Fausaga ma Galuega a le Faiga o Neula
O le faiga o neula o se tasi o vaega sili ona lavelave ma taua o le tino o le tagata. E nafa ma le mauaina, tuufaatasia, ma le tali atu i faamatalaga mai siosiomaga i fafo ma totonu. O lenei tusiga o le a iloiloina loloto ai le fausaga ma le galuega a le faiga o neula, e aofia ai ona vaega autu ma le auala e galulue faatasi ai elemene taitasi e mafai ai ona galulue faatasi le tino.
Folasaga i le Faiga o Neura
E mafai ona vaevaeina le faiga o neula i ni vaega tetele se lua: o le faiga tutotonu o neula (CNS) ma le faiga o neula pito i tua (PNS). O le faiga tutotonu o neula e aofia ai le faiʻai ma le uaea tuasivi, lea e galulue o se nofoaga autu e pulea ai gaoioiga a le tino. O le faiga o neula pito i tua, i le isi itu, e aofia ai neula uma e fesoʻotaʻi ma le faiʻai ma le uaea tuasivi, lea e momoli atu ai faʻamatalaga lagona mai le tino i le CNS ma faʻatonuga faʻagaoioi mai le CNS i maso ma totoga.
Fausaga o le Faiga o Neula
1. Faiga Tutotonu o Neula
- Fai'ai:
O le faiʻai o se totoga o loʻo i totonu o le ulupoʻo ma e fai ma nofoaga autu e pulea ai le tino. E vaevaeina i ni vaega se tele, e aofia ai le faiʻai muamua, le faiʻai ogatotonu, ma le faiʻai tua. O vaega taʻitasi e iai a latou galuega faʻapitoa e fesoasoani i le mafai ona mafaufau, manatua, lagona lagona, ma faʻagasolo faʻamatalaga lagona.
– Uaea o le tuasivi:
O le uaea o le tuasivi o se fa'aopoopoga o le fai'ai e fa'aloaloa i lalo i le auala o le tuasivi. E avea o se auala autu mo fe'au e feoa'i solo i le va o le fai'ai ma le tino. E le gata i lea, e pulea fo'i e le uaea o le tuasivi nisi o tali e le mana'omia ona fa'agasolo i totonu o le fai'ai.
2. Faiga o Neula Fa'ata'amilo
– Neula o le ulu:
E 12 pea o neula o le ulu e alia'e sa'o mai le fai'ai. O nei neula ta'itasi e iai lana galuega fa'apitoa, e pei o le lagona o le sogisogi, va'ai, gaioiga o mata, fa'alogo, ma le puleaina o maso o foliga.
– Neula o le tuasivi:
E 31 pea o neula o le tuasivi e tula'i mai le uaea o le tuasivi. O nei neula e nafa ma le fa'asalalauina o fa'ailoilo lagona ma gaioiga i le va o le uaea o le tuasivi ma le vaega atoa o le tino.
Galuega a le Faiga o Neula
1. Galuega Fa'alogo
O le galuega fa'alogo o le faiga o neula e feso'ota'i ma le mafai ona lagona suiga i le siosiomaga i totonu ma fafo. O mea e maua mai lagona i le tino atoa e iloa ai mea e pei o le malamalama, leo, vevela, mamafa, ma vaila'au. Ona liua lea o nei fa'amatalaga i ni fa'aosofiaga eletise e auina atu e ala i neula i le CNS mo nisi fa'agasologa.
2. Galuega a le Afi
A maeʻa ona faʻagasolo faʻamatalaga lagona, e tuʻuina atu e le faiga o neula se tali talafeagai e ala i galuega tau gaioiga. E aofia ai le auina atu o faʻailoilo mai le CNS i maso ma glands. O faʻataʻitaʻiga e aofia ai gaioiga faʻapitoa o maso o le tino, e pei o le savali poʻo le tusitusi, faʻapea foʻi ma gaoioiga otometi e leʻi iloa, e pei o le tata o le fatu poʻo le faʻamaʻiina o meaʻai.
3. Galuega Fa'atasi
E mafai e le faiga o neula ona tuufaatasia faamatalaga mai punaoa eseese e maua ai se tali manino. O lenei faagasologa e aofia ai le tele o vaega, e pei o le faia o faaiuga, aoaoina, ma le puleaina o lagona. O lenei mea e faaalia ai le gafatia o le faiʻai e le gata ina faagasolo faamatalaga lagona ae teuina foi ma faaaoga mo tali i le lumanai.
Vaega o le Sela o le Faiga o Neula
O le faiga o neula e aofia ai ituaiga sela e lua: neurons ma glial cells.
Neuron
O neura o vaega autū ia o le faiga o neura, e nafa ma le fa'asalalauina o fa'aosofiaga eletise. O neura ta'itasi e aofia ai se tino o le sela, dendrites, ma se axon. E maua e dendrites fa'ailoilo mai isi neura, ae o le axon e fa'asalalauina na fa'ailoilo i le isi neura po'o sela effector, e pei o maso ma glands.
Sela Glial
E galulue sela glial e lagolago ma puipuia neura. Latou te saunia meaʻai, tausia le paleni o ion, ma aveese mea otaota mai neura. Latou te fausia foʻi le myelin, o se vaega e faʻavavevave ai le fesiitaiga o neura i luga o axons.
Fa'ama'i ma Fa'aletonu o le Faiga o Neula
O le faaletonu o le faiga o neula e mafai ona oo atu ai i le tele o tulaga e aafia ai le faatinoga faaletino ma le mafaufau. O nisi o tulaga masani e aofia ai:
– Fa'ama'i o le Alzheimer: O se fa'ama'i e fa'aleagaina ai le tino e iloagofie i le leiloa o neura ma le fa'aitiitia o le mafaufau.
– Multiple Sclerosis: O se tulaga e puipuia ai le tino mai le fa'ama'i lea e fa'aleagaina ai le myelin e si'omia ai axons, ma fa'alavelaveina ai le fesiita'iga o fa'ailoilo o neula.
– Epilepsy: O se fa'aletonu e iloa i le ma'i oso soo ona o gaoioiga eletise e le masani ai i le fai'ai.
I'uga
O le faiga o neula o se fesoʻotaʻiga lavelave e taua mo le olaga i aso faisoo. E ala i le fesoʻotaʻiga ma le felagolagomaʻi i le va o ona vaega, o lenei faiga e mafai ai ona tatou lagona, gaoioi, ma fetuʻunaʻi i le lalolagi o siomia ai i tatou. O le malamalama i lona fausaga ma lana galuega e le gata ina taua mo le saienisi ae faʻapea foi mo le atinaʻeina o togafitiga faafomaʻi mo i latou o loʻo mafatia i faʻalavelave o le faiga o neula. Faatasi ai ma suʻesuʻega faifai pea, matou te faʻamoemoe e maua ni fofo sili atu ona lelei e tausia ai le soifua maloloina o le faiga o neula ma faʻaleleia atili ai le tulaga lelei o le olaga.