Le a'afiaga o le sosaiete i le saienisi faaupufai

O le Aafiaga o le Sosaiolo i le Saienisi Faaupufai

E masani ona malamalama i le saienisi faaupufai o le suʻesuʻega lea o le setete, le pule, le faiga faavae a le malo, ma faiga ma faalapotopotoga e pulea ai le olaga faale-nuu. Ae ui i lea, e le tu toatasi lava faiga faavae. O faaiuga faaupufai uma e faavae i taimi uma i luga o le moni o le sosaiete: o tulaga faatauaina o loo taatele i le sosaiete, fausaga o vasega, faasinomaga o vaega, sootaga i le va o nuu, ma suiga faaleaganuu e mafua mai i le faiga faaonaponei. O iinei ua i ai se aafiaga tele o le sosaiete i le faasaienisi faaupufai. O le sosaiete e maua ai se tioata e malamalama ai i le auala e galue ai le sosaiete, o ai e faaaogaina le faatosinaga, aisea e usiusitai ai pe tetee ai tagata, ma le auala e fausia ai feeseeseaiga ma le maliliega. Faatasi ai ma le fesoasoani a le sosaiete, e sili atu ona atamai le saienisi faaupufai i le faitauina o amioga faaupufai, faafanua o le pule, ma le mamanuina o faiga faavae e talafeagai ma tulaga faale-agafesootai.

1. Ua fa'alauteleina e le Sosaiete le malamalama i le pule

I le saienisi fa'apolokiki, e masani ona fa'amatalaina le pule o le gafatia e fa'aosofia ai fa'ai'uga po'o amioga a isi. Ua fa'alauteleina e le Sociology lenei fa'auigaga e ala i le fa'aalia o le pule e le gata i ali'i ofisa po'o fa'alapotopotoga aloa'ia ae fa'agaoioia fo'i i fegalegaleaiga fa'aagafesootai i aso uma. E iai le pule i le pule-tagata faigaluega, le to'atele-vaega to'aitiiti, ali'i-fafine, ogatotonu-itulagi, ma e o'o lava i le auala e fa'aaogaina ai le gagana ma fa'avaeina ai tu ma aga masani.

O se auala fa'aagafesootai e fesoasoani i saienitisi fa'apolokiki e iloa ai e le o taimi uma e tupu ai le pule'aga e ala i le fa'amalosia e le setete, ae e mafai fo'i ona tupu e ala i le fa'amaoniaina fa'aagafesootai: e talia e tagata se tulafono ona e manatu o se mea "masani," "masani," po'o le "aganu'u." O le mea lea, o le su'esu'eina o le pule'aga, fa'amaoniaina, ma le pulea fa'aagafesootai e maua ai se alalaupapa taua i le va o le sosaiete ma le saienisi fa'apolokiki i le malamalama pe aisea e talia ai nisi o faiga fa'avae a'o teena isi.

2. Fa'amatala amioga fa'apolokiki e ala i le fausaga lautele

O amioga palota i faigapalota, auai i faaaliga tetee, po o le auai i faalapotopotoga faaupufai e le na o faamatalaga faaupufai po o mea e fiafia i ai le tagata lava ia e fuafua i ai. Ua faaalia e le sosiolosi o fausaga faaleagafesootai—e pei o le vasega faaleagafesootai, aoga, galuega, lotu, lanu, ma itulagi—e faatulaga ai uiga faaupufai o se tagata.

FAITAU FOI  O le aʻoaʻoga faʻatino a Erving Goffman

Mo se faʻataʻitaʻiga, o le avanoa i aʻoaʻoga maualuluga e masani ona fesoʻotaʻi ma le auai malosi i faiga faʻapolokiki, aua o tagata taʻitoʻatasi e iai le malamalama, fesoʻotaʻiga, ma le mautinoa e auai ai. I se tulaga tutusa, o tulaga tau tamaoaiga e aʻafia ai pe o se tagata e naunau e tausia le tulaga o loʻo iai nei pe lagolagoina le suiga. E ala i suʻesuʻega faʻaagafesootai, e mafai e le saienisi faʻapolokiki ona vavaloina mamanu o le lagolago a pati, malamalama i faʻavae faʻaagafesootai o gaioiga faʻapolokiki, ma iloilo le aʻafiaga o faiga faʻavae i vaega eseese i le sosaiete.

3. Fesoasoani e malamalama i feeseeseaiga ma le fesoʻotaʻiga faʻaagafesootai

E pulea fa'avae e faiga fa'apolokiki eseesega: eseesega i mea e fiafia i ai, fa'asinomaga, ma va'aiga i le olaga. E ofoina atu e le Sosaiete ni mataupu tau fete'ena'iga ma le tu'ufa'atasia, ia e matua aoga lava i le fa'amatalaina pe aisea e mafai ai ona mautu pe vaeluaina sosaiete. I sosaiete e tele ituaiga, e masani ona fe'avea'i fete'ena'iga fa'apolokiki ma fete'ena'iga fa'aagafesootai, mo se fa'ata'ita'iga pe a fa'aaogaina e tauiviga fa'alemalo mataupu tau fa'asinomaga e pei o le lanu ma le lotu.

E fesoasoani le au'ili'iliga fa'aagafesootai e fa'amatala ai e le o taimi uma e leaga ai feeseeseaiga; e mafai ona avea ma aveta'avale o suiga fa'aagafesootai ma le fa'afouina o fa'alapotopotoga fa'apolokiki. Peita'i, e mafai fo'i ona fa'aleagaina feeseeseaiga pe afai e leai ni auala mo le tu'ufa'atasia, e pei o tulafono fa'atemokalasi tonu, avanoa mo talanoaga, po'o fa'alapotopotoga e fa'atuatuaina e le lautele. O le mea lea, o le saienisi fa'apolokiki, e fa'amauoaina e le fa'aagafesootai, e mafai ona vave iloa ai puna o feeseeseaiga ma ofoina atu ni fuafuaga moni mo le tu'ufa'atasia fa'aagafesootai.

4. Fa'amalosia le au'ili'iliga o fa'alapotopotoga fa'apolokiki ma aganu'u

O fa'alapotopotoga fa'apolokiki—palemene, pati fa'apolokiki, pulega fa'a-pulega, ma fa'amasinoga—e masani ona su'esu'eina o ni fausaga aloa'ia ma tulafono manino. Ua fa'amanatu mai e le Sociology ia i tatou e fa'apea, o fa'alapotopotoga e a'afia fo'i e le aganu'u, tu ma aga masani e le'i tusia, ma faiga masani i aso uma. Mo se fa'ata'ita'iga, o le aganu'u o le lagolago, fa'aitu'au, po'o faiga fa'apolokiki tau tupe e le mafai ona malamalama i ai mai se va'aiga fa'aletulafono ae e tatau ona fa'amatalaina e ala i tū ma aga fa'aagafesootai, feso'ota'iga fa'ale-aiga, ma mafutaga fa'alagolago i le tamaoaiga.

E le gata i lea, o le manatu o le aganuʻu faʻapolokiki e fesoʻotaʻi vavalalata ma le sosaiete, aua e faʻatalanoaina ai tulaga faatauaina, uiga, ma faʻasinomaga o le sosaiete i faiga faʻapolokiki. Pe o le sosaiete e masani ona auai pe leai? Pe o faʻatuatuaina e le lautele faʻalapotopotoga pe o latou masalosalo? Pe o foia feeseeseaiga e ala i le felafolafoaʻiga poʻo le sauā? O tali i nei fesili e aʻafia i faiga faʻaagafesootai: aiga, aʻoaʻoga, nuʻu, ma e oʻo lava i ala o faasalalauga. E maua e le sosaiete meafaigaluega mo le suʻesuʻeina o le auala e fausia ai le aganuʻu faʻapolokiki ma le auala e suia ai.

FAITAU FOI  O le aʻafiaga o le faaipoipoga vave i le sosaiete

5. Tuʻuina atu se metotia suʻesuʻe malosi mo le saienisi faʻapolokiki

O le aafiaga o le sosaiete fa'aagafesootai e manino fo'i i metotia o su'esu'ega. O le tele o auala i le saienisi fa'apolokiki fa'aonaponei e fa'aogaina ai metotia malolosi mai sosaiete fa'aagafesootai: su'esu'ega o manatu, fa'atalanoaga loloto, mata'ituina o tagata auai, su'esu'ega fa'apolokiki fa'ale-aganu'u, au'ili'iliga o feso'ota'iga fa'aagafesootai, ma su'esu'ega fa'atusatusa o mataupu. E ala i nei metotia, e mafai ai e saienitisi fa'apolokiki ona fuaina uiga o tagata palota, malamalama i le fa'agasologa o vaega fa'avae, pe fa'afanua feso'ota'iga fa'aletulafono e le'o maua i pepa aloaia.

Mo se faʻataʻitaʻiga, ina ia malamalama i le mafuaʻaga e manuia ai pe toilalo ai se faiga faʻavae faʻaitulagi, e sili atu suʻesuʻega nai lo le na o le faitauina o tulafono faatonutonu. E manaʻomia e le au suʻesuʻe ona o atu i le fanua, matauina fegalegaleaiga i le va o taitai ma tagatanuu, suʻesuʻe sootaga i le va o taitai maualuluga i le lotoifale, ma matauina pe faʻapefea ona aʻafia e tu ma aga faʻaagafesootai le faʻatinoina o faiga faʻavae. O lenei auala faʻaagafesootai e faʻateleina ai suʻesuʻega faʻapolokiki ma latalata atili ai i le mea moni.

6. Fesoasoani e faitau suiga fa'aagafesootai ma o latou a'afiaga i faiga fa'apolokiki

O loʻo suia pea le sosaiete. O le faʻatupuina o taulaga, faʻavaomalo, suiga faʻatekinolosi, femalagaaʻiga, ma suiga o le faitau aofaʻi e mafua ai ni luʻitau fou mo faiga faʻapolokiki. E fesoasoani le sosiolosi i le saienisi faʻapolokiki e faʻafanua nei suiga ma o latou taunuuga. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le tulaʻi mai o ala o faasalalauga lautele ua suia ai le auala e maua ai e tagata lautele faʻamatalaga, faia ni manatu, ma faʻatulaga ai gaioiga. I se taimi puʻupuʻu, e mafai ona salalau atu mataupu ma faʻamalosia ai malo e tali atu, e tusa lava pe leʻi maua e faʻalapotopotoga aloaia le avanoa e faia ai se gaioiga.

O suiga i le fausaga o galuega ma le tulaʻi mai o le tamaoaiga lē aloaia e aʻafia ai foʻi manaʻoga o faiga faʻavae a le malo: puipuiga lautele, avanoa tau soifua maloloina, ma avanoa faigaluega. E fesoasoani le sosiolosi e malamalama ai poʻo ai vaega vaivai, pe faʻapefea ona latou ola, ma o a ituaiga o le lotogatasi e tulaʻi mai. O saienitisi faʻapolokiki e malamalama i lenei tulaga lautele o le a sili atu ona saunia e faʻatulaga ni faiga faʻavae fetuʻunaʻi, nai lo na o ni faiga faʻavae masani.

FAITAU FOI  O le talitonuga o faiga o le lalolagi ma lona sootaga ma le lalolagi atoa

7. Tuʻuina atu se vaaiga taua i le faatemokalasi ma faiga faʻavae a le malo

E aumaia e le Sosaiete se vaaiga taua: o le fesili po o ai e manuia ma po o ai e mafatia i se faiga. I se faiga faatemokalasi, mo se faataitaiga, o faigapalota e mafai ai e tagatanuu ona filifili o latou taitai. Peitai, o loo faaalia e le sosaiete e le tutusa i taimi uma le auai i faiga faaupufai. O e mauoa, o e atamamai, po o i latou e malolosi fesoʻotaʻiga e masani ona sili atu lo latou faatosinaga, ae o e matitiva e mafai ona tuueseeseina e faafitauli tau tupe, avanoa i faamatalaga, po o le faamataʻu faaagafesootai.

I faiga fa'avae a le malo, o se faiga fa'aagafesootai e fa'amalosia ai le iloiloga ma'ale'ale o le le tutusa. O faiga fa'avae e foliga mai "leai se fa'aitu'au" e mafai ona i ai ni a'afiaga eseese i vaega eseese. O le mea lea, o le faatosinaga o le sosaiete e fesoasoani i le saienisi fa'apolokiki e atiina ae ni faiga fa'avae e sili atu ona aofia ai tagata uma, mafaufau i le fa'amasinoga tonu lautele, ma mafaufau i leo o vaega fa'aitiiti.

I'uga

E lautele ma loloto le aafiaga o le sosaiete i le faasaienisi faaupufai. E fesoasoani le sosaiete i le faasaienisi faaupufai ia malamalama o le pule e le na o se mataupu o le pule a le setete, ae o se mea e tupu i fegalegaleaiga i aso taitasi. E faamatala e le sosaiete amioga faaupufai e ala i fausaga faaagafesootai, e mafai ai ona iloiloina feeseeseaiga ma le tuufaatasia, faamauoaina le malamalama i faalapotopotoga faaupufai ma aganuu, ma saunia ai metotia suesue malolosi. E le gata i lea, e fesoasoani le sosaiete i le faasaienisi faaupufai ia malamalama i suiga faaagafesootai ma faamalosia ai se auala taua i le faatemokalasi ma faiga faavae a le malo.

I le iuga, e tupu pea lava faiga faapolotiki i totonu o le sosaiete. O le mea lea, o se saienisi faaupufai e le amana’iaina le itu tau agafesootai e misia ai le tulaga sili ona taua: o tagata soifua o ni tagata lautele ma feso’ota’iga o tulaga faatauaina, faasinomaga, ma fausaga e fa’atulaga ai o latou olaga. I le tu’ufa’atasia o agafesootai ma le saienisi faaupufai, tatou te maua ai se malamalamaga sili atu ona atoatoa i le auala e fa’agaoioia ai le pule, le auala e faia ai fa’ai’uga, ma le auala e mafai ai ona pulea lelei ma le tonu le olaga fa’ale-nu’u.

Taofi faamatalaga