O le manatu o le tamaoaiga lautele i le teolo o agafesootai

O le Manatu o le Tupe Lautele i le A'oa'oga Fa'aagafesootai

I suʻesuʻega faʻaagafesootai, o talanoaga e uiga i le "tupe faavae" e lē gata ina faatatau i tupe po o aseta tau tamaoaiga. O loʻo iai i le sosaiete isi punaoa e masani ona lē vaaia ae e fuafua ai le avanoa o le soifuaga o tagata taʻitoʻatasi ma le tulaga lelei o le soifuaga faʻatasi. O se tasi o manatu sili ona tāua mo le faʻamatalaina o nei punaoa e lē o ni meafaitino o le tupe faavae faʻaagafesootai. I se tulaga lautele, e mafai ona malamalama i le tupe faavae faʻaagafesootai o ni punaoa e afua mai i mafutaga faʻaagafesootai—e pei o fesoʻotaʻiga, faʻatuatuaga, tu ma aga masani, ma tiute fefaʻasoaaʻi—e mafai ai e tagata ona galulue faʻatasi, maua le lagolago, ma maua avanoa. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai le manatu o tupe faavae faʻaagafesootai i le teoria faʻaagafesootai, ona tagata autū, ona foliga, ma lona faʻaaogaina i le malamalama i mea tutupu faʻaagafesootai.

Tupe Fa'aagafesootai: Fa'amatalaga Lautele ma Elemene Autū

O le tupe fa'aagafesootai e masani ona fa'amatalaina o ni fa'amanuiaga po'o ni penefiti e maua e tagata ta'ito'atasi po'o ni vaega mai a latou mafutaga fa'aagafesootai. O nei mafutaga e le fa'aitu'au; e iai a latou "taua" e mafai ona fa'aaogaina e ausia ai sini, e pei o le mauaina o galuega, aoina o fa'amatalaga, fausiaina o se igoa ta'uleleia, po'o le fa'agaoioia o gaioiga fa'atasi. O le tupe fa'aagafesootai e masani ona aofia ai ni elemene autu se tele:

1. Feso'ota'iga fa'aagafesootai: o ai e feso'ota'i i ai, o le a le lautele, ma le malosi o na mafutaga.
2. Faatuatuaga: o le talitonuga o le a gaoioi pea le isi vaega, o le a le afaina, ma e mafai ona faalagolago i ai.
3. Tulaga fa'atauaina ma tulaga fa'atauaina e fa'asoa: o tulafono fa'atulafonoina e fa'amalosia ai le galulue fa'atasi, e pei o tulaga fa'atauaina o le fesoasoani fa'atasi, fesoasoani fa'atasi, po'o matafaioi tau amio.
4. Fefa'asoaa'i: o le faiga o le avatu ma le mauaina o fesoasoani e fausia ai se ta'amilosaga umi o le lagolago.

O nei elemene e fa e fa'avasega ai le tamaoaiga lautele mai le tamaoaiga tau tamaoaiga (tupe, aseta) ma le tamaoaiga fa'aleaganuu (a'oa'oga, tofo, tomai). Peita'i, o le tamaoaiga lautele e masani ona feso'ota'i ma isi ituaiga tupe e lua: e mafai e feso'ota'iga ona fa'avavevave le maua o a'oa'oga, ma e mafai e a'oa'oga ona fa'alauteleina feso'ota'iga.

A'a Fa'ateorē: Tupe Fa'aagafesootai i le Agaifanua Fa'aagafesootai

O le manatu o le taua o fegalegaleaiga fa'aagafesootai e toe fo'i i tua i mafaufauga masani e pei o Émile Durkheim ma Georg Simmel. Na fa'amamafa e Durkheim le lotogatasi fa'aagafesootai ma le taua o le tu'ufa'atasia mo le tausia o le fa'atulagaga. Na fa'aalia e Simmel le auala e fa'atulaga ai e ituaiga o fegalegaleaiga (e pei o dyads ma triads) avanoa ma feeseeseaiga i le olaga fa'aagafesootai. Peita'i, o le fa'aupuga "lautele fa'aagafesootai" na avea ma se manatu fa'apitoa mamana e ala i galuega a Pierre Bourdieu, James Coleman, ma Robert Putnam. E tofu lava ma se fa'amamafa eseese i le pule ma le toe gaosia fa'aagafesootai (Bourdieu), gaioiga fa'apitoa ma galuega fa'aagafesootai (Coleman), ma le auai o tagatanu'u ma le fa'atemokalasi (Putnam).

FAITAU FOI  Le sootaga i le va o le sosaiete ma amioga mama

Pierre Bourdieu: Tupe Lautele o se Punaoa o le Malosiaga

Mo Pierre Bourdieu, o le tamaoaiga fa'aagafesootai o le fa'aputuga lea o punaoa moni ma punaoa e mafai ona maua e feso'ota'i ma le i ai o se feso'ota'iga tumau o mafutaga—o se feso'ota'iga o masaniga ma fa'ailoga e aoga mo itu uma e lua. O lona uiga o le i ai o ni fesoota'iga e le gata i le "i ai o ni uo," ae fa'apea fo'i i le i ai o le avanoa i fa'amatalaga, lagolago, tulaga, ma avanoa.

O le manatu autū a Bourdieu o le tamaoaiga lautele:
– e mafai ona liua i tupe faavae tau tamaoaiga (e.g. fesoʻotaʻiga e fesoasoani e maua ai konekarate) poʻo tupe faavae faʻaleaganuʻu (e.g. avanoa i aʻoga sili ona lelei);
– e fesoʻotaʻi vavalalata ma le lē tutusa o agafesootai, auā o vaega faʻapitoa e masani ona i ai a latou fesoʻotaʻiga malolosi ma sili atu ona "taua";
– e galue e ala i auala o le toe gaosia faʻaagafesootai, o lona uiga o le auala e mautofi ai le le tutusa e ala i fesoʻotaʻiga, kalapu faʻapitoa, aʻoga aʻoga, poʻo nuʻu maualuluga.

Mai lenei vaaiga, e lē o taimi uma e "lelei" pe "lē faaituau" ai le tamaoaiga lautele. E mafai ona avea ma meafaigaluega o le faaesea: e mafai e fesoʻotaʻiga maualuluga ona poloka le avanoa i tagata mai fafo, faʻatupuina le faaituau, pe faʻatumauina le pule.

James Coleman: Tupe Fa'aagafesootai ma Lona Matafaioi i Galuega Fa'aagafesootai

E silasila James Coleman i tupe fa'aagafesootai mai le vaaiga a le a'oa'oga o filifiliga fa'apitoa, e fa'amauoa i se itu fa'aagafesootai. Na te fa'amamafa mai o tupe fa'aagafesootai e le na'o tagata ta'ito'atasi e iai, ae o lo'o fa'apipi'iina i totonu o fausaga fa'aagafesootai. E taua tupe fa'aagafesootai aua e fa'afaigofie ai gaioiga: e fa'afaigofie ai le fa'amaopoopoina, fa'aitiitia ai tau o fefa'ataua'iga, ma fa'ateleina ai le usita'ia o tu ma aga masani.

Ua talanoaina e Coleman ituaiga o tupe fa'aagafesootai e pei o:
– tiutetauave ma mea e faʻamoemoeina (e fesoasoani tagata ona o loʻo i ai se faʻamoemoe o le fefaʻasoaaʻi);
– auala faʻamatalaga (e tuʻuina atu e fesoʻotaʻiga faʻamatalaga e uiga i galuega, sikolasipi, poʻo avanoa);
– tu ma aga masani ma fa’asalaga (o se nu’u felagolagoma’i e mafai ona fa’amalosia tulafono ina ia lē fa’aleagaina ai isi e ona sui).

E masani ona faʻaaogā e Coleman le faʻataʻitaʻiga o aiga ma nuʻu i le lagolagoina o aʻoaʻoga a tamaiti. O se siosiomaga faʻaagafesootai e aofia ai le femalamalamaaʻi, le vaavaaiga malosi, ma tu ma aga masani malolosi e mafai ona faʻaleleia atili ai le manuia o aʻoaʻoga, tusa lava pe faʻatapulaʻaina punaoa tau tamaoaiga.

FAITAU FOI  Le sootaga i le va o tekinolosi ma le vavae ese fa'aagafesootai

Robert Putnam: Tupe Lautele, Auai Fa'alemalo, ma le Temokalasi

Na fa'alauiloa e Robert Putnam le tamaoaiga fa'aagafesootai i su'esu'ega o le tulaga lelei o le faatemokalasi ma le fa'atinoga o fa'alapotopotoga. Na ia fa'amamafaina le tamaoaiga fa'aagafesootai o se vaega o le soifuaga fa'aagafesootai—feso'ota'iga, tu ma aga masani, ma le fa'atuatuaga—e mafai ai ona fa'amaopoopo ma galulue fa'atasi mo le manuia fa'atasi. E sili ona lauiloa Putnam mo lana su'esu'ega o le pa'u'ū o le auai o tagatanu'u i fa'alapotopotoga fa'aagafesootai, lea na ia fa'amatalaina i le fa'ata'ita'iga o le "bowling to'atasi," lea e tumau ai pea le toaga o tagata ae le auai soo i fa'alapotopotoga.

I le auala a Putnam, e fesoʻotaʻi le tamaoaiga faʻaagafesootai ma:
– le faatuatuaga maualuga i le va fealoai;
– auai malosi o le alalafaga;
– faʻateleina le aogā o le malo faʻalotoifale ma le galuega faʻatasi.

Peita’i, o ē faitio ia Putnam fai mai o nisi taimi e soona fa’amamafa ai e ia le itu “fealofani” o tupe fa’aagafesootai ma e le tele se gaua’i atu i sootaga fa’alepulega ma fa’aletonu fa’atulagaina e pei ona fa’amamafa mai e Bourdieu.

Itūaiga o Tupe Fa'aagafesootai: Fa'afeso'ota'i, Fa'afeso'ota'i, ma le So'otaga

I tusitusiga fa'aagafesootai ma faiga fa'avae a le malo, e masani ona vaevaeina le tamaoaiga fa'aagafesootai i ni vaega autu se tolu:

1. Fa'afeso'ota'i le tamaoaiga fa'aagafesootai: sootaga malolosi i totonu o vaega e tutusa lelei, e pei o aiga, tuaoi vavalalata, po'o nu'u fa'ale-aganu'u. O lelei e aofia ai le lagolago fa'alagona ma le maualuga o le lotogatasi. O le leaga: e mafai ona fa'aesea le tagata lava ia mai tagata mai fafo ma fa'amalosia ai le fa'apitoa.

2. Fa'afeso'ota'i le tamaoaiga fa'aagafesootai: fa'afeso'ota'i i le va o vaega eseese, e pei o feso'ota'iga fa'ava-o-malo, fa'alelotu, po'o fa'apolofesa. E taua tele lenei mea mo le fefa'asoaa'i o fa'amatalaga, mea fou, ma le fe'avea'i fa'aagafesootai.

3. Fa'afeso'ota'i o tupe fa'aagafesootai: mafutaga fa'atulagaina i le va o tagatanuu ma fa'alapotopotoga malolosi, e pei o mafutaga ma le malo, faiga fa'apulega, po'o fa'alapotopotoga tau tupe. O lenei ituaiga e fuafua ai le avanoa i auaunaga a le malo, fesoasoani fa'aagafesootai, ma faiga fa'ai'uga.

O nei foliga e tolu e faʻaalia ai o le tamaoaiga faʻaagafesootai e lē gata i le "valalata," ae faʻapea foʻi i le itu e agaʻi i ai ma le lelei o mafutaga.

Tupe Fa'aagafesootai i le Olaga i Aso Taitasi: Fa'ata'ita'iga o le Fa'aoga

E mafai e le manatu o le tamaoaiga fa'aagafesootai ona fa'amatalaina le tele o mea tutupu fa'aagafesootai. Mo se fa'ata'ita'iga:

– Maketi o galuega: E tele galuega e maua mai i fautuaga poʻo fesoʻotaʻiga faʻaagafesootai. O faʻamatalaga o loʻo salalau solo i totonu o se fesoʻotaʻiga faʻapitoa e mafai ona maua ai se tulaga lelei tele nai lo le talosaga aloaia e aunoa ma ni fesoʻotaʻiga.

– Aʻoaʻoga: O mātua e galulue faʻatasi ma faiaʻoga, komiti aʻoga, poʻo isi mātua e masani ona vave ona maua faʻamatalaga e uiga i sikolasipi, polokalame autū, poʻo aʻoaʻoga.

FAITAU FOI  Mea e aʻafia ai le maufetuunaʻi o aiga

– Onosa’i o nu’u: A tupu ni fa’alavelave fa’afuase’i, o nu’u e maualuga le fa’atuatuaga ma feso’ota’iga malolosi e masani ona vave fa’atulaga fesoasoani, fa’asoa punaoa, ma toe fa’aleleia.

– Faiga fa'apolokiki i le lotoifale: O le tulaga o le auai o tagatanuu i felafolafoaiga, fa'alapotopotoga RT/RW, po'o nu'u lautele e a'afia ai le manino ma le tali atu o le malo i le lotoifale.

O nei faʻataʻitaʻiga e faʻamamafa ai o le tamaoaiga faʻaagafesootai e galue o se "faʻavae faʻaagafesootai" e le o vaaia i taimi uma ae e matuaʻi fuafuaina lava.

O Le Itu Pogisa o le Laumua Lautele: Fa'aesea, Fa'aitu'au, ma le Fa'amalosiaga Lautele

E masani ona vaʻaia lelei le tamaoaiga faʻaagafesootai ona e faʻamalosia ai le galulue faʻatasi. Peitaʻi, o loʻo faʻamamafaina foʻi e le sosaiete ona aʻafiaga leaga, e aofia ai:

– Fa'aesea fa'aagafesootai: e mafai e vaega e malolosi feso'ota'iga ona tapunia le avanoa i tagata mai fafo.
– Fa'aitu'au ma le galulue fa'atasi: e fa'aaogaina mafutaga vavalalata e tufatufa atu ai avanoa i se auala le tonu.
– O le mamafa o le usitaia: e mafai e tu ma aga masani a vaega ona taofia le saolotoga o le tagata lava ia, mo se faataitaiga o le faamalosia o tagata e mulimuli i faaiuga faifaatasi tusa lava pe afaina ai.
– Fa'amalosia o le vavae'eseina: o le soona malosi tele o le fusifusia e mafai ona fa'avaivaia ai le fesoota'iga ma fa'ateleina ai le fevaevaea'iga i le va o vaega.

O le mea lea, e tatau i taimi uma ona fesili le auiliiliga o tupe faavae lautele: mo ai le tupe faavae lautele, o le a le mea e faʻaaogaina i ai, ma o ai e manuia/faʻaleagaina.

Fa'ato'a

O le manatu o le tamaoaiga lautele i le teolo o agafesootai e maua ai se vaaiga taua mo le malamalama i le auala e avea ai sootaga lautele ma punaoa vaaia. E ala ia Bourdieu, tatou te vaai i le tamaoaiga lautele o se faiga o le pule ma le toe gaosia o le le tutusa. E ala ia Coleman, tatou te malamalama i lona matafaioi i le faafaigofieina o gaioiga ma le faamalosia o tulaga faatonuina. E ala ia Putnam, tatou te iloiloina lona sootaga ma le auai o tagata lautele ma le tulaga lelei o le faatemokalasi. I le tulaga faatino, e mafai e le tamaoaiga lautele ona faamalosia le lotogatasi, faalauteleina le avanoa i avanoa, ma faaleleia atili le maufetuuna’i o le nuu—ae e mafai foi ona faatupuina ai le faaesea, le faaituau, ma le faasaua lautele. O le mea lea, e tatau ona malamalama lelei i le tamaoaiga lautele: e le na o le "tupe lelei," ae o se malosiaga lautele e mafai ona fausia pe taofia ai le olaga faalenuu, e faalagolago i le fausaga o sootaga ma le talaaga.

Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fetuʻunaʻia lenei tusiga i se sitaili faʻaleaʻoaʻoga (faʻatasi ai ma upusii ma lisi o mataupu) pe fatuina se lomiga e sili atu ona taulaʻi i le tulaga o Initonesia e pei o le galulue faʻatasi, faʻalapotopotoga a tagatanuʻu, ma fesoʻotaʻiga lē aloaia.

Taofi faamatalaga