Fuainumera i le antropology

Fuainumera i le Anthropology

E masani ona malamalama i le anthropology o se saienisi e fesoʻotaʻi vavalalata ma tala—o tala o le olaga, tū ma agaifanua, faʻailoga, ma uiga e faʻasoa e tagata i aganuʻu eseese. Peitaʻi, e ese mai i nei tala mauoa, e manaʻomia foʻi e le anthropology se auala e iloa ai faʻasolosolo ai mamanu. O iinei e taua tele ai fuainumera. E fesoasoani fuainumera i tagata suʻesuʻe anthropology e faʻaliliu matauga i ni sailiiliga e mafai ona faʻataʻitaʻiina, faʻatusatusa, ma faʻasalalauina ma le faʻatalitonuina. I le tuʻufaʻatasia o auala agavaʻa ma faʻatusatusaga, e mafai e le anthropology ona taliina fesili e pei o le "o le a lona uiga" ae faʻapea foʻi "o le a le tele o taimi e tupu ai," "o le a le taua o lona aʻafiaga," ma le "e eseese ea lenei mamanu i vaega eseese?"

Aiseā e tāua ai fuainumera i le antropolohiya?

O le sini autū o le suʻesuʻega faʻa-tagata o le malamalama lea i tagata i o latou tulaga faʻaagafesootai-aganuʻu, faʻaletino, gagana, ma faʻasolopito. I galuega faʻatino, e masani ona fetaiaʻi tagata suʻesuʻe i tagata ma faʻamatalaga faigata: faʻatalanoaga, faʻamaumauga o mataʻituina, mea totino, fua o tino, faʻamatalaga tau soifua maloloina, fesoʻotaʻiga faʻale-aiga, ma e oʻo lava i mamanu o femalagaaʻiga. E fesoasoani fuainumera e aoteleina lenei faigata i faʻamatalaga e mafai ona faʻamatalaina o ni aga masani, sootaga i le va o fesuiaʻiga, ma eseesega i le va o nuʻu.

E taua fo'i fuainumera mo le fa'ateleina o le sa'o o fa'ai'uga. Mo se fa'ata'ita'iga, pe a fai mai tagata su'esu'e i aganu'u e fa'apea o se faiga masani na "fa'ateleina" i se vaitaimi patino, e sili atu le malosi o le finauga pe a lagolagoina e fa'atusatusaga o taimi, fa'atusatusaga i tausaga ta'itasi, po'o su'ega taua. I se isi faaupuga, e fa'amalosia e fuainumera finauga i fa'amaoniga e mafai ona fuaina.

Ituaiga o faʻamaumauga i suʻesuʻega faʻa-antropolo

E tele fa'amaumauga e maua mai i le su'esu'ega o tagata. I se tulaga lautele, e mafai ona fa'apea fo'i fa'amaumauga:

1. Fa'amaumauga fa'apitoa: vaega e le'i fa'atulagaina, e pei o le ituaiga o galuega, mafutaga fa'avaega, po'o le ituaiga o sauniga fa'alelotu.
2. Fa'amaumauga fa'asolosolo: vaega fa'asolosolo, mo se fa'ata'ita'iga tulaga a'oa'oga (a'oga tulagalua, a'oga tulagalua, a'oga maualuga, kolisi) po'o le fua fa'atatau o le iloiloga o uiga.
3. Fa'amaumauga o le vaeluaga/fua fa'atusatusa: fuainumera ma mamao taua, e pei o tupe maua, matua, maualuga, numera o tagata o le aiga, po'o le tele o asiasiga i nofoaga tapua'i.

FAITAU  Fa'aaogāina o Fuainumera Fa'amatalaina i Su'esu'ega Fa'alea'oa'oga

E le gata i lea, o le tele o faʻamaumauga faʻale-tagata e "fefiloi." Mo se faʻataʻitaʻiga, e mafai ona faʻavasegaina taunuuga o faʻatalanoaga i ni vaega ona iloiloina lea faʻatasi ma faʻamaumauga o suʻesuʻega. O lenei faiga e faʻamamafa ai e le suia e fuainumera ni auala agavaʻa, ae o loʻo faʻaopoopoina i ai.

Fuainumera fa'amatalaina: aotelega o mea moni fa'aagafesootai

O le la'asaga muamua o le fa'aaogaina o fuainumera e masani lava o fuainumera fa'amatala, o se metotia e aotele ai fa'amaumauga. E mafai e tagata su'esu'e i anthropology ona fuafua le averesi, ogatotonu, faiga, pasene, ma fua o le tufatufaina e pei o le tulaga masani. Mo se fa'ata'ita'iga, o su'esu'ega i mamanu o le fa'aaogaina o mea'ai a aiga e mafai ona fa'aalia ai le averesi o tupe fa'aalu i vaiaso ta'itasi ma lona eseesega i vasega lautele.

O le fa'aaliga vaaia o se vaega taua fo'i o fuainumera fa'amatala. E mafai e siata pa ona fa'aalia le tufatufaina o galuega i totonu o se nu'u, ae o histograms e mafai ona fa'aalia le tufatufaina o tausaga i le ulua'i fa'aipoipoga. O fa'afanua autu (e pei o le tufatufaina o gagana po'o fa'afanua o femalagaa'iga) e fesoasoani e fa'afeso'ota'i fuainumera i avanoa fa'aagafesootai ma fa'afanua.

Fuainumera fa'ai'uga: mai fa'ata'ita'iga i le faitau aofa'i

A manaʻo tagata suʻesuʻe i aganuʻu e faia ni faʻaiʻuga lautele mai faʻamaumauga latou te aoina, latou te faʻaaogaina fuainumera faʻaiʻu. E aoga tele lenei metotia pe a faʻaaogaina e suʻesuʻega ni faʻataʻitaʻiga ma faʻamoemoe e malamalama i se faitau aofaʻi tele.

O nisi faʻataʻitaʻiga o fesili e mafai e fuainumera faʻaiʻu ona fesoasoani e tali:
– E i ai ni eseesega taua i le mauaina o auaunaga tau soifua maloloina i le va o ituaiga tagata e lua?
– O le ā le malosi o le sootaga i le va o le tulaga o aʻoaʻoga ma uiga faaalia e uiga i faaipoipoga faaleaganuu?
– O le fea mea e sili ona i ai sona aafiaga i faaiuga e uiga i femalagaaiga: galuega, fesoʻotaʻiga faaleaiga, poʻo aʻoaʻoga?

O metotia e masani ona faʻaaogaina e aofia ai le t-test, chi-square, ANOVA, correlation, ma le regression. Peitaʻi, e tatau ona fetuʻunaʻi lo latou faʻaaogaina i le mamanu o suʻesuʻega, ituaiga o faʻamaumauga, ma le tulaga faʻaagafesootai faʻaleaganuu o loʻo suʻesuʻeina.

Antropologi ma fuainumera fa'aolaola

I le suʻesuʻega faʻa-biology, e matuā tāua tele fuainumera auā o le tele o faʻamaumauga e fuaina (e pei o le maualuga, mamafa, fua faʻatatau o le mamafa o le tino, telē o le ulupoʻo i suʻesuʻega o le paleoanthropology, poʻo faʻamaumauga o kenera o le faitau aofaʻi). E fesoasoani fuainumera e iloilo ai le eseesega o meaola o tagata, malamalama i le fetuʻunaʻiga i le siosiomaga, ma mataʻituina suiga i le aluga o taimi.

FAITAU  Tomai mo le Fuafuaina o le Median mo Faʻamaumauga Tasi ma Faʻamaumauga Faʻaputu

O se faʻataʻitaʻiga o lona faʻaaogaina o le suʻesuʻeina lea o le tuputupu aʻe o tamaiti i se nuʻu faapitoa. E mafai e tagata suʻesuʻe i anthropology ona faʻatusatusa piʻoga o le tuputupu aʻe i nisi o tulaga faʻatonuina ona iloilo lea o mea taua faʻaagafesootai e pei o meaʻai, avanoa i le tumama, poʻo le avega o galuega a le aiga e ono fesoʻotaʻi ma le tulaga o meaʻai.

Antropologi fa'aagafesootai ma aganu'u: e fetaui fuainumera ma uiga

I le anthropology fa'aagafesootai ma aganu'u, o le lu'itau o le fa'amautinoaina lea e le leiloa le anotusi o fuainumera. Atonu e fa'ailoa mai e se fuainumera o lo'o faia se faiga i le 70% o aiga, ae e le fa'amatalaina otometi ai pe aisea e taua ai lena faiga, pe fa'apefea ona feutana'i lona uiga, po'o ai e manuia ma e leiloa.

O le mea lea, e masani ona faʻaaogaina fuainumera o se auala e faʻalauteleina ai le auʻiliʻiliga agavaʻa. Mo se faʻataʻitaʻiga, afai e faʻaalia mai e faʻamaumauga o suʻesuʻega e itiiti le auai o tupulaga talavou i sauniga, e mafai e tagata suʻesuʻe i aganuʻu ona faia ni faʻatalatalanoaga loloto e iloa ai pe mafua lenei mea i suiga o tulaga faatauaina, faʻafitauli tau tamaoaiga, faʻatupuina o taulaga, poʻo suiga i pulega faʻaleaganuu. O fuainumera e maua ai se faʻafanua o mamanu, ae o suʻesuʻega faʻale-aganuʻu e maua ai anotusi ma faʻamatalaga.

Su'esu'ega o feso'ota'iga lautele ma le mafutaga

O se tasi o matā'upu o lo'o tuputupu a'e o le au'ili'iliga o feso'ota'iga lautele. Ua leva ona su'esu'eina e le su'esu'ega o tagata le va o aiga ma fegalegaleaiga fa'aagafesootai, ae o fuainumera ma le saienisi o feso'ota'iga e mafai ai ona faia ni au'ili'iliga e sili atu ona fa'atatauina: o ai e fai ma so'otaga i le va o vaega, le mafiafia o le feso'ota'iga lagolago, pe fa'apefea ona salalau atu fa'amatalaga.

I suʻesuʻega o femalagaaiga, mo se faʻataʻitaʻiga, e mafai e fesoʻotaʻiga faʻale-aiga ona faʻamatalaina pe aisea e filifili ai e tagata se aʻai faapitoa: auā e maua e aiga ni fale poʻo ni avanoa e maua ai galuega. I le faʻaaogaina o fua faʻatatau o fesoʻotaʻiga e pei o le totonugalemu poʻo le toʻatele, e mafai ai e tagata suʻesuʻe i aganuʻu ona faʻafanua fausaga o le pule, lotogatasi, ma le faʻalagolago i totonu o se nuʻu.

Luʻitau ma amioga tatau o le faʻaaogaina o fuainumera

O le faʻaaogaina o fuainumera i le anthropology e le aunoa ma ni luʻitau. Muamua, o loʻo i ai le lamatiaga o le faʻaitiitia o le faʻaaogaina: o mea moni faʻaleaganuu mauoa e mafai ona faʻaitiitia i ni fesuiaʻiga faʻatapulaʻa. Lua, o loʻo i ai le faʻaituau o le fuaina: o manatu e pei o le "manuia," "lotu," poʻo le "faasinomaga" e faigata ona fuaina e aunoa ma le faʻafaigofieina o latou uiga. Tolu, o loʻo i ai le faʻatusa ma le faʻataʻitaʻiga: o nuʻu laiti poʻo vaega toʻaitiiti e masani ona faigata ona faʻatusa i fuainumera, o lea e tatau ai ona faia ni faʻaiʻuga ma le faʻaeteete.

FAITAU  O le t-test i fuainumera fa'ai'uga

Mai se tulaga tau amio, e faigofie ona iloa faʻamaumauga faʻatusatusa pe afai e le faʻailoaina lelei, aemaise lava i totonu o nuʻu laiti. E manaʻomia e tagata suʻesuʻe i anthropology ona faʻamautinoa le maliega faʻamaonia a tagata auai, tausia le faʻalilolilo, ma aloese mai le faʻaaogaina o faʻamaumauga e ono afaina ai nisi vaega. E mafai foʻi ona faʻaaogaina sese numera e faʻamalosia ai faʻailoga masani, o lea e tatau ai ona faʻaeteete ma faʻaeteete le faʻauigaga.

Tuufaatasia o metotia: o se ogatotonu aoga

O se auala ua faʻateleina ona taatele o metotia fefiloi, e tuʻufaʻatasia ai suʻesuʻega faʻapitoa ma suʻesuʻega faʻapitoa. E mafai e tagata suʻesuʻe i anthropology ona amata i matauga i le fanua e malamalama ai i vaega faʻalotoifale ona mamanuina lea o meafaigaluega suʻesuʻega e sili atu ona atagia ai mea moni i le lotoifale. I se isi itu, o taunuuga o suʻesuʻega e mafai ona taʻitaʻia ai le filifilia o tagata e faʻamatalaina mo faʻatalanoaga loloto.

O lenei tu'ufa'atasiga e maua ai ni su'esu'ega malolosi: o fuainumera e maua ai le manino o mamanu, a'o tala e maua ai fa'amatalaga ma ni fa'auigaga eseese. O le tu'ufa'atasiga o nei mea e lua e mafai ai e le su'esu'ega fa'ale-aganu'u ona talanoa atu i le tele o aofia—o tagata a'oga, tagata faia tulafono, ma nu'u o lo'o su'esu'eina.

Fa'ato'a

O fuainumera i le antropology e lē o se taumafaiga e "fa'amatematika" ai le aganu'u, ae o se meafaigaluega e fa'alautele ai le mafai e le antropology ona faitau le soifuaga o tagata. Faatasi ai ma fuainumera, e mafai e tagata su'esu'e anthropology ona tofotofoina ni manatu, fa'atusatusa vaega, fa'afanua suiga, ma fausia ni finauga malolosi. Peita'i, e tatau ona paleni i taimi uma le mana o fuainumera ma se malamalamaga i le talaaga, mafaufauga loloto, ma amioga tau su'esu'ega. I le iuga, o le feiloa'iga o numera ma uiga e fa'amauoa ai le antropology: e mafai ona pu'eina auiliiliga o aafiaga o tagata a'o fa'avasega i le taimi e tasi ia mamanu tetele e fa'atulaga ai sosaiete.

Taofi faamatalaga