Ia iloa le talafaasolopito o le Malo o Tarumanagara
O le Malo o Tarumanagara o se tasi o malo Hindu aupito leva i le atumotu o Initonesia ma sa i ai sona sao taua i le talafaasolopito o Initonesia. Na faavaeina i le seneturi lona 4 TA, ua tuua e le malo lona faailoga i le tele o tusitusiga ma toega o mea anamua. I le avea ai ma se malo manuia i Sisifo o Java, na avea ai Tarumanagara ma totonugalemu o aganuu ma le pule, ma faatosina ai le itulagi o loo siomia ai. O loo i lalo se iloiloga loloto o le talafaasolopito, aganuu, ma le tofi o le Malo o Tarumanagara.
Amataga ma le Nofoaga Fa'afanua
O le igoa Tarumanagara e sau mai upu "Tarum," e faasino i se vaitafe tele (ua lauiloa nei o le Vaitafe o Citarum), ma le "Nagari," o lona uiga o le malo. Sa i ai lenei malo i tafatafa o Jakarta ma West Java, faatasi ai ma lona ogatotonu o le malo e talitonuina sa i tafatafa o Bogor. O lona tulaga taua i le talafatai i matu o Java ma auala fefaatauaiga faavaomalo na tatalaina ai avanoa taua mo le atinaeina o le tamaoaiga ma aganuu.
Punavai o Talafaasolopito o Tarumanagara
O faʻamatalaga e uiga iā Tarumanagara e sau mai tusitusiga ma faʻamatalaga o femalagaaʻiga a tusitala mai fafo. E fitu tusitusiga ua maua, e ono o loʻo tusia i le gagana Sanskrit e faʻaaoga ai le tusitusiga Pallava. O nisi o nei tusitusiga taua e aofia ai:
Tusitusiga o Ciaruteun
Na maua le Tusitusiga Ciaruteun i luga o le auvai o le Vaitafe o Ciaruteun i Bogor. O loʻo faʻaalia ai tulagavae o le Tupu o Purnawarman, le tupu sili o Tarumanagara i lona vaitaimi sili ona lauiloa. O loʻo taʻua i le tusitusiga o loʻo foliga tutusa ia tulagavae ma tulagavae o le atua o Vishnu.
Tusitusiga i le Togālaau Kofe
O lenei tusitusiga o loʻo maua i le eria o Bogor, o loʻo i ai foʻi tulagavae o elefane faʻatasi ai ma tusitusiga o loʻo faʻamatala ai le manumalo o le Tupu o Purnawarman i le faʻatoʻilaloina o ona fili.
Tusitusiga o Tugu
O le tusitusiga o Tugu, na maua i le eria o Tugu i Jakarta i Matu, o loʻo faʻamatalaina ai le eliina ma le fausiaina e le Tupu o Purnawarman o se alāvai e faʻasūsū ai fanua araisa a tagata o le nuʻu. O lenei galuega faatino o loʻo faʻaalia ai le sao taua a le Tupu o Purnawarman i le soifua manuia o ona tagata ma le faʻalauteleina o faʻatoʻaga i lena taimi.
Tusitusiga Cidanghiang
O lenei tusitusiga o loʻo i le Nuʻu o Lebak, Banten. O lona tusitusiga o loʻo faʻamatala ai le silisili ese ma le agalelei o le Tupu o Purnawarman, faʻapea foʻi ma lana faʻamasinotonu i le puleaina o Tarumanagara.
I le faaopoopo atu i nei tusitusiga, o loo maua foi nisi faamatalaga mai faamaumauga o femalagaaiga a tusitala Saina e pei o Fa Hsien. Na faamaumauina e lenei tusitala lana asiasiga i le malo o Tarumanagara ma faamatala ai le soifuaga lautele, tapuaiga, ma fegalegaleaiga tau fefaatauaiga na faia iina.
O le Matafaioi ma le Faatosinaga a le Tupu o Purnawarman
O se tasi o tupu sili na pulea Tarumanagara o le Tupu o Purnawarman, o lē na pule mai le pe tusa o le 395 TA. I lalo o lana taitaiga, na ausia ai e Tarumanagara le tumutumuga o lona mamalu. Sa lauiloa Purnawarman o se tupu poto, malosi, ma faamasinotonu. Sa ia tausia le manuia o ona tagata ma sa ia sailia le fausiaina o atinae tetele e lagolago ai le tuputupu aʻe o le tamaoaiga ma faatoaga.
I le faaopoopo atu i le fausiaina o alavai, sa manuia foi le faalauteleina e le Tupu o Purnawarman o lona teritori e ala i le faatoilaloina o ituaiga na siomia ai. O lenei faalauteleina o le pule ua faaalia ai sa i ai ia Tarumanagara le malosi tele faamiliteli i lena taimi.
Olaga Fa'aagafesootai, Fa'aleaganuu ma Fa'alelotu
Sa matuā eseese ma alualu i luma le soifuaga fa’aagafesootai i le malo o Tarumanagara. I le avea ai ma se malo sa i tafatafa o se auala fefa’ataua’iga pisi, na avea ai Tarumanagara ma nofoaga e fefiloi ai aganu’u ma lotu. O Purnawarman lava ia o se tagata Hindu, ae sa ia tu’uina atu fo’i le sa’olotoga fa’alelotu i ona tagata, e aofia ai i latou na taliaina le lotu Puta, lea na amata ona salalau atu i le itulagi.
O le aganu'u Hindu ua matuā mauaa i olaga o tagata Tarumanagara, e atagia mai i sauniga fa'alelotu eseese, faatufugaga, ma fausaga fale. O fa'atagata ma ata vali na maua i nofoaga eseese o mea anamua o lo'o fa'aalia ai le faatosinaga a Hindu i faatufugaga ma aganu'u a le nu'u.
E le gata i lea, o fefaʻatauaʻiga faavaomalo ma Saina ma Initia na i ai se aafiaga i le aganuʻu a Tarumanagara. O oloa fefaʻatauaʻiga e pei o le silika, mea manogi, ma uʻamea taua na avea ma oloa autū. Faatasi ai ma nei sootaga fefaʻatauaʻiga malolosi, o le malamalama ma tekinolosi mai fafo na i ai foi se aafiaga i olaga o tagata.
Pa'ū ma le Tofi
E ui ina oo atu i lona tumutumuga i lalo o le pulega a le Tupu o Purnawarman, ae na iu lava ina pa'ū Tarumanagara. O mea na mafua ai lenei pa'ū e aofia ai le tauvaga ma malo tuaoi ma le suia o auala fefaataua'iga i isi itulagi.
I le seneturi lona 7 TA, na amata ai ona leiloa le faatosinaga a le Malo o Tarumanagara ma suia e isi malo, e pei o le Malo o Sunda. Ae ui i lea, o loo i ai pea ni faailoga o le talafaasolopito o Tarumanagara i toega eseese o mea anamua ma tusitusiga o loo maua pea i aso nei.
O nei mea tuai o loo molimau lē leoa i le i ai o se malo tele sa i ai muamua i atumotu o Initonesia. O tusitusiga, faatagata, ma toega o malumalu na maua ua maua ai se vaaiga i le alualu i luma o aganuu, tapuaiga, ma tekinolosi o lena vaitaimi.
Talatuu a Tarumanagara i Talafaasolopito o Initonesia
Na tuua e le Malo o Tarumanagara se talatuu taua i le talafaasolopito o Initonesia. Muamua, o le iai o tusitusiga ma nofoaga o mea anamua ua maua ai faamaoniga moni o le talafaasolopito ua mavae o atumotu o Initonesia. Lua, o faiga faalelotu faapalepale a le malo ua faaalia ai o le tele o talitonuga sa iloa ma faatinoina talu mai aso anamua. Tolu, o le maoae ma le poto o le Tupu o Purnawarman, faatasi ai ma ana galuega tau atinae, na musuia ai le taitaiga lelei mo tupulaga o le lumanai.
O suʻesuʻega ma eliina atili o lenei malo e mautinoa lava o le a maua ai nisi malamalamaaga i le auala na ola ai tagata anamua, faʻatino ai tapuaiga, ma fegalegaleai ma o latou siosiomaga. I le aotelega, o le aʻoaʻoina e uiga i le Malo o Tarumanagara o lona uiga o le faʻalauteleina lea o lo tatou malamalama i le talafaasolopito ma le aganuʻu mauoa a Initonesia.
I le avea ai ma se tasi o malo aupito leva i le atumotu o Initonesia, ua ofoina mai ai e Tarumanagara ia i tatou se avanoa e toe tepa ai i tua i le taimi ua tuanai ma talisapaia le malaga umi ua malaga ai lenei atunuu. O le luʻitau o loo i luma o le puipuia ma le faasaoina lea o lenei talatuu faasolopito ina ia iloa pea e tupulaga o le lumanai ma ia faaauau pea ona aoaoina ni lesona taua mai le talafaasolopito umi o lenei malo.