Fuainumera i amioga tau suʻesuʻega

Fuainumera i Amioga Tau Suesuega

E masani ona talanoaina amioga tau suʻesuʻega i le tulaga o le maliega a le au auai, le faalilolilo o faʻamaumauga, ma le faamaoni o le au suʻesuʻe. Peitaʻi, o se tasi o vaega e masani ona le amanaʻia e ui lava i lona sao taua i le fuafuaina o le lelei ma le tonu o taunuuga o suʻesuʻega o fuainumera. O fuainumera e le na o se meafaigaluega mo le "faʻatinoina o fuainumera," ae o le faavae lea o le mafaufau faasaienisi e fesoasoani i le au suʻesuʻe e faia ni faaiuga talafeagai. A faʻaaogaina sese fuainumera—pe ona o le le iloa po o le faamoemoeina—o le aʻafiaga e sili atu nai lo mea sese faatekinolosi i le solia o amioga, faaseseina o le au faitau, tagata faia tulafono, ma e oʻo lava i le lautele o le atunuu.

Aiseā e fesoʻotaʻi tuusaʻo ai fuainumera ma amioga mama?

O le fa'avae autū, o su'esu'ega e fa'amoemoe e maua ai ni malamalamaga fa'amaonia. O lenei fa'amaoniga e fa'alagolago tele i le auala e aoina ai, su'esu'eina, ma lipotia ai fa'amaumauga. E iai le sao o fuainumera i vaega uma e tolu. O le le talafeagai o le mamanuina o fa'ata'ita'iga, le sese o le su'esu'ega, po'o le fa'aseseina o lipoti e mafai ona o'o atu ai i ni fa'ai'uga sese o su'esu'ega. I se tulaga tau amio, o nei mea sese e matautia aua e mafai ona o'o atu ai i ni fa'ai'uga le lelei: mo se fa'ata'ita'iga, le filifilia o togafitiga fa'afoma'i e le aoga, faiga fa'avae a le malo e le talafeagai, po'o le fa'ailogaina fa'aagafesootai ona o le fa'auigaina o fa'amaumauga fa'aitu'au.

E fesoʻotaʻi foʻi amioga faʻamaufaʻailoga ma le faʻamasinotonu. Mo se faʻataʻitaʻiga, pe a faʻaiʻuina e se suʻesuʻega o nisi vaega o loʻo "sili atu ona lamatia" pe "le lava le manuia" e aunoa ma se suʻesuʻega talafeagai, e mafai e fuainumera ona avea ma meafaigaluega e faʻamalosia ai le faʻailoga tagata. O le mea lea, e tatau i tagata suʻesuʻe ona malamalama o le faʻagasologa o faʻamaumauga e le o se faiga e le faaituau; e manaʻomia ai le faʻamaoni faʻapitoa ma le faʻaeteete i le faʻamatalaina.

Amio mama i le laasaga o le fuafuaina: mamanu o suʻesuʻega ma le tele o faʻataʻitaʻiga

E masani ona tula'i mai fa'afitauli tau amio e tusa lava pe le'i aoina mai fa'amaumauga. O se tasi o fa'ata'ita'iga o le fuafuaina lea o le tele o fa'ata'ita'iga. O se fa'ata'ita'iga e la'ititi tele e mafai ona i'u ai i le le lava o le malosi o se su'esu'ega e iloa ai se a'afiaga moni. O le i'uga, e ono fa'ai'u e le au su'esu'e e leai se a'afiaga pe a iai se a'afiaga—e mafai ona fa'aleagaina ai le atina'eina fa'asaienisi ma fa'ai'uga fa'atino. I se isi itu, o se fa'ata'ita'iga e tele naua e mafai fo'i ona avea ma fa'afitauli tau amio, aemaise lava i su'esu'ega e aofia ai ni lamatiaga i tagata auai, aua e fa'aalia ai le tele o tagata i ni lamatiaga e ono le mana'omia.

E maua mai i fuainumera ni meafaigaluega e pei o le au'ili'iliga o le malosi ma le fuafuaina o le tele o fa'ata'ita'iga e fa'amautinoa ai su'esu'ega lelei ma amiotonu. O le mea taua, e tatau i tagata su'esu'e ona mamanuina ni su'esu'ega e "lava" e tali ai le fesili su'esu'e e aunoa ma le fa'aumatia o punaoa ma e aunoa ma le fa'aalia o tagata auai i se tulaga lamatia e le tutusa.

Amioga mama i le laasaga o le aoina o faʻamaumauga: faʻaituau ma le lelei o le fuaina

O le le lelei o le aoina o faʻamaumauga e le gata ina iʻu ai i faʻamaumauga "pisapisao", ae mafai foi ona atagia ai le le tonu ma le le faamaoni. Mo se faʻataʻitaʻiga, e tupu le faʻaituau filifiliga pe a naʻo le faʻafaigaluegaina e le au suʻesuʻe ni tagata auai e lagolagoina a latou manatu poʻo faigofie ona maua, ona faʻalauteleina lea o taunuuga e peiseaʻī o loʻo faʻatusalia ai le faitau aofaʻi lautele. O fuainumera e aʻoaʻoina ai manatu o le faʻatusa, faʻatulagaina faʻafuaseʻi, ma metotia faʻataʻitaʻi e faʻateleina ai le talitonuina o taunuuga.

E le gata i lea, e taua tele foʻi le lelei o le meafaigaluega e fua ai. O le faʻaaogaina o se fesili e le aoga pe le mafai ona faʻatuatuaina ae o loʻo faia pea ni faʻaiʻuga mautu o se faʻafitauli tau amio. E tatau i tagata suʻesuʻe ona faʻataʻitaʻi le aoga ma le faʻatuatuaina o le meafaigaluega, pe ia manino e uiga i ona tapulaʻa. E fesoasoani fuainumera e faʻataʻitaʻi le tutusa i totonu, mea sese o le fuaina, ma le eseesega o faʻamaumauga, ma mafai ai e le au faitau ona malamalama i le malosi o faʻamaoniga ua tuʻuina atu.

Amioga mama i le laasaga o le auiliiliga: p-hacking, HARKing, ma le cherry-picking

I se vaitaimi o le vave o lomiga ma le mamafa e maua ai ni sailiiliga "taua," o le soliga sili ona taatele o amioga fa'amaufa'ailoga o le p-hacking. O le P-hacking e fa'atatau i le faiga o le taumafai i le tele o au'ili'iliga, tele o fesuia'iga, po'o le tele o auala e fa'agasolo ai fa'amaumauga se'ia o'o ina maua se p-value "taua" fa'amaufa'ailoga. E mafai ona faia lenei faiga ma le loto i ai pe le iloa, ae o le i'uga e tutusa lava: fa'ateleina le avanoa e maua ai se "sailiga" lea e na'o se mea na tupu fa'afuase'i.

E ese mai i le p-hacking, e iai foʻi le HARKing (Hypothesizing After Results are Known), lea e aofia ai le faia o se manatu pe a uma ona vaʻaia taunuuga ona lipotia lea e peiseaʻī na fuafuaina mai le amataga. O lenei mea e faʻasesēina ai le au faitau e manatu ua uma ona faʻataʻitaʻiina ma le faʻaeteete ia faʻaiʻuga ae o loʻo suʻesuʻeina moni lava.

O le filifilia o mea e le masani ai e faigata foʻi: e naʻo fesuiaʻiga, vaega laiti, poʻo vaitaimi e lagolagoina ai se tala patino e lipotia mai e le au suʻesuʻe, ae natia faʻamatalaga feteenai. I le tulaga tau amio, o le manino e taua tele. E lelei auʻiliʻiliga suʻesuʻe, ae e tatau ona iloa o ni suʻesuʻega, ae le o le faʻatau atu o ni faʻamaoniga.

Amioga mama o le fa'amatalaina: o le taua e le o le upu moni atoatoa

O se mea sese masani o le mafaufau lea i se taunuuga "taua" o se faʻamaoniga malosi ua faʻatuina se sootaga mafuaʻaga ma se aafiaga. Peitaʻi, o le taua faʻamaumauga e faʻaalia ai e seasea lava maua faʻamatalaga pe afai e moni le manatu leai, i lalo o nisi o manatu. E le faʻapea ai o le aafiaga e tele, taua, pe talafeagai i le faʻatinoga.

O le mafuaʻaga lea o le lipotia o le tele o aafiaga ma le va o le mautinoa o se mataupu tau amio. O le tele o aafiaga e maua ai se faʻailoga o le tele o le aafiaga, ae o va o le mautinoa e faʻaalia ai le le mautonu o le faʻatatauga. A aunoa ma lenei faʻamatalaga, e mafai ona faʻasesēina le au faitau e le numera-p na o ia. I suʻesuʻega faafomaʻi, mo se faʻataʻitaʻiga, o se aafiaga taua faʻamaumauga e mafai ona laʻititi tele e oʻo atu ai i le le taua faʻaklinikal. O le faʻafaigofieina o taunuuga i le "e iai se aafiaga" poʻo le "leai" o se ituaiga o faʻaitiitiga e mafai ona faʻasesēina.

Amioga tau lipoti: manino, toe faia o faʻamatalaga, ma le mauaina o faʻamatalaga

E manaʻomia foʻi e amioga faʻamaufaʻailoga le manino i auala e lipoti ai. E tatau i tagata suʻesuʻe ona faʻamatalaina pe na faʻapefea ona faʻamamāina faʻamaumauga, pe na faʻapefea ona taulimaina mea e le o aofia ai, o a ni manatu na faʻataʻitaʻiina, ma o a ni faʻataʻitaʻiga faʻamaufaʻailoga na filifilia ma o latou mafuaʻaga. O nei faiga e fesoasoani i le au faitau e iloilo le lelei o le suʻesuʻega ma faʻatagaina ai le toe faia.

I le tele o matāʻupu, o le faʻalauiloaina o le faʻasaienisi tatala ua faʻateleina ona iloa o se tulaga faʻatonuina tau amio. O le faʻasoaina o faʻamatalaga (aʻo tausia pea le le faalauaiteleina), faʻasoa atu o tulafono faʻatonutonu, ma le lesitalaina muamua e mafai ona faʻaitiitia ai le masalosalo i le faʻaseseina. Peitaʻi, e tatau ona o faʻatasi le tatala ma le puipuiga o faʻasinomaga o tagata auai, aemaise lava pe a aʻafia ai faʻamatalaga taua e pei o le soifua maloloina, manaʻoga faʻapolokiki, poʻo tulaga tau tamaoaiga.

Amioga mama i le fa'aalia o fa'amaumauga: ia fa'amaoni i le tu'uina atu o fuainumera

E iai le mana fa'atosina i kalafi ma laulau. O le mea lea, o fa'aaliga fa'asesē o ni soliga tau amio. O fa'ata'ita'iga e aofia ai le tipiina o 'au i luga o se siata pa e fa'aalia ai eseesega e sili atu ona mata'ina, filifilia o se fua fa'atatau e le tutusa, po'o le ave'esea o nisi o fa'amaumauga mai se kalafi e aunoa ma se fa'amatalaga. E tatau i fa'aaliga ona fesoasoani i le au faitau e malamalama i fa'amaumauga, ae le o le fa'atulagaina o latou manatu i ni auala fa'a'ole'ole. O le mataupu fa'avae tau amio iinei e faigofie: tu'uina atu fa'amaumauga i se auala e tutusa, manino, ma mafai ona fa'amaonia.

Fete'ena'iga o aia tatau ma le mamafa o lomiga

E lē o iai fuainumera e tutoatasi mai le tulaga lautele o suʻesuʻega. E ono feagai tagata suʻesuʻe ma le mamafa mai faʻatupe lagolago, faʻalapotopotoga, poʻo tagata e faʻatatau i lomiga. E ono aʻafia e feeseeseaiga o manaʻoga filifiliga ma faʻamatalaga auʻiliʻili. O le mea lea, o faʻalauiloaga o feeseeseaiga o manaʻoga ma le tutoʻatasi o auʻiliʻiliga o ni vaega taua ia o amioga tau suʻesuʻega. I ia tulaga, e mafai ona faʻaaogaina fuainumera e "faʻamatagofie" ai taunuuga ina ia ausia ai faʻamoemoega. O le mea lea, o le vaavaaiga tau amio mai komiti suʻesuʻe, iloiloga a tupulaga, ma se aganuʻu faasaienisi maloloina e avea o ni puipuiga mai amioga le talafeagai.

Tuufaatasia le agavaa fa'amaufa'ailoga ma le fa'amaoni fa'asaienisi

I le iuga, o fuainumera i amioga tau suʻesuʻega e le gata e faatatau i le ʻalofia o faiga taufaasese, ae faapea foi i le agavaa. O le le malamalama i metotia e mafai ona taitai atu ai i ni faaiuga sese, o ona taunuuga e matua matautia lava e pei o le taufaasese. O le mea lea, o aoaoga talafeagai tau fuainumera, feutagaiga ma tagata atamamai i fuainumera, ma le masani o le siakiina o manatu o se faataitaiga o se vaega o le tiutetauave tau amio a se tagata suesue.

O suʻesuʻega faʻale-amio e faʻamaoni i faʻamaumauga, e tatala i le le mautonu, ma e faʻaeteete i le faia o faʻaiʻuga. O fuainumera e maua ai se gagana e faʻaalia ai lenei le mautonu i se auala e mafai ona fuaina. A faʻaaogaina saʻo, e faʻamalosia e fuainumera le faʻamaoni o le saienisi. A faʻaaogaina sese, e mafai ona avea ma meafaigaluega faʻasesē. O le mea lea, o le malamalama i fuainumera e le na o se mea e manaʻomia faʻapitoa, ae o se tautinoga faʻale-amio e faʻatumauina ai le faʻatuatuaga a le lautele ma ia mautinoa o le malamalama ua maua e aoga moni lava.

Taofi faamatalaga