Sosaiete o se Saienisi
Pendahuluan
O le sosaiete o le saienisi lea e suʻesuʻeina le sosaiete, fegalegaleaiga faʻaagafesootai, ma faiga e fusifusia ma vavaeʻeseina ai tagata o loʻo nonofo faʻatasi i se nuʻu. I se isi faaupuga, o le sosaiete e faʻamoemoe e malamalama i fausaga faʻaagafesootai, mamanu amioga, ma faiga faʻatino o le sosaiete. I le avea ai o se matāʻupu faʻaleaʻoaʻoga, ua vave ona atiaʻe le sosaiete talu mai lona amataga i le seneturi lona 19 ma ua avea nei ma saienisi taua mo le malamalama i faiga faʻaagafesootai i le lalolagi atoa.
Talafaasolopito ma le Atinaʻeina o le Sosaiolosia
Na tulaʻi mai le Sociology mai faʻalavelave faʻaagafesootai ma faʻalemafaufau o le seneturi lona 19, aemaise lava i Europa. O mea e pei o le Industrial Revolution, le French Revolution, ma le atinaʻeina o saienisi faʻalenatura na faʻaosofia ai le manaʻomia o se matāʻupu e mafai ona suʻesuʻeina faʻasaienisi mea tutupu faʻaagafesootai. O Auguste Comte, o se faifilosofia Falani, ua manatu o le tama o le sociology ona o lona faatosinaga i le faʻatulagaina o le manatu o le sociology o se saienisi e suʻesuʻeina faʻasolosolo le sosaiete.
I tausaga na sosoo ai, o tagata e pei o Émile Durkheim, Max Weber, ma Karl Marx na latou faia ni sao taua i le atinaʻeina o aʻoaʻoga faʻaagafesootai. Na faʻamamafa e Durkheim le taua o fausaga ma faʻalapotopotoga faʻaagafesootai i le olaga o le tagata, na faʻalauiloa mai e Weber le manatu o le faʻamatalaina ma le taua o le malamalama i gaioiga faʻaagafesootai mai le vaaiga a le tagata lava ia, aʻo taulaʻi atu Marx i feeseeseaiga faʻavasegaga ma meafaitino faʻasolopito.
Metotia i le Sosaiolosia
I le avea ai ma se saienisi, o le sosaiete e iai lana metotia faasaienisi, lea e mafai ai e tagata suʻesuʻe sosaiete ona faia ni suʻesuʻega faʻavasega ma mafai ona faʻataʻitaʻiina. E mafai ona vaevaeina auala faʻaagafesootai i ni ituaiga autu se lua: agavaʻa ma le aofaʻi.
O auala fa'atusatusa i le sosaiete fa'aagafesootai e fa'amamafa ai le aoina ma le au'ili'iliga o fa'amaumauga fa'afuainumera. O nei metotia e masani ona aofia ai su'esu'ega, fa'ata'ita'iga, ma au'ili'iliga fa'amaumauga. O le sini ia gaosia ni fa'amatalaga fa'alaua'itele fa'atuatuaina e uiga i mamanu fa'aagafesootai ma sootaga i le va o fesuia'iga fa'aagafesootai.
I se faatusatusaga, o se auala agavaa e taulaʻi i se malamalamaga loloto o mea tutupu faʻaagafesootai. O metotia i totonu o lenei auala e aofia ai faʻatalanoaga loloto, mataʻituina o tagata auai, ma le auʻiliʻiliga o pepa. E ala i se auala agavaa, e mafai e tagata suʻesuʻe i sosaiete ona maua ni malamalamaaga i uiga patino ma ni faʻamatalaga eseese o fegalegaleaiga faʻaagafesootai atonu e le mafai ona puʻeina e ala i faʻamaumauga faʻatusatusa.
A'oa'oga Fa'aagafesootai
Ua fa'amauoaina le sosaiete i ni a'oa'oga eseese e fesoasoani e fa'amatala ai mea tutupu fa'aagafesootai. O a'oa'oga autū i le sosaiete e aofia ai:
1. Galuega Fa'atino:
O le Functionalism, lea na atiina ae e Durkheim ma faʻalauteleina e Talcott Parsons, e vaʻai i le sosaiete o se faiga e aofia ai vaega e fesoʻotaʻi. O vaega taʻitasi e iai lana lava galuega e fesoasoani i le faʻaauauina ma le mautu o le faiga atoa. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le faʻalapotopotoga faʻaleaiga e galue i le faʻaagafesootai ma le faafaileleina o ona tagata, ae o le faiga o aʻoaʻoga e galue i le tuʻuina atu o tomai ma le malamalama.
2. Teoria o Fete’ena’iga:
O le aʻoaʻoga o feeseeseaiga, e aʻafia i mafaufauga a Marx, e faʻamamafa ai le lē tutusa, le pule, ma le tauiviga i le va o vaega i totonu o le sosaiete. O le lalolagi lautele e vaʻaia o se malae taua lea e tauva ai tagata taʻitoʻatasi ma vaega mo ni punaoa e seasea maua. O feeseeseaiga i vasega, ituaiga, ma itupa o ni faʻataʻitaʻiga ia o feeseeseaiga lautele na suʻesuʻeina e ala i lenei auala.
3. Fegalegaleaiga Fa'atusa:
O le fegalegaleaiga fa'atusa, lea na amataina e George Herbert Mead ma Herbert Blumer, e fa'amamafaina ai le taua o le uiga ma fa'ailoga i fegalegaleaiga fa'aagafesootai. O lenei a'oa'oga e taula'i i le auala e fa'atulaga ai e tagata ta'ito'atasi o latou fa'asinomaga ma mana'oga e ala i fegalegaleaiga ma isi. O le mea moni fa'aagafesootai e malamalama i ai o se mea na fausia fa'atasi e ala i le fesuia'iga o fa'ailoga ma uiga.
4. A'oa'oga Fa'atama'ita'i:
O le aʻoaʻoga faʻafeminisi i totonu o sosaiete faʻaagafesootai e faʻamamafaina ai le lē tutusa o aliʻi ma tamaʻitaʻi ma saili e faʻaalia fausaga faʻaagafesootai o loʻo faʻasauāina ai fafine. O lenei auala e le gata ina suʻesuʻeina ai le lē tutusa o le tamaoaiga, faaupufai, ma aganuu i le va o alii ma tamaitai, ae faʻapea foʻi ona talanoaina mataupu e pei o sauaga faʻavae i itupa ma le faʻatusalia o itupa i ala o faasalalauga.
Fa'aaogāina o le Sosaiolosia i le Olaga Moni
E tāua tele le sosaiolosi i le olaga i aso faisoo ma e mafai ona faʻaaogaina i matāʻupu eseese. Mo se faʻataʻitaʻiga, i faiga faʻavae a le malo, e mafai e sosaiolosi ona fesoasoani e fausia ni faiga faʻavae e sili atu ona tutusa ma lelei e ala i le malamalama i faiga faʻaagafesootai ma manaʻoga o le nuʻu. I aʻoaʻoga, o le malamalama i talaʻaga faʻaagafesootai o tamaiti aʻoga e mafai ona fesoasoani i faiaʻoga ma faiaʻoga e mamanuina ni metotia faʻaaʻoaʻoga e sili atu ona aofia ai tagata uma.
I le lalolagi o pisinisi, e mafai e le sosaiete ona maua ai ni malamalamaaga i amioga a tagata faʻatau ma aga masani o maketi, e taua mo fuafuaga tau maketi ma le atinaʻeina o oloa. I le vaega o le soifua maloloina, e mafai e le sosaiete ona fesoasoani e faʻailoa mea tau agafesootai e aʻafia ai le soifua maloloina ma le manuia o tagata taʻitoʻatasi, e pei o le siosiomaga faʻaagafesootai, tulaga tau tamaoaiga, ma faiga faʻavae tau soifua maloloina.
I'uga
I le avea ai ma se saienisi, e taua tele le sao o le sosaiete i le malamalama ma le iloiloina o mea tutupu faʻaagafesootai. Faatasi ai ma ana metotia faasaienisi ma aʻoaʻoga mauoa, e ofoina atu e le sosaiete ni malamalamaaga loloto i le fausaga, gaioiga, ma fegalegaleaiga i totonu o le sosaiete. O le atinaʻeina o le sosaiete i le aluga o taimi e atagia ai taumafaiga a tagata e malamalama ia i latou lava ma le lalolagi faʻaagafesootai o siomia ai i latou.
E ala i lona faʻaaogaina i vaega eseese o le olaga, e tele le gafatia o le sosaiete e faia ai se sao taua i le fausiaina o se sosaiete e sili atu le tonu, aofia ai tagata uma, ma le fealofani. I se vaitaimi o le lalolagi atoa ma le vave o suiga lautele, ua faʻateleina le taua o le matafaioi a le sosaiete i le fesoasoani ia i tatou e faʻatautaia ai faigata o le lalolagi faʻaonaponei.