# Fa'auigaga o le Sosaiolosia e tusa ai ma Tagata Tomai Faapitoa
O le Sociology o se lala o le saienisi lautele e suʻesuʻeina le sosaiete, amioga faʻaagafesootai a tagata, ma vaega eseese e fesoʻotaʻi ma le soifuaga lautele. O le i ai o le Sociology o se matāʻupu e taua tele mo le malamalama i le auala e fegalegaleai ai tagata ma le auala e aʻafia ai e fausaga faʻaagafesootai gaioiga a tagata taʻitoʻatasi. E eseese manatu o tagata atamamai i le faʻamatalaina o le sociology. O loʻo i lalo, o le a tatou suʻesuʻeina faʻamatalaga o le sociology e tusa ai ma le tele o tagata atamamai lauiloa.
## 1. Auguste Comte
O Auguste Comte, ua lauiloa o le "Tama o le Sociology," na ia faʻalauiloa le upu sociology i le seneturi lona 19. E tusa ai ma Comte, o le sociology o le suʻesuʻega lea o le sosaiete e faʻaaogaina ai le auala faasaienisi lava e tasi e pei o saienisi faalenatura. Na ia talitonu o le sosaiete e atiina ae i ni vaega se tolu: teolo, metaphysical, ma le lelei. O le vaega lelei lea e taua tele ai le saienisi i le malamalama i mea tutupu lautele e ala i le matauina, faataitai, ma isi metotia faasaienisi.
## 2. Émile Durkheim
O Émile Durkheim, o se tagata suʻesuʻe i sosaiete Falani, o se tasi o paionia autu i le atinaʻeina o le sosaiete o se matāʻupu faʻaleaʻoaʻoga tutoʻatasi. E tusa ai ma le tala a Durkheim, o le sosaiete o le suʻesuʻeina lea o mea moni faʻaagafesootai, o auala ia o mafaufauga, lagona, ma amioga e iai i fafo atu o le tagata lava ia ae e iai le malosi tele e faʻamalosia ai. Na faʻalauiloa foʻi e Durkheim le manatu o le anomie, o se tulaga e le manino pe leai ai ni tu ma aga faʻaagafesootai, lea e masani ona tupu i taimi o suiga vave faʻaagafesootai.
## 3. Max Weber
Na faʻalauiloa e Max Weber, o se tagata Siamani e suʻesuʻe i sosaiete, se auala ese i le sosaiete. Na manatu Weber o le sosaiete o se saienisi e taumafai e malamalama i gaioiga faʻaagafesootai e ala i le faʻamatalaina o uiga faʻapitoa e tuʻuina atu e tagata taʻitoʻatasi i a latou gaioiga. Na taulaʻi Weber i le auala e aʻafia ai gaioiga taʻitoʻatasi e tulaga faʻaleaganuu ma fausaga tau tamaoaiga. O se sao tele o Weber o lana aʻoaʻoga i le sootaga i le va o le faiga faʻapisinisi ma le amio mama a le au Porotesano.
## 4. Karl Marx
E ui lava ina lauiloa Karl Marx o se faifilosofia ma se tagata tamaoaiga, ae sa i ai foʻi ni ona manatu malolosi i le sosaiete. E tusa ai ma Marx, e suʻesuʻe e le sosaiete sootaga faʻaagafesootai e tulaʻi mai i auala o gaosiga i totonu o se sosaiete. Na vaʻaia e Marx feeseeseaiga faʻavasegaga o se tasi lea o mea autu e mafua ai suiga faʻaagafesootai. Na ia faʻamamafa mai o le fausaga tau tamaoaiga o le sosaiete e tele lava ina fuafua ai ona fausaga faʻaagafesootai, faʻapolokiki, ma faʻavae faʻavae.
## 5. Georg Simmel
O Georg Simmel, o se tagata Siamani e suʻesuʻeina fegalegaleaiga faʻaagafesootai, sa faia ni sao taua i le suʻesuʻega faʻapitoa o fegalegaleaiga faʻaagafesootai. E tusa ai ma Simmel, o le sosaiete o le suʻesuʻega lea o foliga faʻaagafesootai, poʻo mamanu o fegalegaleaiga e aliaʻe mai i le olaga i aso faisoo. Sa ia suʻesuʻeina mataupu e pei o feeseeseaiga, puleʻaga, ma le vāvāmamao faʻaagafesootai, ma le auala latou te aʻafia ai fegalegaleaiga faʻaagafesootai.
## 6. Talcott Parsons
O Talcott Parsons, o se tagata Amerika e suʻesuʻeina sosaiete, na ia atiina ae le aʻoaʻoga tāua o le structural functionalist. E tusa ai ma Parsons, o le sosaiete o le suʻesuʻega lea o faiga faʻaagafesootai ma a latou vaega laiti ma le auala latou te ausia ai le paleni e ala i auala o le fetuʻunaʻi, ausia o sini, tuʻufaʻatasia, ma le puleaina o feeseeseaiga. Na vaʻaia e Parsons le sosaiete o se faiga e aofia ai vaega e felagolagomaʻi e galulue faʻatasi e tausia le mautu ma le faʻatonuga.
## 7. Pierre Bourdieu
O Pierre Bourdieu, o se tagata suʻesuʻe i sosaiete Falani, sa faia ni sao taua i le malamalama i faiga faʻaagafesootai e ala i manatu e pei o le habitus, social capital, ma le field. E tusa ai ma Bourdieu, o le sosaiete o le suʻesuʻega lea i le auala e tufatufa atu ai ma tausia ai le pule ma avanoa faʻaagafesootai i totonu o le sosaiete. Na ia faʻamamafa mai o gaioiga faʻaagafesootai e aʻafia e talaʻaga faʻaagafesootai o tagata taʻitoʻatasi ma fausaga faʻaagafesootai o loʻo i ai i totonu.
## 8. Anthony Giddens
O Anthony Giddens, o se tagata suʻesuʻe i sosaiete Peretania, e lauiloa i lana aʻoaʻoga faʻatulagaina, lea e taumafai e tuʻufaʻatasia le faitalia ma le faʻatulagaga i le malamalama i gaioiga faʻaagafesootai. E tusa ai ma Giddens, o le sosaiete o le suʻesuʻega lea i le auala e faʻatulaga ma faʻatosina ai e fausaga faʻaagafesootai ma sui taʻitoʻatasi le tasi ma le isi. Na faʻamamafa e Giddens e le mafai ona malamalama i gaioiga a tagata e ala i le naʻo le suʻesuʻeina o fausaga faʻaagafesootai poʻo mea taʻitoʻatasi.
## 9. Robert K. Merton
O Robert K. Merton, o se tagata suʻesuʻe i sosaiete Amerika, sa faia ni sao taua i le aʻoaʻoga o le galuega faatino ma le faʻaletonu. E tusa ai ma Merton, o le sosaiete o le suʻesuʻega lea o galuega faatino ma le faʻaletonu faʻaagafesootai ma le auala e galue ai mea eseese faʻaagafesootai e faʻatumauina pe faʻalavelaveina ai le paleni o le sosaiete. Na ia faʻalauiloa foʻi manatu o le galuega faatino manino (galuega faatino faʻamoemoeina) ma le galuega faatino natia (galuega faatino e leʻi faʻamoemoeina).
## 10. Herbert Spencer
O Herbert Spencer, o se tagata suʻesuʻe i sosaiete Peretania, na faʻaaogaina ni faʻatusatusaga faʻaolaola e atiina ae ai ana aʻoaʻoga e uiga i sosaiete. E tusa ai ma le saunoaga a Spencer, o le sosaiete o le suʻesuʻega lea o le evolusione o sosaiete, lea na ia vaʻaia o ni vaega o loʻo atiaʻe mai ni foliga faigofie i ni foliga faigata. Na talitonu Spencer o mataupu faavae a Darwin, e pei o le filifiliga faanatura ma le ola o ē sili ona malolosi, e faʻaaoga foʻi i le atinaʻeina o sosaiete.
## Faaiuga
I le avea ai ma se saienisi lautele, e taua tele le sao o le sosaiete i le malamalama ma le iloiloina o mamanu o amioga lautele, fausaga lautele, ma faiga faaagafesootai i totonu o le sosaiete. O faʻamatalaga eseese ma manatu na ofoina mai e tagata atamamai e faʻaalia ai o le sosaiete o se matāʻupu e matua lavelave ma tele ona itu. E aumaia e tagata tomai faapitoa taʻitasi se auala tulaga ese e fesoasoani e faʻamauoa ai lo tatou malamalama i mea tutupu lautele. I le malamalama i manatu o nei tagata suʻesuʻe eseese o sosaiete, e mafai ona tatou maua ni malamalamaaga lautele ma loloto i le auala e fegalegaleai ai tagata ma le auala e alualu ai i luma sosaiete i le aluga o taimi.
I le faʻatinoina, o loʻo faʻaauau pea ona atiaʻe ma fetuʻunaʻi le sosaiete i taimi fesuisuiaʻi. O loʻo faʻaauau pea ona tulaʻi mai ni suʻesuʻega ma ni aʻoaʻoga fou, ma ofoina atu ai ni vaaiga fou ma taua i mea tutupu faʻaagafesootai. O le mea lea, o le sosaiete e le gata o se meafaigaluega taua mo tagata aʻoga ma tagata suʻesuʻe, ae faʻapea foʻi mo tagata faia tulafono, faʻalapotopotoga faʻalenuʻu, ma tagata taʻitoʻatasi o loʻo sailia le malamalama ma le foia o faʻafitauli faʻaagafesootai o loʻo siomia ai i latou.