Su'esu'ega Fa'aagafesootai o le A'afiaga o Taua
E masani ona malamalama i taua o se mea faapolokiki ma faamiliteli e aofia ai se tauiviga mo teritori, pule, po o punaoa. Peitai, mai se vaaiga faaagafesootai, o taua o se mea e tupu i le va fealoai e sili atu ona aafia ai nai lo le malae taua. E suia ai le fausaga o le sosaiete, fausia ai ni mamanu fou o mafutaga, gaosia ai ni mafatiaga faatasi, ma faatulaga ai ni faasinomaga ma ni tala e uiga ia “i tatou” ma “latou.” I totonu o lenei tusiga, o loo iloiloina ai taua o se faagasologa faaagafesootai e aafia ai faalapotopotoga, aganuu, tamaoaiga, ma le olaga i aso taitasi, i tulaga o tagata taitoatasi ma le nuu.
Taua o se Mea Fa'aagafesootai ma Suiga Fa'atulagaina
E vaʻaia e le Sosaiete le sosaiete o se faiga e aofia ai faʻalapotopotoga fesoʻotaʻi—aiga, aʻoaʻoga, lotu, tamaoaiga, ma le setete. O taua e mafua ai ni teʻi tetele i lenei faiga. A faʻamuamua e setete manaʻoga faʻamiliteli, e matua suia lava le vaevaeina o paketi a le malo. Atonu e oʻo i vaega o aʻoaʻoga ma le soifua maloloina ni faʻaitiitiga o tupe, aʻo faʻalauteleina le alamanuia o le puipuiga. O se taunuuga, e suia le fausaga o avanoa faʻaagafesootai: e suia ituaiga o galuega o loʻo avanoa, e faigata ai ona feoaʻi faʻaagafesootai mo nisi vaega, ma e mafai ona faʻalauteleina le le tutusa.
I le tele o tulaga, o taua e faʻamalosia ai foʻi le matafaioi a le setete i le faʻatonutonuina o olaga o tagatanuu. O faiga faʻavae mo faʻalavelave faʻafuaseʻi, faʻasaʻoga, mataʻituina, ma e oʻo lava i le faʻamalosia o tagata e auai i le taua e faʻateleina ai le pulea lautele. O lenei mea e faʻaalia ai o taua e le naʻo se mea na tupu i fafo, ae o se faiga i totonu e toe faʻatulagaina ai le va fealoaʻi i le va o le setete ma ona tagatanuu. I le isi itu, o tulaga ogaoga e mafai ona faʻaleleia atili ai nisi o ituaiga o le lotogatasi, mo se faʻataʻitaʻiga e ala i gaioiga tauofo, fesoʻotaʻiga fesoasoani, poʻo faiga o fesoasoani fefaʻasoaaʻi e atiina ae i totonu o nuʻu ua aʻafia.
A'afiaga i Fa'amaumauga o Tagata ma le Fa'atulagaga o Aiga
O se tasi o aafiaga sili ona vaaia o taua o le suiga o le faitau aofaʻi. O le maliliu tele, manuʻaga, ma le siitia o le faitau aofaʻi e aʻafia ai tausaga ma le faʻatulagaina o itupa. O feeseeseaiga umi e fausia ai se "tupulaga ua leiloa" - o se vaega o tausaga faigaluega e faʻaitiitia lona aofaʻi ona o le maliu poʻo le malaga ese atu. O nei suiga e i ai ni aafiaga umi i le tamaoaiga ma agafesootai: le lava o tagata faigaluega, faʻateleina o avega tausiga mo tagata matutua ma tamaiti, ma faʻaitiitia ai le gaosiga o le sosaiete.
O le aiga, i le avea ai ma se faalapotopotoga lautele, e aafia foi. E masani ona vavaeeseina tagata o le aiga e ala i le siitia ese po o le taofia, e oo lava i le leiloa o le tagata autu e tausia le aiga. E mafai ona suia matafaioi faaleituaiga: e tauaveina e tamaitai ni matafaioi tau tamaoaiga tetele pe a o atu alii i le taua, ae atonu e faamalosia tamaiti e galulue pe tauaveina tiutetauave matutua i se taimi vave. Peitai, o nei suiga e le o taimi uma e iʻu ai i le tutusa tumau; a uma ona mou atu le feeseeseaiga, e mafai e sosaiete ona toe foi i mamanu masani e ala i faatosinaga faaleaganuu ma faaupufai.
Tagata Sulufaʻi, Femalagaaʻiga Faʻamalosia, ma le Faʻalavelave o le Tuʻufaʻatasia Lautele
O taua e tutusa ma le malaga faamalosi: o sulufai i totonu ma fafo atu o atunuu, faapea foi ma tagata sulufai na fausia ona o le le mautonu. I le itu tau agafesootai, o le malaga ese e le gata o se malaga faaleatunuu, ae o se suiga foi i tulaga faaleagafesootai. E toatele sulufai e leiloa a latou tupe faavae tau tamaoaiga (aseta, galuega) ma tupe faavae faaleagafesootai (fesoota’iga, igoa ta’uleleia), ma tuua ai i latou e toe fausia o latou olaga mai le amataga.
I atunuu talimalo, e tulaʻi mai ai luʻitau i le fesoʻotaʻiga faʻaagafesootai. E mafai ona tulaʻi mai feeseeseaiga mai le tauvaga mo punaoa—fale, galuega, auaunaga a le malo—pe mai le faʻailogaina o vaega o tagata malaga mai. O nisi taimi e faʻamalosia ai e ala o faasalalauga ma talanoaga faʻapolokiki ni faʻataʻitaʻiga, ma faʻapea ai o tagata sulufaʻi o se "avega" poʻo se "lamatiaga." Mai se vaaiga faʻaagafesootai, o loʻo faʻaalia ai le auala e faʻalauteleina ai e le taua le feeseeseaiga i le lalolagi faʻatusa: o se tauiviga mo le uiga, faʻasinomaga, ma le faʻamaoniaina.
Manua Fa'atasi ma A'afiaga Fa'alemafaufau
O le aafiaga o taua e lē gata i le faaletino, ae faapea foi i le mafaufau ma le mafaufau. O mafatiaga faaletagata lava ia—e pei o le post-traumatic stress disorder (PTSD), le atuatuvale, po o le popole—e masani ona faateleina i sosaiete ua aafia i feeseeseaiga. Peitai, o loo faamamafaina e le sosaiete o mafatiaga e faapea o mafatiaga e faatasi foi: e pipii i manatuaga faaleagafesootai, sauniga faamanatu, ma tala faaleaiga. O tala o le leiloa e avea ma vaega o le faasinomaga o se nuu ma e mafai ona tuufaasolo atu i augatupulaga.
I lenei tulaga, e masani ona faʻaitiitia le faʻatuatuaga faʻaagafesootai. A feagai nuʻu ma faiga sauā, aemaise lava le aofia ai o tuaoi poʻo pulega, e vaivai ai fegalegaleaiga i le va o vaega. E sili atu le masalosalo o tagata, faʻaitiitia le auai faʻaagafesootai, pe alu ese mai nofoaga faitele. O le faʻatuatuaga ua malepelepe e faigata ai le toe faʻaleleia ma le toe fausiaina o faʻalapotopotoga. O le mea lea, o le toe faʻaleleia pe a maeʻa le taua e le mafai ona na o se galuega tau atinaʻe; e tatau ona aofia ai le toe faʻaleleia o fegalegaleaiga faʻaagafesootai.
Tamaoaiga o Taua: Lē Tutusa, Fa'aaogāina Fa'amalosi, ma Maketi Uliuli
E fa'atupuina e le taua se tamaoaiga fa'apitoa. E fa'ateleina e malo le gaosiga o auupega ma felauaiga, ae i le taimi lava e tasi e fa'avaivaia ai le tamaoaiga o tagata lautele. Ua fa'aleagaina atina'e, ua fa'alavelaveina filifili o sapalai, ua si'itia le tau o oloa, ma ua salalau le mativa. I le tele o fete'ena'iga, e tula'i mai ai se "tamaoaiga paolo": maketi uliuli, fa'atau fa'asolitulafono, fefa'ataua'iga fa'asolitulafono, ma faiga e saili ai totogi e manuia ai ni nai tagata fa'aauupegaina po'o ni tagata maualuluga. Mai se va'aiga fa'aagafesootai tau tamaoaiga, e mafai e le taua ona fa'ateteleina le le tutusa ona o le mauaina o punaoa e le o toe fuafuaina e auala masani o maketi, ae o le latalata i le pule po'o le mafai ona fa'aaoga le fa'asauā.
O vaega vaivai—o tagata faigaluega, faifaatoaga laiti, ulu o aiga fafine, ma tagata mai vaega toalaiti—e masani ona latou tauaveina le avega mamafa. Latou te feagai ma le siitia o tau o le soifuaga e aunoa ma se puipuiga lautele talafeagai. E le gata i lea, e mafai e taua ona faateteleina le faasauaina o tagata faigaluega, e aofia ai galuega faamalosi po o galuega a tamaiti, aua ua faamalosia aiga e ola.
Faasinomaga, Fa'ale-Atunu'u, ma le Gaosiga o "Fili"
E fa'agaoioia fo'i taua i se tulaga fa'aleaganuu ma fa'atusa. E mana'omia ai le fa'atulafonoina, ma o lenei fa'atulafonoina e masani ona fausia e ala i tala o le atunu'u, le toa, ma le fa'alumaina o le fili. E fesoasoani le sosiolosi e fa'amatala pe fa'apefea ona fa'amalosia fa'asinomaga fa'atasi e ala i fa'asalalauga, a'oa'oga, ala o faasalalauga, ma sauniga faitele. I taimi o taua, e sili atu ona fa'amatalaina tuaoi o fa'asinomaga: o vaega o "i tatou" ma "latou" e fa'amautu, ma e mafai ona fa'apolokiki eseesega fa'ale-aganu'u, fa'alelotu, po'o gagana.
O le iʻuga, e faʻateleina ai faiga faʻailoga tagata ma faiga sauā faʻasaga i tagata laiti, aemaise lava pe a fesoʻotaʻi tagata laiti ma le itu teteʻe. E mafai ona faʻateteleina feeseeseaiga i ni feeseeseaiga faʻalava, ma vaeluaina ai le sosaiete mai totonu. E tusa lava pe ua maeʻa taua, e masani ona iai pea ni vaega o nei faʻavasegaga, ma aʻafia ai faiga faʻavae a le malo ma mamanu o le vavaeʻeseina o tagata lautele.
A'oa'oga, Talavou, ma le Leiloa o le Tupe Fa'aletagata
O tamaiti ma talavou o ni vaega e masani ona oo i ai ni gau mo se taimi umi. E tapunia aʻoga, e leai ni faiaʻoga, e faaleagaina nofoaga faʻaleaʻoaʻoga, ma e mafai ona faʻamalosia mataupu aʻoaʻoga. A motusia aʻoaʻoga, e faʻaitiitia le tamaoaiga faaletagata o se nuʻu. I se taimi umi, e aʻafia ai le gaosiga, soifua maloloina, ma le mafai e le nuʻu ona faʻafouina.
E le gata i lea, o taua e faʻafoliga ai le mafutaga faʻaagafesootai a tagata talavou. Latou te ola aʻe i se siosiomaga o faiga sauā masani, molimauina o auupega, oti, ma le le mautonu o se vaega masani o le olaga. O lenei faiga e mafai ona aʻafia ai faʻasinomaga taua: le auala latou te vaʻai ai i le pule, feeseeseaiga, ma le lumanaʻi. I nisi itulagi, e oʻo lava ina faʻafaigaluegaina tamaiti e avea ma fitafita tau, ma faʻalavelaveina ai lo latou atinaʻe faʻaagafesootai.
Faaleleiga, Faamasinoga Tonu, ma le Toe Fausiaina o Fesootaiga Lautele
O se fesili tāua pe a maeʻa le taua: e faʻapefea ona toe faʻaleleia le sosaiete? Ua faʻamamafa e le Sociology e tatau ona aofia ai i le toe fausiaina se itu faʻaagafesootai—toe faʻafoʻisia le faʻatuatuaga, faʻamasinoga tonu, ma le avanoa mo talanoaga. O auala e pei o faʻamasinoga, komisi o le upumoni, taui, ma polokalame toe faʻafouina o ē sa avea muamua ma fitafita, e iai se galuega faʻaagafesootai o le toe faʻafoʻisia o tu ma aga masani ma faʻaitiitia ai taʻamilosaga o le tauimasui.
Ae o le faaleleiga e lē na o le "faagaloina." E manaʻomia ai le iloaina o mafatiaga, tauaveina o le tiutetauave, ma le fatuina o se tala faʻasoa e lē ufiufi ai le lē faamasinotonu. I le tulaga o le alalafaga, o gaoioiga faʻatasi—e pei o auaunaga i le alalafaga, fonotaga a le alalafaga, poʻo galuega faʻatasi tau tamaoaiga—e mafai ona avea ma auala e toe fausia ai le tamaoaiga lautele ua malepelepe.
I'uga
Mai se vaaiga fa'aagafesootai, o taua o se mea e toe fa'afouina atoatoa ai le sosaiete. O ona a'afiaga e le gata ina aofia ai le fa'aumatiaga fa'aletino ae fa'apea fo'i ma suiga i fausaga fa'alapotopotoga, fa'alavelave fa'ale-tagata, malaga fa'amalosi, mafatiaga fa'atasi, le le tutusa o le tamaoaiga, ma le vaeluaina o fa'asinomaga. O le malamalama i taua fa'aagafesootai e fesoasoani ia i tatou e iloa ai o le toe fa'aleleia pe a mae'a le taua o se galuega umi e aofia ai le toe fausiaina o fegalegaleaiga fa'aagafesootai, fa'amasinoga tonu, ma le fa'atuatuaga. O le mea lea, o le au'ili'iliga fa'aagafesootai e le gata ina fa'amatalaina ai le a'afiaga o taua ae maua ai fo'i se fa'avae mo le mamanuina o faiga fa'avae ma faiga fa'aagafesootai e sili atu ona agaalofa i le taulimaina o feeseeseaiga ma faiga o le filemu.