vaaiga a Fisher, o le manaʻoga mo tupe e fesoʻotaʻi vavalalata ma lana galuega o se auala e fesuiaʻi ai tupe. Na matauina e Fisher o tagata taʻitoʻatasi ma kamupani e umia tupe e faʻatino ai fefaʻatauaʻiga i aso taʻitasi. O le mea lea, o le manaʻoga mo tupe e faʻalagolago i le tele o fefaʻatauaʻiga (T) ma le saoasaoa o le tafega o tupe (V). I le faʻamatematika, o le manaʻoga mo tupe e mafai ona faʻaalia e pei ona:
\[ M_d = \frac{PT}{V} \]
O iinei, \( M_d \) o le manaʻoga mo tupe. Na finau Fisher e faapea i se tamaoaiga mautu ma lelei, o le saoasaoa o tupe \( V \) e manatu e tumau ma mafai ona vavaloina. O lea la, o suiga i le manaʻoga mo tupe e fuafua muamua lava e suiga i le taua o fefaʻatauaʻiga \( T \).
Faitioga ma Manatu Faavae
E ui o lenei faʻataʻitaʻiga e foliga faigofie ma talafeagai, ae e tele faitioga i manatu faavae o le aʻoaʻoga a Fisher. O se tasi o faitioga autu o le manatu e faapea o le saoasaoa o tupe \( V \) e tumau. O le mea moni, \( V \) e mafai ona suia faatasi ma atinaʻe faatekinolosi, faiga faavae tau tupe, ma suiga i mea e fiafia i ai tagata mo le faʻaaogaina o tupe nai lo aitalafu.
E le gata i lea, o lenei talitonuga e le amanaʻiaina le matafaioi a tupe o se teuina o le taua ma se fua o le tamaoaiga. I tamaoaiga faʻaonaponei, e umia foʻi e tagata taʻitoʻatasi tupe o se ituaiga o tupe teufaafaigaluega poʻo se inisiua e faasaga i le le mautonu o le tamaoaiga. O le mea lea, o le manaʻoga mo tupe e le gata ina fesoʻotaʻi ma lana galuega tau fefaʻatauaʻiga ae faʻapea foʻi ma ana galuega tau faʻatauvaʻa ma le puipuiga.
Talafeagai i le Tulaga Tau Tamaoaiga Faʻaonaponei
E ui i faitioga i le faigofie o ona manatu, o le aʻoaʻoga a Irving Fisher e uiga i le manaʻoga mo tupe o loʻo tumau pea lona tāua i le tulaga tau tamaoaiga faʻaonaponei, aemaise lava o se amataga mo le malamalama i le sootaga i le va o tupe ma tau. O le tele o aʻoaʻoga tau tupe faʻaonaponei, e aofia ai le aʻoaʻoga a Keynesian ma le monetarism, ua atiaʻe ni manatu e maua mai i le faʻataʻitaʻiga autu a Fisher.
I se lalolagi ua faʻateleina le fesoʻotaʻiga i le lalolagi atoa ma le faiga tau tupe ua faʻateleina le lavelave, o le saoasaoa o tupe (V) e mafai ona aʻafia e le tele o mea, e aofia ai faʻafouga faʻatekonolosi i faiga totogi faʻatekinolosi, faiga faʻavae lafoga, ma tulaga faʻapolokiki ma agafesootai. Peitaʻi, o faʻavae o manatu o Fisher o loʻo tumau pea le aoga i le suʻesuʻeina o le sapalai ma le manaʻoga mo tupe ma le faiga faʻavae tau tupe.
I'uga
O le aʻoaʻoga a Irving Fisher e uiga i le manaʻoga mo tupe, lea na atiaʻe e ala i le fuafuaga o fesuiaiga, ua avea ma faavae mo le tele o aʻoaʻoga tau tamaoaiga tau tupe. O le malamalama i le auala e fegalegaleai ai fesuiaʻiga e pei o le sapalai o tupe, tau, le tele o fefaʻatauaʻiga, ma le saoasaoa o tupe e maua ai ni malamalamaaga taua i le tamaoaiga lautele ma faiga faʻavae a le malo.
E ui o lenei aʻoaʻoga e faigofie ma manaʻomia ai ni suiga tetele e faʻafetaui ai le lavelave o le tamaoaiga faʻaonaponei, ae o mataupu faavae autu a Fisher e avea o se meafaigaluega aoga mo auiliiliga. O le malamalama i nei mea taua, e mafai ai e le au atamamai tau tamaoaiga ma le au faia tulafono ona foia lelei luitau tau tamaoaiga ma faʻatulaga ni tulafono e fesoasoani e faʻatonutonu ai le sapalai o tupe ma tausia le mautu o le tamaoaiga.
Faatasi ai ma lesona na aoaoina mai le aʻoaʻoga a Fisher, ua maua ai e le au faia tulafono ni meafaigaluega sili atu e malamalama ai i le auala e mafai ai e a latou gaioiga ona aafia ai le tau o le soifuaga, le tuputupu aʻe o le tamaoaiga, ma le mautu tau tupe. O lenei mea ua avea ai le talatuu o Fisher ma mea taua i talanoaga i aso nei e uiga i le aʻoaʻoga o le sapalai ma le manaʻoga o tupe.