Tekonolosi Fesootaiga mo Faalavelave Faanatura
O faʻalavelave faʻalenatura o se taufaʻamataʻu e le maalofia i le soifua o tagata. O faʻalavelave faʻalenatura e pei o mafuiʻe, lologa, solo eleele, afa ma mauga mu e mafai ona tutupu faʻafuaseʻi, ma mafua ai ona leiloa meafaitino ma maliliu ai tagata. I ia tulaga, o fesoʻotaʻiga o se elemene autu e mafai ona fuafua ai le manuia poʻo le toilalo o le puleaina o faʻalavelave faʻalenatura. O le mea lea, o tekinolosi fesoʻotaʻiga mo faʻalavelave faʻalenatura e taua tele i le faʻaitiitia, tali atu, ma le toe faʻaleleia.
Atina'e o Tekonolosi Fesootaiga
A o fa’agasolo le alualu i luma o tekinolosi, o lo’o fa’aauau pea ona fa’afouina auala ma masini fa’afeso’ota’i. Mai le vaitaimi o le telekalafi e o’o mai i tekinolosi uaealesi i aso nei, ua tatou va’aia ni suiga tetele ua mafai ai ona vave, sili atu ona lelei, ma sili atu ona fa’atuatuaina fesootaiga. O tekinolosi fa’aonaponei fa’afeso’ota’i e pei o leitio e lua itu, telefoni feavea’i, faiga satelite, ma talosaga fa’ainitaneti e iai sona sao i le fa’afaigofieina o le aoina o fa’amatalaga, tufatufaina atu o fesoasoani, ma le fa’amaopoopoina i le va o vaega eseese i taimi o fa’alavelave fa’afuase’i.
Lapataiga vave
O faiga lapatai vave o se vaega taua tele lea o soʻo se faʻavae o le puleaina o faʻalavelave faʻafuaseʻi. E pei ona tatou iloa, e taua tele le taimi i le faʻasaoina o ola ma le faʻaitiitia o mea ua faʻaleagaina. Faatasi ai ma le alualu i luma o tekinolosi o masini ma faʻamaumauga, o nei faiga ua faʻateleina le atamai ma le saʻo. Mo se faʻataʻitaʻiga, o Iapani o loʻo i ai se tasi o faiga lapatai vave sili ona alualu i luma o mafuiʻe i le lalolagi. O lenei faiga e faʻaaogaina ai se fesoʻotaʻiga o seismometers e iloa ai mafuiʻe ma auina atu lapataiga i totonu o ni nai sekone i tagata nonofo e ala i le televise, leitio, ma polokalama telefonipoto.
Polokalama Telefonipoto ma Ala o Faasalalauga Lautele
I tausaga talu ai nei, ua tele polokalama telefonipoto ua atiaʻe e fesoasoani ai i tulaga o mala faalenatura. O polokalama e pei o le Google Crisis Response, Zello, ma polokalama masani mai le malo ma faalapotopotoga e le o ni malo e ofoina atu foliga e pei o faafanua o mala faalenatura, faamatalaga o le aveeseina o mea, ma auala e fesootai ai ma auaunaga faafuasei.
E taua tele fo'i ala o faasalalauga faaagafesootai i lenei itu. O fa'asalalauga e pei o le Twitter, Facebook, ma le Instagram ua avea ma meafaigaluega taua mo le fa'asalalauina o fa'amatalaga. Ina ua taia Haiti e se mafui'e tele i le 2010, sa fa'aaogaina tele ala o faasalalauga faaagafesootai e aoina ai fa'amatalaga, fa'amaopoopo fesoasoani, ma su'esu'e ai tagata na a'afia. O fa'amatalaga e fa'asoa atu e ala i ala o faasalalauga faaagafesootai e masani ona vave salalau atu nai lo ala o faasalalauga masani.
Leitio e Lua-Auala ma le Leitio e le Aufaigaluega
O leitio e lua-ala, po'o walkie-talkies, o auala sili ona fa'atuatuaina ma mautu o fesoota'iga i tulaga fa'afuase'i. O le mafua'aga autu ona e le fa'alagolago leitio e lua-ala i feso'ota'iga feso'ota'iga, lea e mafai ona fa'aleagaina e mala fa'afuase'i. I atunu'u e masani ona a'afia i mala fa'afuase'i, e masani ona fa'aaogaina leitio e lua-ala e 'au lavea'i, auaunaga tau soifua maloloina, ma pulega mo le fa'amaopoopoina o fa'amatalaga i le taimi moni.
E le gata i lea, o le vaega o leitio fa'atauva'a e iai fo'i se sao taua i feso'ota'iga fa'afuase'i. O leitio fa'atauva'a, po'o le Ham Radio, ua leva ona lauiloa o se meafaigaluega fa'atuatuaina i tulaga fa'afuase'i. E iai lo latou gafatia e fa'agaoioia i luga o le tele o alaleo ma e mafai ona o'o atu i nofoaga maotua ma tu'ufua. Ina ua taia e le tsunami i le Vasa Initia i le 2004, na fesoasoani ai le au fa'agaoioia leitio fa'atauva'a e fa'asalalau fa'amatalaga taua i nofoaga na fa'aleagaina ai faiga masani o feso'ota'iga.
Faiga Fesootaiga Satelite
O faiga feso'ota'iga satelite o se tasi lea o tekinolosi sili ona fa'atuatuaina mo le tali atu i fa'alavelave fa'alelalolagi. E tusa lava po'o a tulaga fa'afanua ma mea ua fa'aleagaina e atina'e, e mafai e satelite ona fa'atumauina ni feso'ota'iga mautu. Ua fa'amaonia le aoga tele o lenei tekinolosi i tulaga e le manuia ai feso'ota'iga i luga o le eleele. Mo se fa'ata'ita'iga, o nofoaga feso'ota'iga satelite e pei o le Iridium, Inmarsat, ma le VSAT e mafai ona fa'aogaina e fa'asalalau ai fa'amatalaga, leo, ma vitio mai nofoaga o fa'alavelave fa'afuase'i i nofoaga autu po'o pulega.
Drone ma Tekonolosi o le Iloiloina o Mea Mamao
I tausaga talu ai nei, ua matuā faʻateleina le faʻaaogaina o vaalele e leai ni pailate (drones) i le pulega o faʻalavelave faʻafuaseʻi. E mafai ona faʻaaogaina vaalele e leai ni pailate mo le faʻafanua o nofoaga ua aʻafia, sailia ma laveaʻiina o tagata ua aʻafia, ma le tuʻuina atu o fesoasoani tau fesiitaiga. Ua faʻapipiʻiina i meapueata maualuluga ma isi masini e fesoasoani e tuʻuina atu faʻamatalaga vave ma saʻo.
E matuā aogā fo'i tekinolosi o le remote sensing e pei o le LiDAR (Light Detection and Ranging) ma le radar imaging i le iloiloina o vaega ua a'afia i mala. O nei tekinolosi e mafai ai ona faia ni fa'afanua auiliili o le topographic, lea e mafai ona fesoasoani i le fa'ailoaina o tulaga lamatia ma le atina'eina o fuafuaga mo le fa'aitiitia o mala.
IoT ma Feso'ota'iga Sensor
Ua suia e le Initaneti o Mea (IoT) le tele o vaega, e aofia ai le puleaina o mala faalenatura. E mafai ona faʻaaogaina fesoʻotaʻiga sensor e faʻavae i luga o le IoT e mataʻituina ai tulaga o le siosiomaga i le taimi moni. E mafai e nei sensor ona fuaina mea uma mai gaioiga o mafuiʻe i le maualuga o le vai, ma faʻasalalau saʻo faʻamatalaga i nofoaga autu e pulea ai.
Mo se faʻataʻitaʻiga, o masini faʻalogo IoT o loʻo tuʻu i tafatafa o vaitafe e mafai ona mataʻituina le maualuga o le vai ma auina atu lapataiga vave o lologa e ono tulaʻi mai. E le gata i lea, o masini e mafai ona ofuina e faʻavae i luga o le IoT e ofuina e le au laveai e mafai ona mataʻituina o latou faailoga taua, ma faʻamautinoa ai le soifua maloloina ma le saogalemu o le au laveai i taimi o galuega i le fanua.
Luʻitau ma le Lumanai
E ui ina ua fesoasoani tele tekinolosi fesoʻotaʻiga i le puleaina o faʻalavelave faʻafuaseʻi, ae o loʻo iai pea nisi o luʻitau. Muamua, o atinaʻe fesoʻotaʻiga o loʻo iai nei e masani ona vaivai i le faʻaleagaina. O le mea lea, o le atinaʻeina o ni faiga e sili atu ona teteʻe atu i faʻalavelave faʻafuaseʻi e taua tele.
Lua, o le fesoʻotaʻiga i le va o masini ma fesoʻotaʻiga mai ofisa eseese o se luʻitau tele foʻi. Afai e aofia ai i se faʻalavelave se tele o paʻaga, e pei o le malo, militeri, faʻalapotopotoga e le o ni malo, ma nuʻu i le lotoifale, e taua tele le fetuʻunaʻi i tulaga faʻatonuina o fesoʻotaʻiga e faʻaaogaina e le tasi ma le isi.
O le lumanaʻi o tekinolosi fesoʻotaʻiga faʻalelalolagi o le a matuā aʻafia lava e mea fou i le atamai faʻapitoa ma le auʻiliʻiliga o faʻamaumauga. O nei tekinolosi e mafai ai ona sili atu le saʻo o valoʻaga ma vave tali atu. Mo se faʻataʻitaʻiga, faʻatasi ai ma le auʻiliʻiliga o faʻamaumauga tetele, e mafai ona tatou faʻailoaina mamanu mai faʻalavelave faʻalelalolagi ua mavae ma faʻaaogaina mo ni fuafuaga sili atu i le lumanaʻi.
I le feagai ai ma mala faalenatura, e le gata ina faasaoina e tekinolosi fesoʻotaʻiga ola ae faafaigofieina ai foi le fesoʻotaʻiga o fesoasoani ma laveai, ma fesoasoani i le toe faaleleia pe a uma le mala. Faatasi ai ma le alualu i luma faifai pea o tekinolosi, e mafai ona tatou faamoemoe mo se lumanai lea o le a sili atu ona tatou saunia mo mala e ono tutupu ma faaitiitia ai mea e leiloa.