O le mafiafia o se manatu taua i le fisiki o loʻo aʻoaʻoina i le tulaga maualuga o le aʻoga tulagalua, aemaise lava i le vasega 7. O lenei manatu e fesoasoani i tamaiti aʻoga e malamalama i le auala e fesoʻotaʻi ai le mamafa o se mea faitino ma lona voluma. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou talanoaina ai le faʻamatalaga o le mafiafia, le fua faʻatatau e faʻaaogaina, ma nisi faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli e faʻamanino ai le malamalama o tamaiti aʻoga.
Fa'amatalaga o le Mafiafia
O le mafiafia o se fua lea o le fa'aputuga o le mamafa o se mea i totonu o se voluma ua tu'uina atu. I se isi faaupuga, o le mafiafia e fa'aalia ai le mafiafia o se mea. E mafai ona fa'aalia le mafiafia e fa'aaoga ai le fua fa'atatau:
\[ \rho = \frac{m}{V} \]
O fea:
– \(\rho\) (faitau: rho) o le mafiafia.
– o le \(m\) le mamafa o le mea faitino.
– O le \(V\) o le voluma o le mea faitino.
O le iunite SI o le mafiafia o le kilokalama i le mita kupita (kg/m³). Peita'i, o le kalama i le senitimita kupita (g/cm³) e masani fo'i ona fa'aaogaina i ni vaega laiti.
O le Taua o le Mamafa
O le mafiafia o se meatotino taua tele ona:
1. Fa'ailoaina o Meafaitino: E tofu lava meafaitino ma lona mafiafia tulaga ese. O le iloaina o le mafiafia, e mafai ai ona tatou iloa se meafaitino.
2. Fuafuaga ma Inisinia: I le mamanuina o oloa, e manaʻomia ona mafaufau i le mafiafia o meafaitino e fuafua ai le malosi ma le mautu o le fausaga.
3. Fa'aoga Fa'apisinisi: E fa'aaogaina le mafiafia i le tele o fa'aoga fa'apisinisi e pei o le gaosiga o meafaigaluega, teuga, ma isi.
Fua Fa'atatau o le Mamafa
Mo le fuafuaina o le mafiafia, matou te faʻaaogaina le fua faʻatatau o loʻo taʻua i luga:
\[ \rho = \frac{m}{V} \]
Faʻataʻitaʻiga o le Faʻaaogaina o le Fua Faʻatatau
Faapea la o loo i ai sa tatou mea faitino e 200 kalama le mamafa ma e 50 cm³ le voluma. Ona mafai lea ona fuafuaina lona mafiafia e pei ona taua i lalo:
\[ \rho = \frac{200 \, \text{g}}{50 \, \text{cm}^3} = 4 \, \text{g/cm}^3 \]
Fesili Fa'ata'ita'i ma Talanoaga o le Mafiafia
Fa'ata'ita'iga Fesili 1
Fesili:
O le mamafa o se maa e 300 kalama ma le voluma e 100 cm³. Fuafua le mafiafia o le maa.
Talanoaga:
Ua iloa:
– Mamafa (\(m\)) = 300 kalama
– Voluma (\(V\)) = 100 cm³
Fa'aaogaina o le fua fa'atatau o le mafiafia:
\[ \rho = \frac{m}{V} = \frac{300 \, \text{g}}{100 \, \text{cm}^3} = 3 \, \text{g/cm}^3 \]
O lea la, o le mafiafia o le papa e 3 g/cm³.
Fa'ata'ita'iga Fesili 2
Fesili:
O le voluma o se poloka laupapa e 2.000 cm³ ma le mafiafia e 0,6 kalama/cm³. O le a le mamafa o le poloka laupapa?
Talanoaga:
Ua iloa:
– Voluma (\(V\)) = 2.000 cm³
– Mafiafia (\(\rho\)) = 0,6 g/cm³
Fa'aaogaina o le fua fa'atatau o le mafiafia ua toe fa'atulagaina e su'e ai le mamafa:
\[ m = \rho \times V = 0,6 \, \text{g/cm}^3 \times 2.000 \, \text{cm}^3 = 1.200 \, \text{g} \]
O lea la, o le mamafa o le poloka laupapa e 1.200 kalama pe 1,2 kg.
Fa'ata'ita'iga Fesili 3
Fesili:
O se mea faitino e 500 kalama lona mamafa e 2,5 kalama/cm³. O le a le voluma o le mea faitino?
Talanoaga:
Ua iloa:
– Mamafa (\(m\)) = 500 kalama
– Mafiafia (\(\rho\)) = 2,5 g/cm³
Fa'aaogaina o le fua fa'atatau o le mafiafia ua toe fa'atulagaina e su'e ai le voluma:
\[ V = \frac{m}{\rho} = \frac{500 \, \text{g}}{2,5 \, \text{g/cm}^3} = 200 \, \text{cm}^3 \]
O lea la, o le voluma o le mea faitino e 200 cm³.
Fa'ata'ita'iga Fesili 4
Fesili:
Afai o se uʻamea e 250 cm³ le voluma e 2 kg lona mamafa, fuafua le mafiafia o le uʻamea i iunite o le kg/m³.
Talanoaga:
Ua iloa:
– Voluma (\(V\)) = 250 cm³ = 0,00025 m³ (auā 1 m³ = 1.000.000 cm³)
– Mamafa (\(m\)) = 2 kg
Fa'aaogaina o le fua fa'atatau o le mafiafia:
\[ \rho = \frac{m}{V} = \frac{2 \, \text{kg}}{0,00025 \, \text{m}^3} = 8.000 \, \text{kg/m}^3 \]
O lea la, o le mafiafia o le uʻamea e 8.000 kg/m³.
Fa'ata'ita'iga Fesili 5
Fesili:
Ua fuaina e se tamaitiiti aʻoga le mamafa o se vai ma iloa ai e 250 kalama. Afai o le voluma o le vai e 200 cm³, o le a le mafiafia o le vai i le g/cm³?
Talanoaga:
Ua iloa:
– Mamafa (\(m\)) = 250 kalama
– Voluma (\(V\)) = 200 cm³
Fa'aaogaina o le fua fa'atatau o le mafiafia:
\[ \rho = \frac{m}{V} = \frac{250 \, \text{g}}{200 \, \text{cm}^3} = 1,25 \, \text{g/cm}^3 \]
O lea la, o le mafiafia o le vai e 1,25 g/cm³.
Fa'ata'ita'iga Fesili 6
Fesili:
O se mea e foliga lapotopoto e 7,8 kalama/cm³ lona mafiafia ma le voluma e 500 cm³. O le a le mamafa o le mea?
Talanoaga:
Ua iloa:
– Mafiafia (\(\rho\)) = 7,8 g/cm³
– Voluma (\(V\)) = 500 cm³
Fa'aaogaina o le fua fa'atatau o le mafiafia ua toe fa'atulagaina e su'e ai le mamafa:
\[ m = \rho \times V = 7,8 \, \text{g/cm}^3 \times 500 \, \text{cm}^3 = 3.900 \, \text{g} \]
O le mamafa la o le mea faitino e 3.900 kalama poʻo le 3,9 kg.
I'uga
O le mafiafia o se manatu autū i le fisiki e faʻamatalaina ai le sootaga i le va o le mamafa ma le voluma o se mea faitino. O le fua faʻatatau o le mafiafia, \( \rho = \frac{m}{V} \), e faʻaaogaina e fuafua ai le mafiafia, mamafa, poʻo le voluma o se mea faitino pe a iloa ni fesuiaʻiga se lua o mea e tolu. O le malamalama i lenei manatu e taua mo tamaiti aʻoga vasega 7 aua e maua ai se faʻavae mo le aʻoaʻoina o manatu sili atu ona faigata o le fisiki i le lumanaʻi.
O faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli o loʻo tuʻuina atu i lenei tusiga ua faʻamoemoe e fesoasoani i tamaiti aʻoga ia malamalama i le faʻaaogaina o le fua faʻatatau o le mafiafia i tulaga eseese. A lava le faʻataʻitaʻi, o le a sili atu ona saunia tamaiti aʻoga mo suʻega ma galuega atofaina e aofia ai le manatu o le mafiafia.