O le fausiaina ma le talafaasolopito o le Faatagata o le Saolotoga

O le Fausiaina ma le Talafaasolopito o le Faatagata o le Saolotoga

O le Faatagata o le Saolotoga, e masani ona ta’ua o le "Saolotoga e Faamalamalamaina ai le Lalolagi," o se tasi o faailoga sili ona lauiloa i le lalolagi. O lo’o tu ma le mamalu i le Motu o Saolotoga i le Uafu o Niu Ioka, ISA, ua avea ma faailoga o le saolotoga, faamoemoe, ma avanoa mo le faitau miliona o e vaai i ai. O lenei tusiga o le a faamatala ai le talafaasolopito ma le fausiaina o le Faatagata o le Saolotoga, faapea foi ma lona uiga loloto ma le faatosinaga.

Talafaasolopito o le Faatagata o le Saolotoga

O le Faatagata o le Saolotoga o se meaalofa mai tagata Farani i le Iunaite Setete, e faamanatu ai le selau tausaga o le tutoatasi o Amerika ma faamanatuina ai le faigauo i le va o atunuu e lua. O le manatu na muamua fautuaina e Édouard René de Laboulaye, o se tagata poto faapitoa i tulafono ma se saienitisi faaupufai Farani, o le na vaai faalemafaufau i lenei meaalofa faafaatusa o se molimau i le faigauo ma le tautino atu i tulaga faatauaina o le saolotoga ma le faatemokalasi na lagolagoina e atunuu e lua.

Na amata le galuega faatino i le 1865, e valu tonu lava tausaga talu ona maeʻa le Taua a Amerika i le Va o Tagatanuu, ina ua fautuaina e Laboulaye le manatu i le tufuga lauiloa Farani o Frédéric Auguste Bartholdi. Na malie Bartholdi e taitaia le galuega faatino ma amata ona mamanuina le faatagata o le a avea ma se tasi o faamanatuga sili ona lauiloa i le lalolagi.

O le Fausiaina o le Faatagata o le Saolotoga

Fuafuaga ma le Sailiga Tupe

Na mamanuina e Frédéric Auguste Bartholdi lenei faatagata o loʻo faʻaalia ai se fafine o loʻo ofuina se ofu talaloa faʻaonaponei, o lona lima taumatau o loʻo uuina se sulu mumū o se faʻailoga o le malamalama ma lona lima tauagavale o loʻo uuina se papamaa o loʻo tusia ai le "IULAI IV MDCCLXXVI" (Iulai 4, 1776), o le aso faamanatu o le tutoʻatasi o le Iunaite Setete. I vae o le faatagata o loʻo i ai filifili ua motusia, o loʻo faʻatusalia ai le saʻolotoga mai le nofo pologa ma le sauā.

FAITAU FOI  O le Fouvalega Amerika ma lona aafiaga i le lalolagi

Ina ia faataunuuina lenei vaaiga matagofie, sa manaʻomia ai se fesoasoani tau tupe tele. I Falani, sa faʻatupeina tupe e ala i foaʻi tumaoti, lotoa, ma faʻaaliga faatufugaga. I le taimi nei, i le Iunaite Setete, o taumafaiga e faʻatupeina ai tupe sa aofia ai se tauvaga a le mekasini "New York World" a Joseph Pulitzer e uunaʻia ai tagata Amerika e fesoasoani i lenei galuega tele.

Gaosiga ma Fausiaina i Falani

Na amata le fausiaina o le faatagata i Falani i le 1875 ma maeʻa i le 1884. Na faia mai i laupepa apamemea ma faʻapipiʻi i luga o se faʻavaa uʻamea na mamanuina e Gustave Eiffel, o lē na mulimuli ane lauiloa i le olo o loʻo tauaveina lona igoa i Pale. O le inisinia fou a Eiffel na faʻamautinoa ai o le a tumau malosi le faatagata ma tatalia matagi malolosi ma tulaga leaga o le tau.

Ina ua maeʻa ona fausia, sa vaevaeina le faatagata i ni vaega eseese e 350 ma teuina i totonu o pusa e 214 mo le laʻuina atu i Amerika. O lenei malaga umi na faia i le sami, ma taunuu i le Uafu o Niu Ioka i le aso 17 o Iuni, 1885.

Fausiaina i le Iunaite Setete

I le Iunaite Setete, na fa’agasolo fa’atasi ai le fausiaina o le fa’avae o le fa’atagata ma lona fausiaina i Falani. O tupe mo lenei fa’avae tele na maua fo’i e ala i foa’i a le lautele. Na mamanuina e le tusiata fale Amerika o Richard Morris Hunt le fa’avae papa’e e 47 mita le maualuga e lagolagoina ai le fa’atagata apamemea.

FAITAU FOI  O le talafaasolopito o le atinaʻeina o le faiga faakomunisi i le lalolagi

Ina ua taunuu i Amerika, sa faapotopotoina ma toe tuufaatasi vaega o le faatagata. O lenei faagasologa na alu ai le tusa ma le fa masina, ma mulimuli ane, i le aso 28 o Oketopa, 1886, na tatalaina aloaia ai le Faatagata o le Saolotoga e Peresitene Grover Cleveland i se sauniga tele i luma o le faitau afe o tagata.

O le Uiga ma le Faatosinaga o le Faatagata o le Saolotoga

O le Faatagata o le Saolotoga e lē gata o se meaalofa fa’ava-o-malo, ae o se fa’ailoga fo’i o le sa’olotoga ma le taliaina. Talu mai lona fa’aulufaleina, ua avea le fa’atagata ma se sulu mo tagata malaga mai e ulufale mai i le Iunaite Setete e ala i le Motu o Ellis. E to’atele tagata malaga mai e manatu o le latou va’aiga muamua i le Faatagata o le Saolotoga o se fa’ailoga o le fa’amoemoe ma se amataga fou i se atunu’u e folafola mai ai le sa’olotoga.

O loo valaau foi le faatagata mo mataupu faavae o le faatemokalasi ma le tetee atu i le faasaua ma le pule sauā. O upu na vaneina i luga o le papa ma le faatagata e moli i le sulu, ma faamalamalamaina i le po, ua avea ma faailoga lauiloa o mataupu faavae na lagolagoina e le au faavae o le Iunaite Setete.

O le Faatagata o le Saolotoga sa avea foi ma talaaga mo le tele o aia tatau a tagata soifua ma faalapotopotoga lautele i le Iunaite Setete. I le amataga o le seneturi lona 20, mo se faataitaiga, sa faaaogaina i tauvaga mo le palota a tamaitai. I se tulaga tutusa, i le taimi o le Taua Lona Lua a le Lalolagi ma le Taua Malulu, na avea ai le faatagata ma faailoga o le tauiviga faasaga i le pulega sauā ma le salalau atu o le faatemokalasi saoloto.

E le gata i le avea ma faailoga faapolokiki ma agafesootai, o le Faatagata o le Saolotoga o se mea faaleaganuu foi, o loo faaalia i galuega eseese o faatufugaga, tusitusiga, ata tifaga, ma musika. E toatele tusiata ma tusitala, ua musuia e lona matagofie ma lona uiga loloto, ua faamatalaina le faatagata o se faailoga o le saolotoga ma le fatufatuga.

FAITAU FOI  Fuafuaga fa'amiliteli a Napoleon Bonaparte

Tausiga ma le Faaleleia o le Faatagata o le Saolotoga

I le aluga o taimi, sa faia ai ni galuega toe fa'aleleia ma tausiga i le Fa'atagata o le Saolotoga ina ia mautinoa lona umi ma lona matagofie. O se tasi o galuega toe fa'aleleia sili ona tele na faia mai le 1984 i le 1986, a'o le'i o'o i le 100 tausaga o le fa'atagata. I le taimi o lenei toe fa'aleleia, na suia ai le fa'avaa u'amea o le fa'atagata i se fa'avaa fou e sili atu ona tete'e i le 'ele, na toe fa'amumuina le sulu muamua i se sulu fou e sili atu ona susulu, ma faia ai isi fa'aleleiga fa'ale-fausaga eseese.

I le 2011, na toe faaleleia ai le Motu o Liberty ma le Faatagata o le Saolotoga e faaleleia atili ai le poto masani a tagata asiasi ma faamalosia ai le fausaga. O nei faaleleiga na aofia ai le faaleleia atili o le avanoa e ulufale ai ma le saogalemu, faapea foi ma le toe tatalaina o le palealii o le faatagata i tagata lautele.

I'uga

O le Faatagata o le Saolotoga e sili atu nai lo na o se galuega faatufugaga mataʻina; e momoli mai ai se savali loloto o le saolotoga, le faamoemoe, ma le tauiviga a tagata ina ia ausia tulaga faatauaina aupito sili ona maualuga. Mai lona foafoaga, o se galulue faatasi naunautai i le va o malo tetele e lua, i lona matafaioi o se faailoga e faamalamalama ai le ala mo i latou o loo sailia se olaga sili atu, o loo tumau pea le faatagata o se sulu i loto o le toatele. I le aluga o taimi ma suiga, o loo faaauau pea ona musuia e le Faatagata o le Saolotoga le lalolagi i lana savali o le saolotoga ma le lototele, ma avea ai ma se tasi o faamanatuga sili ona faamamaluina ma lauiloa i le paneta.

Taofi faamatalaga