Le Taua o Fuainumera i le Mafaufau
E masani ona malamalama i le mafaufau o le suʻesuʻega o amioga, mafaufauga, ma lagona o tagata. Peitaʻi, i tua atu o aʻoaʻoga eseese e uiga i uiga, atinaʻe, faʻamalosiauga, atuatuvalega, ma le soifua maloloina o le mafaufau, e tasi le faʻavae e avea moni ai le mafaufau ma saienisi: fuainumera. E fesoasoani fuainumera i le mafaufau e siitia mai na o ni manatu, manatu, poʻo ni aafiaga patino i le malamalama e mafai ona tofotofoina, fuaina, ma faʻamatalaina. A aunoa ma fuainumera, o le a faigata i le mafaufau ona iloa le eseesega i le va o mea e tutupu moni lava ma mea e foliga mai e moni ona o se mea na tupu fua pe faʻaituau.
Fuainumera o se gagana o suʻesuʻega faʻalemafaufau
O le tele o malamalamaga fa'aonaponei i le mafaufau e sau mai su'esu'ega: su'esu'ega, fa'ata'ita'iga, matauga, su'esu'ega fa'asolosolo, ma e o'o lava i le au'ili'iliga o fa'amaumauga fa'aklinikal. O nei metotia uma e maua ai fa'amaumauga. E mafai ona aofia i fa'amaumauga togi o le popole, taunu'uga o su'ega o le atamai, le tele o amioga patino, tali atu i togafitiga, po'o suiga o lagona i le aluga o taimi. O fuainumera e galue o se "gagana" e liua ai fa'amaumauga mata i fa'amatalaga anoa—mo se fa'ata'ita'iga, e ala i le aoteleina, fa'atusatusaina o vaega, po'o le iloiloina o sootaga i le va o fesuia'iga.
Mo se faʻataʻitaʻiga, e manaʻo se tagata suʻesuʻe e fuafua pe mafai e se metotia faʻapitoa e faʻamalieina ai ona faʻaitiitia le popole i tamaiti aʻoga i le kolisi. E fuaina e le tagata suʻesuʻe le popole aʻo leʻi faia ma ina ua maeʻa le faʻalavelave. A aunoa ma fuainumera, e naʻo le faʻapea atu a le tagata suʻesuʻe, "E foliga mai ua faʻaitiitia." Faatasi ai ma fuainumera, e mafai e le tagata suʻesuʻe ona fuafua le tele o le faʻaitiitia, pe taua le faʻaitiitia pe na o se mea na tupu fua, ma le taua o le aafiaga i se tulaga faatino.
Fesoasoani e fai faaiuga fa'amaoni
I le mafaufau fa'aoga—e pei o le mafaufau fa'aklinikal, fa'alea'oa'oga, fa'apisinisi, ma fa'alapotopotoga—e masani ona i ai se aafiaga tuusa'o o fa'ai'uga i tagata ta'ito'atasi. E fesoasoani fuainumera e fa'amautinoa o fa'ai'uga e fa'avae i fa'amaoniga, ae le na'o le lagona. I a'oa'oga, mo se fa'ata'ita'iga, e mafai e foma'i mafaufau o a'oga ona fa'aogaina fa'amaumauga e iloilo ai le aoga o polokalame e tete'e ai i le fa'asauā po'o ni fa'alavelave e fa'amalosia ai le fa'amalosiauga. I fa'alapotopotoga, e fa'aogaina e foma'i mafaufau o fa'apisinisi fuainumera e iloilo ai pe fa'aleleia atili e a'oa'oga fa'a-taita'i le fa'atinoga, pe o meafaigaluega e filifili ai tagata faigaluega e sa'o le valoiaina o le fa'atinoga o galuega.
E tāua tele lenei fa'aitu'au auā e faigofie ona fa'aitu'au tagata: e masani ona tatou manatua ni mataupu mata'ina, fa'alauteleina mai ni aafiaga fa'atapula'aina, pe fa'atatau i ni mea tutupu se lua sosoo o ni mafua'aga ma ni a'afiaga. E fesoasoani fuainumera e fa'aitiitia ai nei fa'aitu'au e ala i le mana'omia o tagata su'esu'e ma tagata fa'atino e su'esu'e fa'asolosolo mamanu i fa'amaumauga.
Malamalama i suiga o tagata taʻitoʻatasi ma vaega
O se tasi o uiga tulaga ese o le mafaufau o eseesega ia o tagata taʻitoʻatasi. E mafai e tagata e toʻalua ona oʻo i le mea e tasi ae e matuā eseese lava a la tali. E mafai ai e fuainumera ona faʻafanua e fomaʻi mafaufau lenei eseesega: le tele o eseesega i le faitau aofaʻi, o a mea e fesoʻotaʻi ma eseesega, ma pe taua ia eseesega.
E ala i fua e pei o le averesi, ogatotonu, tulaga fa'aletonu masani, ma le tufatufaina, e mafai e foma'i mafaufau ona va'ai i le ata atoa ma le tufatufaina o fa'amaumauga. Mo se fa'ata'ita'iga, e ono tutusa le averesi o togi o vasega e lua, ae e ono tele se eseesega o togi o le vasega e tasi, e fa'ailoa mai ai le le paleni o le tomai po'o le eseesega i sitaili o le a'oa'oina. O nei fa'amatalaga e fesoasoani e mamanuina ni fa'alavelave fa'apitoa.
Fa'ata'ita'iina o a'oa'oga ma le fausiaina o le malamalama fa'atuatuaina
E tatau ona mafai ona fa'ata'ita'iina a'oa'oga fa'alemafaufau. E maua mai i fuainumera ni meafaigaluega e fa'ata'ita'i ai ni manatu fa'avae: pe o lagolagoina e fa'amaumauga ia valo'aga a le a'oa'oga. I le fa'aaogaina o suega fa'alemafaufau e pei o suega-t, ANOVA, feso'ota'iga, fa'asolosolo, po'o ni fa'ata'ita'iga sili atu ona lavelave, e mafai ai e foma'i mafaufau ona iloilo pe o iai moni se aafiaga. O lenei faiga e mafai ai e le mafaufau ona alualu i luma: o a'oa'oga e le lagolagoina e fa'amaoniga e toe teuteuina pe lafoa'i, a'o a'oa'oga malolosi e maua le lagolago lautele.
E le gata i lea, e mafai ai e fuainumera ona toe faia ma faaputuputuina faamaoniga. A faia ni suesuega se tele ma tutusa taunuuga, e faateleina ai le mautinoa i faaiuga. E tusa lava pe eseese taunuuga o suesuega, ae o fuainumera e maua ai ni metotia e pei o le meta-analysis e tuufaatasia ai sailiiliga mai suesuega se tele ma fuafua ai aafiaga ma le faatuatuaina.
Fuafuaina o le lelei o meafaigaluega e fua ai le mafaufau
E faalagolago tele le mafaufau i meafaigaluega e fua ai, e pei o suega o le atamai, faamaumauga o uiga, fua o le atuatuvale, ma fesili o le lotovaivai. E le mafai ona faaaogaina nei meafaigaluega ma le le mafaufau. E taua tele fuainumera i le faamautinoaina o nei meafaigaluega e faatuatuaina (tutusa) ma aoga (fua le mea e tatau ona latou fuaina).
E mafai ona tofotofoina le faʻatuatuaina e ala i le faʻaaogaina o auala eseese, e pei o le tutusa i totonu poʻo le mautu i le aluga o taimi. E mafai ona iloiloina le aoga e ala i lona sootaga ma isi faʻavae poʻo lona gafatia e vavalo ai amioga moni. A aunoa ma ni suʻega faʻamaufaʻailoga talafeagai, e mafai e se meafaigaluega e fua ai ona maua ni faʻaiʻuga sese—lea e ono lamatia pe a faʻaaogaina mo le suʻesuʻeina o faʻamaʻi, filifilia o galuega, poʻo le fuafuaina o polokalame faʻaleaʻoaʻoga.
Fa'ailoaina o le fesoota'iga ma le mafua'aga
I le olaga i aso faisoo, e masani ona manatu tagata afai e fesoʻotaʻi mea e lua, o le tasi e mafua ai le isi. Peitaʻi, e le o taimi uma e faʻaalia ai le mafuaʻaga o le fesootaʻiga. E fesoasoani fuainumera i fomaʻi mafaufau e malamalama pe na o le fesoʻotaʻi le sootaga i le va o fesuiaʻiga pe faʻaalia ai le mafuaʻaga.
Mo se faʻataʻitaʻiga, o loʻo maua se sootaga i le va o le faʻaaogaina o ala o faasalalauga faaagafesootai ma le maualuga o le popole. Pe mafua ai ea le popole i ala o faasalalauga faaagafesootai? Pe o faʻaaogaina soo e tagata popole ala o faasalalauga faaagafesootai? Pe o iai se isi mea lona tolu, e pei o le leai o se lagolago faaagafesootai, e aʻafia ai uma ia mea e lua? Faatasi ai ma se mamanu talafeagai o suʻesuʻega ma ni auiliiliga faʻamaumauga talafeagai, e mafai e fomaʻi mafaufau ona faʻalatalata atu i le tali ma le saʻo aʻo ʻalofia faʻaiʻuga sese.
Fa'aitiitia o le lamatiaga o mea sese ma fa'aleleia atili ai amioga tau su'esu'ega
E feagai fo'i fuainumera ma amioga mama. O su'esu'ega fa'alemafaufau e aofia ai tagata, o lea e mafai ai e fa'ai'uga sese ona a'afia ai faiga fa'avae, auaunaga tau soifua maloloina, po'o le fa'ailogaina fo'i i tagata lautele. E fesoasoani fuainumera e pulea le lamatiaga o mea sese, mo se fa'ata'ita'iga e ala i le fuafuaina o le tele o fa'ata'ita'iga, puleaina o fesuia'iga fenumiai, ma le lipotia o le tele o a'afiaga ma va o le mautinoa.
E le gata i lea, o auala fa'aonaponei fa'amaumauga e fa'alauiloa ai le manino, e pei o le lipotia atoatoa o fa'amaumauga ma le fa'aaogaina o faiga fa'ata'ita'i e mafai ona fa'amaonia. E fesoasoani lea e fausia ai le fa'atuatuaga a le lautele i le mafaufau ma fa'avaivaia ai faiga e le fa'atinoina se tiutetauga.
Fuainumera i le mafaufau fa'aonaponei: mai su'esu'ega i fa'amaumauga tetele
Ua fa'ateleina le tamaoaiga o fa'amaumauga ona o le alualu i luma o tekinolosi i le mafaufau. O lea ua le gata ina maua fa'amaumauga mai fesili po'o fa'ata'ita'iga i totonu o fale su'esu'e, ae fa'apea fo'i mai masini e mafai ona ofuina, tulagavae numera, au'ili'iliga o gagana, ma mata'ituina o amioga i le taimi moni. O lenei mea e mana'omia ai ni tomai fa'amaumauga fa'apitoa, e aofia ai le a'oa'oina o masini, au'ili'iliga e tele tulaga, ma fa'ata'ita'iga fa'atulagaina.
Ae ui i lea, e tusa lava po o le a le faigata o metotia fa'ata'ita'i, e tumau pea le mataupu faavae autu: e fesoasoani fuainumera i le mafaufau e malamalama i tagata e fa'avae i luga o fa'amaoniga, ae le o ni matematega. O lenei mea e mafai ai e le mafaufau ona faia se sao malosi i le foia o fa'afitauli moni o le lalolagi, e pei o le soifua maloloina o le mafaufau, tulaga lelei o a'oa'oga, gaosiga o galuega, feeseeseaiga fa'aagafesootai, ma le soifua manuia.
I'uga
E lē na o se faaopoopoga i le mafaufau, ae o le ivi autū e faatumauina ai le mafaufau faasaienisi, fuaina, ma faatuatuaina. Mai le aoteleina o faamatalaga, tofotofoina o manatu faavae, iloiloina o le lelei o meafaigaluega e fuaina ai, i le atiina ae o fesoasoani e faavae i faamaoniga, e fesoasoani fuainumera i le mafaufau e maua ai se malamalamaga e sili atu ona le faaituau ma aoga. O le malamalama i fuainumera, e le gata ina aoao ai tamaiti aoga ma tagata faigaluega o le mafaufau e "faitau" ae ia mafaufau loloto foi: iloa le eseesega o faamaoniga mai manatu, malamalama i le le mautonu, ma faia faaiuga faasaienisi e talafeagai.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou faʻapitoaina lenei tusiga mo manaʻoga faʻapitoa—mo se faʻataʻitaʻiga, o se lomiga faʻaleaʻoaʻoga ma upusii, o se lomiga lauiloa mo blogs, poʻo faʻataʻitaʻiga o suʻega faʻamaumauga e masani ona faʻaaogaina i suʻesuʻega o le mafaufau.