Su'esu'ega o le ola i fuainumera

Su'esu'ega o le Ola i Fuainumera

O le au'ili'iliga o le sao mai o se vaega o fuainumera e taula'i i le fa'ata'ita'iina ma le iloiloina o le taimi se'ia o'o ina tupu se mea. O lenei mea e mafai ona avea ma maliu o se ma'i, toe tupu mai o se fa'ama'i, fa'aletonu o le vaega o le masini, fa'aletonu o tagata fa'atau, po'o le taimi se'ia maua e se tagata saili galuega se galuega. O le lelei autu o le au'ili'iliga o le sao mai o lo'o taoto i lona gafatia e taulimaina fa'amaumauga e le'i mae'a ona o le fa'asa'oina, o le taimi lea e le tupu ai se mea se'ia o'o i le fa'ai'uga o le vaitaimi o le mata'ituina pe le'i mata'ituina atoatoa.

I suʻesuʻega faafomaʻi, e masani ona faʻaaogaina le auʻiliʻiliga o le ola e faʻatusatusa ai le aoga o togafitiga e faʻavae i luga o le taimi e ola ai; i le inisinia, e faʻatatau ai le umi e ola ai vaega; ma i pisinisi, e vavalo ai le taofia o tagata faʻatau. I le tuʻufaʻatasia o manatu o le ono mafai, le faʻatatauga e le o ni parametric, ma faʻataʻitaʻiga o le regression, e avea ai le auʻiliʻiliga o le ola ma se meafaigaluega taua i le faia o faʻaiuga e faʻavae i luga o faʻamaumauga.

Manatu autū: taimi o le mea na tupu ma le fa'asa'oina o mea sese

O le fatu o le suʻesuʻega o le ola o se fesuiaʻiga faʻafuaseʻi \(T\) e faʻatusalia ai le taimi seʻia oʻo ina tupu se mea. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le \(T\) e mafai ona avea ma le aofaʻi o aso talu ona maeʻa le togafitiga seʻia oʻo ina toe foʻi se maʻi i le maʻi. Peitaʻi, e masani ona le matauina e le au suʻesuʻe le \(T\) atoa. E tele ituaiga masani o le faʻasaʻoina:

1. Fa'asa'oina sa'o: E masani ona tupu lenei mea, mo se fa'ata'ita'iga, pe a le'i o'o i se mea na tupu se ma'i i le fa'ai'uga o le su'esu'ega, pe a tu'ua e le ma'i le su'esu'ega. Ua na'o le mea tatou te iloa o le \(T\) e sili atu nai lo le taimi mulimuli na matauina.
2. Fa'asa'oga agavale (fa'asa'oga tauagavale): Na tupu le mea na tupu a'o le'i amataina le mata'ituina, ae e le o iloa tonu le taimi.
3. Vaitaimi e fa'asa'oina ai le fa'ama'i: Ua iloa na tupu le mea na tupu i le va o taimi e lua e mata'ituina ai (e.g., e su'esu'eina se ma'i i masina ta'itasi ma ua iloa na tupu le mea na tupu i le va o le 2 ma le 3 masina).

O le tele o metotia fa'avae lauiloa (e pei o fa'ata'ita'iga a Kaplan-Meier ma Cox) e taula'i i le mataupu o le fa'asa'oina o aia tatau.

FAITAU  Metotia o faʻataʻitaʻiga i fuainumera

Galuega tau le ola ma lamatiaga

E fa'aogaina e le au'ili'iliga o le ola pea ni galuega autu se lua:

1) Galuega tau le ola
O le galuega tauave o le ola e faʻamatalaina e faapea:
\[
S(t) = P(T > t)
\]
O lona uiga, o le \(S(t)\) o le avanoa e ola ai se tagata/mea faitino pe a mavae le taimi \(t\). Mo se faʻataʻitaʻiga, o le \(S(12)=0{,}80\) e mafai ona faauigaina o lona uiga o le 80% o tagata o loʻo aʻafia e leʻi oʻo i le mea na tupu i le 12 masina.

2) Galuega tau lamatiaga
O le galuega tau lamatiaga (fua faatatau o lamatiaga) e faʻamatalaina ai le lamatiaga o se mea na tupu "i le taimi nei" pe afai e ola le tagata autu seia oo i lena taimi:
\[
h(t) = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{P(t \le T < t+\Delta t \mid T \ge t)}{\Delta t} \] O le lamatiaga e lē o se avanoa, ae o se fua faatatau. I se tulaga faafomaʻi, o se lamatiaga maualuga o lona uiga o se lamatiaga maualuga o le aʻafia i se mea na tupu i lena taimi mo tagata o loʻo ola. O nei manatu e lua e fesoʻotaʻi e ala i: \[ S(t)=\exp\left(-\int_0^th(u)\,du\right) \] E taua lenei sootaga auā o nisi faʻataʻitaʻiga e taulaʻi i lamatiaga ona faʻaitiitia lea o le ola, poʻo le faʻafeagai. Faʻatatauga e lē faʻatapulaʻaina: Kaplan–Meier O se tasi o metotia sili ona lauiloa i le auʻiliʻiliga o le ola o le Kaplan–Meier estimator, o se faʻatatauga e lē faʻatapulaʻaina o le galuega tauave o le ola e aunoa ma le faʻamoemoeina o se tufatufaga faʻapitoa. O lenei faʻatatauga e fausia ai se piʻo ola e fai ma oloa o avanoa o le ola i taimi taʻitasi o le mea na tupu. I le fa'avae o le manatu, e fuafua e Kaplan–Meier: - i taimi ta'itasi o le mea na tupu \(t_i\), - \(d_i\) = numera o mea na tupu i le \(t_i\), - \(n_i\) = numera o tagata o lo'o "lamatia" a'o le'i o'o i le \(t_i\), ona: \[ \hat{S}(t) = \prod_{t_i \le t}\left(1 - \frac{d_i}{n_i}\right) \] O fa'amanuiaga o Kaplan–Meier o: - faigofie ona fa'amatalaina e ala i pi'o o le ola, - mafai ona taulimaina le fa'asa'oina sa'o, - aoga mo le su'esu'eina o fa'amaumauga ma fa'atusatusaga o vaega. Peita'i, o le Kaplan–Meier e fa'amatala fa'amatalaga muamua lava. Mo le fa'ata'ita'iina pe eseese tele pi'o o le ola e lua, e masani ona fa'aaogaina le suega log-rank. Fa'atusatusaga o vaega: suega log-rank O le suega log-rank e fa'aaogaina e tofotofo ai le manatu pe i ai se eseesega i le ola i le va o vaega e lua (pe sili atu), mo se fa'ata'ita'iga vaega togafitiga A vs vaega togafitiga B. O lenei suega e fa'atusatusa ai le aofa'i o mea na tutupu "na matauina" ma le aofa'i "na fa'amoemoeina" i taimi ta'itasi o mea na tutupu, ma amana'ia ai le aofa'i o tagata o lo'o i ai pea i se tulaga lamatia.

FAITAU  O le ā le uiga o se outlier i fuainumera?
E aoga le Log-rank pe a fai e tumau pea le eseesega o lamatiaga i le va o vaega i le aluga o taimi. Afai e sopoia lamatiaga, e faigata tele le faauigaga ma e mafai ona mafaufau i isi suega. Faʻataʻitaʻiga o le Regression: Cox Proportional Hazards Pe a manaʻo le au suʻesuʻe e aofia ai le tele o covariates (tausaga, itupa, biomarker, ituaiga o togafitiga, ma isi), o le metotia e sili ona taatele o le Cox Proportional Hazards Model. O le Cox model e faʻaalia ai le lamatiaga taʻitasi ma le covariate \(X\) e pei o: \[ h(t \mid X) = h_0(t)\exp(\beta^\top X) \] lea: - \(h_0(t)\) o le baseline hazard (e leai se manaʻoga e faʻamaoti mai lona foliga), - \(\beta\) o le parameter e faʻatatauina. O le fa'auigaga autū o Cox e ala i le fua faatatau o lamatiaga (HR): \[ HR = \exp(\beta) \] Afai \(HR = 1{,}5\), o lona uiga o le vaega e iai se covariate faapitoa e iai se lamatiaga e 1,5 taimi (50% maualuga atu) nai lo le vaega fa'asino, i le manatu o isi covariates e tumau. O lelei o le fa'ata'ita'iga Cox: - fetuutuunai aua e le mana'omia se fa'asologa fa'apitoa mo le \(h_0(t))\), - e mafai ona aofia ai le tele o covariates, - o le fa'auigaga e ala i le fua faatatau o lamatiaga e faigofie lava. O le lu'itau autū o le fa'ata'ita'iga Cox o le fa'atatauga o lamatiaga fa'atatau, o lona uiga, o le fua faatatau o lamatiaga i le va o vaega e manatu e tumau i le aluga o taimi. E mafai ona siakiina lenei manatu e ala i: - kalafi o le log(-log(S(t))) i le va o vaega, - Schoenfeld residuals, - auala covariates e fesuisuia'i i le taimi pe afai e le ausia le manatu. Fa'ata'ita'iga Parametric: Exponential, Weibull, ma isi E le pei o le Cox semiparametric, o fa'ata'ita'iga parametric e fa'atatau i se ituaiga tufatufaina patino mo le taimi e ola ai, mo se fa'ata'ita'iga: - Exponential: e tumau le lamatiaga i le aluga o taimi, - Weibull: e mafai ona fa'ateleina pe fa'aitiitia le lamatiaga, - Log-normal ma Log-logistic: aoga mo mamanu lamatiaga e le monotonic. E sili atu fa'ata'ita'iga Parametric i: - vavalo mo se taimi umi, - fa'atatauga o aofa'iga e pei o le averesi o le ola (pe a fa'amatalaina), - lelei pe afai e sa'o manatu o le tufatufaina. Peita'i, afai e sese manatu o le tufatufaina, e mafai ona fa'aitu'au taunuuga. O le mea lea, e mana'omia e le filifiliga o le fa'ata'ita'iga ona mafaufau i su'esu'ega, AIC/BIC, ma le fetaui lelei o le pi'o.
FAITAU  Fuainumera fa'avae o fa'ai'uga
Fa'aoga Fa'atino i Matā'upu 'Ese'ese 1. Soifua Mālōlōina ma Fa'ama'i: Taimi e O'o ai i le Oti, Toe Fo'i Mai o le Kanesa, Taimi e Toe Fa'aleleia pe Toe Fo'i Mai, Iloiloga o Togafitiga. 2. Inisinia ma le Fa'atuatuaina: Taimi e Fa'aletonu ai Vaega, Iloiloga o le Tusi Fa'amaonia, Fuafuaga o le Tausiga. 3. Pisinisi ma Maketi: Taimi e Toe Fa'afo'i ai Tagata Fa'atau, Taimi e Toe Fa'atau ai, Taofia o Tagata Fa'aoga Talosaga. 4. Agafesootai ma Tamaoaiga: Taimi e Leai ai ni Galuega, Taimi e Fa'aipoipo ai, Taimi e A'oa'o ai se'ia o'o i le Fa'au'uga. Fa'atasi ai ma Fa'amaumauga Sa'o, o le Iloiloga o le Ola e Fesoasoani i Fa'alapotopotoga e Malamalama i le Malosi o se Faiga ma Mea e Fa'avavevave ai Pe Fa'agesegese ai le Tuputupu A'e o Mea. Manatu Taua i le Fa'atinoina o le Iloiloga o le Ola E Mana'omia Ona Mafaufau i Ni Mea e Tele mo se Iloiloga Sa'o ma Fa'atuatuaina: - Fa'amatala manino le mea na tupu: Mo se Fa'ata'ita'iga, e tatau ona tutusa le "fa'aletonu" (e aofia ai ni fa'aleagaina laiti?). - Fuafua le Amata o le Taimi: Mo se Fa'ata'ita'iga, Mai le Su'esu'ega, Mai le Amataga o Togafitiga, Pe Mai le Fa'apipi'iina o Vaega. - E le tatau ona Fa'amatalaina le Fa'aaliga: O le mea sili, o le avanoa e Fa'aalia ai le Fa'aaliga e Tuto'atasi Mai le Lamatiaga o le Mea na Tupu pe a Uma Ona Pulea mo Fa'asologa. Afai e Fa'amatalaina le Fa'aaliga, e Mana'omia se Auala Fa'apitoa. - Tulaga lelei o faʻamaumauga ma le suʻesuʻega: o le leiloa o faʻamaumauga o le suʻesuʻega e mafai ona aʻafia ai faʻaiʻuga. - Suʻesuʻega o faʻataʻitaʻiga: siaki le faʻatatauga o lamatiaga faʻatatau mo Cox poʻo le fetaui lelei mo faʻataʻitaʻiga faʻapitoa. Faʻaiʻuga O le suʻesuʻega o le ola o se metotia faʻamaufaʻailoga malosi mo le suʻesuʻeina o le taimi e oʻo ai i le mea na tupu, aemaise lava pe a iai i faʻamaumauga le faʻasaʻoina. Faʻaaogaina meafaigaluega e pei o le suʻega Kaplan-Meier, le suʻega log-rank, le faʻataʻitaʻiga o lamatiaga faʻatatau Cox, ma faʻataʻitaʻiga faʻapitoa, e mafai e le au suʻesuʻe ona faʻatatauina le ono mafai ona ola, faʻatusatusa vaega, ma iloilo le aʻafiaga o covariates i le lamatiaga o se mea na tupu. O le malamalama i manatu o le ola ma le lamatiaga, faʻatasi ai ma le mafaufau ma le faʻaeteete i manatu o faʻataʻitaʻiga ma le tulaga lelei o faʻamaumauga, o ki ia i le faʻamautinoaina o taunuuga faʻatuatuaina o le suʻesuʻega o le ola e aoga mo le faia o faʻaiʻuga i matāʻupu eseese. Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou tuʻuina atu se faʻamatalaga sili atu ona aʻoaʻoina o lenei tusiga (faʻatasi ai ma faʻamatalaga), pe aofia ai faʻataʻitaʻiga o fuafuaga ma faʻataʻitaʻiga o piʻo Kaplan-Meier ma le faʻamatalaina o fua faatatau o lamatiaga.

Taofi faamatalaga