Fuainumera i le Ethnography
Ua leva ona lauiloa le etnografia o se auala suʻesuʻe e faʻamamafa ai le loloto o le malamalama: o loʻo iai tagata suʻesuʻe i totonu o nuʻu, mataʻituina faiga masani i aso uma, faia faʻatalanoaga loloto, ma faʻamaumauina le gagana, faʻailoga, sootaga malosi, ma uiga o loʻo faʻapipiʻiina i aafiaga o i latou o loʻo suʻesuʻeina. Ona o lenei mea, e masani ona faʻatulagaina le etnografia o se "agavaʻa" - e peiseaʻī ua vavaeʻese mai fuainumera, fua, ma auʻiliʻiliga faʻamaumauga. Peitaʻi, i faiga faʻatino o suʻesuʻega lautele i aso nei, e mafai e fuainumera ona faia se sao taua i le faʻamauoa o le etnografia e aunoa ma le leiloa o ona faʻailoga taua: lagona maaleale i le tulaga ma le loloto o le faʻauigaga.
O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai pe faʻapefea ona faʻaaogaina talafeagai fuainumera i le suʻesuʻega o etnografi, o a ona aogā ma tapulaʻa, faʻapea ai ma faʻataʻitaʻiga o lona faʻaaogaina i galuega faʻatino i le fanua.
Aiseā e Tāua ai Fuainumera mo le Ethnography?
O fuainumera o ni meafaigaluega ia mo le aoteleina o eseesega ma mamanu i faʻamaumauga. I totonu o tulaga faʻale-aganuʻu, e masani ona faia faʻamaumauga i foliga o faʻamatalaga i le fanua, faʻamaumauga o faʻatalanoaga, ata, meafaitino, ma pepa aloaia. Peitaʻi, e feagai foʻi tagata suʻesuʻe faʻale-aganuʻu ma faʻamaumauga e iai fua faʻatatau: le tele o mea na tutupu, le aofaʻi o tagata auai i sauniga, mamanu o asiasiga i nofoaga patino, fesoʻotaʻiga o mafutaga, tausaga poʻo le tufatufaina o galuega a ē na faʻamatalaina, ma e oʻo lava i suiga i tau, totogi, poʻo tupe faʻaalu a le aiga e aʻafia ai faiga faʻaleaganuʻu.
O le faʻaaogaina o fuainumera e lē faʻapea ai o le a liua ai le suʻesuʻega faʻale-etnografia i se suʻesuʻega tele. Nai lo lea, o fuainumera iinei e mafai ona malamalama i ai o se meafaigaluega e: (1) faʻamanino ai mamanu e aliaʻe mai matauga, (2) siaki faʻasolosolo manatu o tagata suʻesuʻe, (3) faʻateleina le manino o le faiga o suʻesuʻega, ma le (4) faʻamalosia atili ai finauga faʻale-etnografia pe a feagai ma tagata faʻalogologo faʻavae poʻo le lautele o tagata lautele o loʻo masani ona manaʻomia faʻamaoniga faʻafuainumera.
Faiga o le Faʻaaogaina o Fuainumera i le Ethnography
1) Fuainumera Fa'amatalaina e Pu'eina ai le Tala'aga
O fa'atulagaga faigofie—ae e masani ona aoga tele—o fuainumera fa'amatala: pasene, averesi, ogatotonu, vaega, ma fa'asologa o fuainumera. I se su'esu'ega fa'ale-aganu'u o se nu'u faifaiva, mo se fa'ata'ita'iga, e ono aoteleina e le au su'esu'e le fa'atulagaga o galuega (faifaiva, tagata faigaluega, tagata fa'atau i'a), tulaga o a'oa'oga, po'o fesuia'iga i vaitau o faigafaiva. O nei fuainumera e le suia ai le tala, ae latou te maua ai se fa'avae manino: "le tele" ma le "le tele o taimi" e faia ai se faiga, ina ia malamalama ai le au faitau i lona tele ma le tufatufaina atu.
Mo se faʻataʻitaʻiga, mai le 30 aiga na faʻatalanoaina, e 18 aiga na faʻalagolago tele lava i faigafaiva mo tupe maua, 7 i le gaosiga o iʻa, ma le 5 i gaoioiga e le o ni faigafaiva. O nei faʻamatalaga e mafai ona faʻaleleia atili ai auʻiliʻiliga o le maufetuunaʻi o le tamaoaiga, vaevaega o galuega, ma le vaivai i le tau leaga.
2) Fuafuaina o le Taimi e Fa'aaogā ai ma Fa'ata'ita'iga o Fegalegaleaiga
E masani ona iai i faʻamatalaga o galuega ni mea tutupu faifai pea: fonotaga a le nuʻu, feeseeseaiga laiti, ituaiga o faʻafeiloaʻiga, foaʻi atu o meaalofa, poʻo ni faiga faʻapitoa o le faʻaaogaina. E mafai e tagata suʻesuʻe ona faʻailoga nei mea tutupu ma fuafua lo latou tele e tusa ai ma le taimi, nofoaga, poʻo vaega faʻaagafesootai. E fesoasoani lea e iloa ai le eseesega i le va o mea tutupu e "tele" ona o ni mea mataʻina ma mea e "masani" ona o ni mea masani.
Mo se faʻataʻitaʻiga, na faʻamaumauina e le au suʻesuʻe ni fegalegaleaiga e 60 i totonu o se fale kofe i le lua vaiaso. Faatasi ai ma ni faʻailoga faigofie (autū o talanoaga, failauga autū, taimi pisi), na mafai ai ona latou matauina ni mamanu o fesoʻotaʻiga i le va o le va fealoaʻi, faʻatulagaga faʻale-itupa, ma le gaosiga o manatu o le lautele i le tulaga faʻalotoifale.
3) Su'esu'ega o Feso'ota'iga Lautele
E mamana le su'esu'ega o aganuu i le malamalama i fegalegaleaiga fa'aagafesootai—o ai e vavalalata i ai, o ai e iai sona faatosinaga, o ai e fa'afeso'ota'i vaega. E mafai e fuainumera o feso'ota'iga fa'aagafesootai ona fesoasoani e va'ai ma fa'atatau nei fausaga o fegalegaleaiga, mo se fa'ata'ita'iga e ala i fua o le "tulaga tutotonu" (o ai e sili ona tutotonu), "to'atele" (o le a le to'atele o le feso'ota'iga), po'o le "fa'afeso'ota'i" (o ai e fa'afeso'ota'i vaega).
I suʻesuʻega o faʻalapotopotoga faʻalenuʻu, e mafai ona maua faʻamatalaga fesoʻotaʻiga mai fesili faigofie: "O ai e te liliu i ai mo se fesoasoani pe a iai sau faʻafitauli?" poʻo le "O ai e te masani ona galulue faʻatasi ma ia?" E mafai e taunuʻuga ona faʻaopoopoina tala faʻasolopito e uiga i taʻitaʻiga faʻasamasamanoa pe o ai moni lava e uuina le pule i tua o fausaga aloaia.
4) Metotia Fefiloi: Tuufaatasia o Suʻesuʻega ma Suʻesuʻega
E tele suʻesuʻega e faʻaaogaina ai se mamanu faʻafefiloi o metotia: e faʻaaogaina le suʻesuʻega o aganuu e malamalama ai i le talaaga ma faʻatulaga ni fesili talafeagai, sosoo ai ma ni suʻesuʻega laiti e faʻataʻitaʻi ai le lautele o nei mamanu i totonu o le alalafaga. O lenei auala e masani ona taʻua o le "lagolago faʻatatau mo ni malamalamaaga lelei."
Mo se faʻataʻitaʻiga, o suʻesuʻega faʻale-aganuʻu i se fale gaosi lavalava na maua ai o le "galuega faʻaopoopo e aunoa ma se totogi" sa aʻafia moni lava i omiga faʻaagafesootai ma sini o gaosiga. O se suʻesuʻega puupuu e mafai ona fuaina le tele o le oʻo i ai o nei omiga i tagata faigaluega, pe faʻapefea ona eseese i matagaluega eseese, ma pe faʻapefea ona fesootaʻi ma le tulaga o konekarate. O taunuʻuga faʻamaumauga e faʻamalosia ai sailiiliga faʻale-aganuʻu, ae o suʻesuʻega faʻale-aganuʻu e faʻamatalaina ai faiga ma uiga o loʻo i tua atu o fuainumera.
5) Su'esu'ega Fa'atatau o Mataupu i Fa'amaumauga Tusitusiga
E mafai ona iloiloina tusitusiga ma pepa o faatalanoaga e ala i le faaaogaina o auala fa'atatau e pei o le auiliiliga o anotusi: faitauina o le alia'e mai o autu po'o upu autu, fa'atusatusa autu i vaega eseese, po'o le matauina o suiga i talanoaga i le aluga o taimi. E mafai ona faia lenei metotia e ala i le fa'ailogaina o tusitusiga po'o le fesoasoani a polokalama faakomepiuta.
Peita’i, e mana’omia e le au su’esu’e i aganu’u ona fa’aeteete: o le fa’aaogā soo o se upu e le fa’ailoa mai ai lona taua. Atonu e seasea ta’ua se autu ae e matua’i maaleale lava; pe i se isi itu, atonu e aliali soo mai ona o se “gagana aloaia” e toe fai soo, ae le o se aafiaga moni. O iinei e tumau ai le taua o le fa’auigaga o aganu’u.
Aogā o Fuainumera mo Finauga Fa'ale-Etnografika
Muamua, e mafai e fuainumera ona faʻaleleia atili ai le saʻo. A fai mai saienitisi, "O lenei faiga e masani ona faia," e mafai e le au faitau ona vaʻaia ni faʻailoga: pe faʻapefea ona masani ai, o fea vaega, ma i lalo o a tulaga.
Lua, e fesoasoani fuainumera e faatumauina se paleni i le va o mea mataʻutia ma mamanu i aso uma. E masani ona fetaiaʻi tagata suʻesuʻe i aganuu ma ni taimi malolosi ma faʻaosofia ai lagona—feeseeseaʻiga tatala, tū ma aga tetele, faʻalavelave faʻafuaseʻi—ae e fesoasoani fuainumera e aumaia na taimi i se vaaiga manino.
Tolu, o fuainumera e faafaigofie ai fesootaiga ma tagata e faia tulafono. O le tele o tulafono a le malo e faʻatinoina e faʻailoga. O suʻesuʻega faʻale-aganuʻu e lagolagoina e faʻamaumauga faʻatatau e masani ona faigofie ona maua e aunoa ma le faʻaitiitia o le loloto.
Tapulaʻa ma Lamatiaga: E Le Tutusa Lava Fuainumera
E ui ina aoga, ae o fuainumera i le suʻesuʻega o aganuu eseese e iai ni tulaga lamatia.
1. Fa'aitiitia o le Fa'au'uga: O aafiaga fa'aletagata e fa'atapula'aina i ni mea fesuisuia'i. Peita'i, o uiga fa'aleaganuu e masani ona le mautonu, feteenai, ma fa'atatau i tulaga.
2. Fa'asesēina o le lē fa'aitu'au: e foliga mai e "mautinoa" fuainumera, e ui lava o le filifiliga o vaega, le auala e fai ai fesili, ma le faiga o le fa'ailogaina o igoa e matua'i a'afia lava e le tulaga o le tagata su'esu'e.
3. Fa'afitauli o le fa'ata'ita'iga: E seasea ona fa'aogaina e le etnography ni fa'ata'ita'iga fa'afuase'i. O le mea lea, e le mafai ona fa'alauteleina i taimi uma fuainumera. E sili atu ona talafeagai le fa'aaogaina o fuainumera e lagolago ai finauga fa'ale-tusitusiga, ae le o ni tagi lautele.
4. Amioga Mama ma le Faalilolilo: O faʻamaumauga faʻatusatusa, aemaise lava fesoʻotaʻiga lautele, e mafai ona faʻaalia ai le faasinomaga poʻo le tulaga o tagata taʻitoʻatasi i totonu o se nuʻu. E tatau i tagata suʻesuʻe ituaiga ona matuā faʻamaoni i le le faʻailoaina o latou suafa ma le maliega a ē auai.
Fuafuaga Aoga mo le Fa'aogaina o Fuainumera i le Ethnography
Ina ia aoga moni lava fuainumera, e tele ni auala e mafai ona faʻaaogaina:
– Amata mai fesili e uiga i le itu tau aganuu: e filifilia fuainumera e tali ai fesili i le fanua, ae le o le foliga mai e “faasaienisi”.
– Faaaoga fuainumera e fai ma taiala, ae le o ni faamasino: afai e faaalia e faamatalaga se mamanu ese, toe foi i le fanua—fesili, matau, ma malamalama.
– Ia manino i le fa'aogaina o polokalame fa'akomepiuta: fa'amatala pe na fa'apefea ona fatuina vaega, pe na fa'apefea ona fuafuaina fa'amaumauga, ma po'o a tapula'a.
– Faamuamua le faauigaga o le anotusi: e manaomia ona tuu fuainumera i se tala faaagafesootai—o ai o loo tautala, o a tulaga, ma o a taunuuga.
Fa'ato'a
E lē o ni lalolagi se lua e tatau ona feteenai le tasi ma le isi le fuainumera ma le suʻesuʻega o aganuu. E ofoina atu e le suʻesuʻega o aganuu le loloto, le eseese, ma le uiga; e ofoina atu e fuainumera se auala e aoteleina ai ma le faʻaeteete mamanu ma fesuiaiga. A tuʻufaʻatasia ma le faʻaeteete, e mafai e nei mea e lua ona maua ai ni suʻesuʻega e tamaoaiga i tala ma faʻamalosi i finauga: e mafai ona faʻamatalaina e lē gata i le "mea na tupu" ma le "uiga i tagata auai," ae faʻapea foʻi i le "lautele," "soo," ma le "i lalo o ā tulaga" e tutupu ai faiga faʻaleaganuʻu.
I le iuga, o fuainumera i le suʻesuʻega o aganuu eseese e lē o le suia o leo o tagata i fuainumera, ae o le faʻaopoopoina o se isi vaega o faʻamaoniga ina ia sili atu ona atoatoa, tali atu, ma talafeagai ai lo tatou malamalamaaga i le soifuaga lautele i le tele o aofia.