Finauga e uiga i taua o le opium

Finauga e uiga i Taua o le Opium

O Taua o le Opium o se tasi o vaega sili ona feteenai i le talafaasolopito o fegalegaleaiga faavaomalo o le seneturi lona 19. O le feeseeseaiga, lea na tauina i le va o le Emepaea o Qing o Saina ma Peretania Tele (ma mulimuli ane aofia ai Farani), e sili atu nai lo na o se taua fefaatauaiga, ae o se fesootaiga faigata o manaoga tau tamaoaiga, amioga mama, pule silisili ese a le setete, ma suiga i le faatulagaga o le lalolagi. E oo mai i le aso, o loo faaauau pea ona faatupuina e Taua o le Opium le finauga: pe na o se gaioiga ea o le osofaiga a le pulega faa-imperialisi le taua, o se tali atu i "pa pupuni tau fefaatauaiga" a Saina, pe o se taunuuga o le feteenai o ni faiga faaupufai ma tamaoaiga eseese se lua?

Talaaga: fefaʻatauaʻiga lē tutusa ma le opium o se "fofo"

I le faaiuga o le seneturi lona 18 ma le amataga o le seneturi lona 19, sa naunau Europa—ae maise lava Peretania—i oloa Saina e pei o le lauti, silika, ma le porcelain. O le faafitauli, sa le tele se manaoga o le Qing mo oloa gaosi a Peretania. Sa faatapulaaina e le Canton System tagata faatau oloa mai fafo i nisi o uafu, e ala i tagata e faatagaina, ma i lalo o le vaavaaiga malosi. O le taunuuga, sa feagai Peretania ma se aitalafu tau fefaatauaiga ona o le tele o siliva na tafe atu e totogi ai oloa Saina.

O iinei na avea ai le opium ma se taimi e suia ai le tulaga. Na faʻalauteleina e le Kamupani Peretania i Sasaʻe Initia ma faioloa tumaoti le gaosiga o le opium i Initia ona faʻatau atu lea i Saina e aunoa ma se tulafono. Na faʻateleina le manaʻoga mo le opium, ma mafua ai ona suia le tafe mai o le siliva—mai Saina. Mo Peretania ma a latou fesoʻotaʻiga faioloa, na foliga mai o le opium o se "oloa paleni" e aoga. Ae mo pulega a Qing, o le opium na avea ma se taufaʻamataʻu mataʻutia i le tamaoaiga ma agafesootai: o le salalau o le vaisu, na mafatia ai le gaosiga, ma na lamatia ai le mautu tau tupe.

O le finauga muamua na tulaʻi mai iinei: o ē na lagolagoina le faiga faavae a Peretania i le taimi lea na masani ona latou faʻamatalaina le mataupu o se taumafaiga e "tatala le fefaʻatauaʻiga saoloto" i se faiga ua manatu ua tapunia ma le le tonu. I le taimi nei, o ē faitio—e aofia ai ma nisi i le palemene a Peretania—na manatu o le faʻatauina atu o fualaau faasaina i se auala faasolitulafono ae finau pea i le faʻatagaina o fefaʻatauaʻiga o se pepelo faʻa-emepaea.

O le amataga o le taua: Lin Zexu ma le feteenaʻiga o mataupu faavae

I le 1839, na tofia ai e le Emeperoa o Daoguang le alii ofisa maualuga o Lin Zexu e faʻaumatia le fefaʻatauaʻiga o le opium. Na faia e Lin ni fuafuaga tetele: faoa faamalosi ma faʻaumatia sapalai o le opium a tagata faʻatau oloa mai fafo i Guangzhou ma taofia fesoʻotaʻiga tufatufaina atu. O le faʻaumatiaga o le opium i Humen e masani ona manatu i ai o le mafuaʻaga tuusaʻo lea o le Taua Muamua a le Opium (1839–1842).

FAITAU FOI  O mea na mafua ai le pa'ū o le malo o Roma

Mai le vaaiga a le Qing, o gaioiga a Lin o se faiga faamalosia tulafono faasaga i oloa faasolitulafono ia sa faaleagaina ai le sosaiete. Peitai, mai le vaaiga a Peretania, o le faoa faamalosi ma le faaleagaina sa vaaia o se soliga o meatotino a le aufaioloa ma se faalumaina o le mamalu o le setete. Sa faateteleina feeseeseaiga, ma sa auina atu e Peretania le militeli e faia ni feutanaiga faamalosi.

O iinei e sili atu ona ogaoga ai le finauga tau amio: pe na faia le taua e puipui ai “aia tatau tau fefaataua’iga” a Peretania ma “tagatanuu,” pe na faia moni lava e faamalosia ai le faaauauina o fefaatauaiga opium ma le tatalaina o maketi e ala i le malosi o auupega? E toatele tusitala o talafaasolopito e talitonu o mafuaaga tau tamaoaiga—aemaise lava le faatumauina o tupe mama ma le avanoa i fefaatauaiga—sa sili ona pulea, e ui lava i le faaupuga faapolokiki.

Taua ma le le paleni o le pule: “faiga fa’a-diploma o va’a fana”

O Taua a le Opium na faʻamamafaina ai le eseesega i tekinolosi faʻamiliteli i le va o Peretania ma le Qing. O vaʻa tau faʻaonaponei, fana, ma le faʻalapotopotoga faʻamiliteli sili atu ona lelei na mafai ai e Peretania ona manumalo i taua taua ma maua le puleaina o alavai taua. O lenei manumalo na mafua ai le faaupuga e masani ona faʻaaogaina e faʻamatala ai le vaitaimi: "gunboat diplomacy."

O le finauga e faatatau i le faʻatulafonoina: pe sa faʻatagaina ea le faʻaaogaina o le malosi faʻamiliteli e faʻamalosia ai se isi setete e sainia se feagaiga i totonu o le faʻavae o tulafono faʻavaomalo i le taimi lea? I faiga masani o le seneturi lona 19, e masani ona manatu malo faʻa-imperialisi o se mea masani. Peitaʻi, i faʻamasinoga faʻaonaponei, o ia gaioiga e masani ona vaʻaia o se ituaiga o osofaʻiga ma o se soliga o le pule silisili ese.

Maliega "lē tonu" ma o latou aafiaga

Na faaiʻuina le Taua Muamua o le Opium i le Feagaiga o Nanking (1842). Na faamalosia Saina e tatala ni uafu se tele mo fefaatauaiga i fafo, totogi se taui, ma tuuina atu Hong Kong i Peretania. O se feagaiga na sosoo ai na faaopoopo ai aia tatau e le aofia ai tagata mai fafo—o lona uiga o tagatanuu Peretania sa i fafo atu o le pulega a le faamasinoga a Qing. O lenei mea na mafua ai ni manuʻa loloto i le talafaasolopito, lea na manatu o se faavaivaia ai le pule silisili ese.

FAITAU FOI  Ia iloa le talafaasolopito o le malo o Tarumanagara

O le Taua Lona Lua o le Opium (1856–1860), e aofia ai Peretania ma Falani, na faʻalauteleina ai faʻatagaga: na tatalaina nisi uafu, na faʻatagaina misiona faʻava-o-malo mai fafo i Beijing, ma na iu lava ina faʻamalosia atili le fefaʻatauaʻiga o le opium. O le faoa ma le susunuina o le Old Summer Palace (Yuanmingyuan) i le 1860 na avea ma faʻailoga o le sauā a le emepaea lea o loʻo faʻaauau pea ona faʻatupuina le ita ma le finauga e uiga i tofi faʻa-kolone.

Mo le tele o tala fa'aonaponei a Saina, o Taua a le Opium na fa'ailogaina ai le amataga o le "Seneturi o le Fa'amaasiasi," o se vaitaimi na a'afia ai le atunu'u i fa'alavelave mai fafo, le le mautu i totonu, ma le leiloa o le pulea o ana faiga fa'avae tau tamaoaiga. Peita'i, o lo'o tumau pea le feeseesea'iga: o nisi tagata atamamai e fa'amamafa mai o vaivaiga i totonu o le Qing—fa'api'opi'o, fa'afitauli o tagata, ma le fouvalega—sa i ai fo'i se sao taua. O lona uiga o le taua na fa'ateteleina ai le fa'alavelave, ae o le fa'alavelave lava ia ua uma ona atia'e mai totonu.

Finauga tau amio: fefaatauaiga saoloto po o fefaatauaiga o fualaau faasaina?

O se tasi o finauga sili ona ogaoga o le mataupu o amioga mama. O ē na lagolagoina le taua i le taimi lenā sa masani ona fai mai o Saina sa lē tonu i le faʻatapulaʻaina o fefaʻatauaʻiga ma teena ai fegalegaleaiga faʻava-o-malo "tutusa". Sa latou tuʻuina Peretania o se tagata e puipuia le mataupu faavae o fefaʻatauaʻiga saoloto. Peitaʻi sa malosi le faitioga faʻasaga: o le ā le ituaiga o "fefaʻatauaʻiga saoloto" o loʻo faʻamalosia e faʻatau atu le opium?

E oo lava i Peretania, sa ta’usalaina e nisi o tagata le taua o se mea e le mama. O felafolafoaiga a le Palemene na faaalia ai e le o tagata uma na malilie e faapea o manaoga faapisinisi e tauamiotonuina ai le sauaga. O lenei feeseeseaiga o loo tumau pea lona taua i aso nei, a o faaauau pea ona finau le lalolagi i tuaoi i le va o le faasaolotoina o fefaatauaiga ma tiutetauave tau amio i pisinisi faavaomalo.

Finauga fa'asolopito: o ai le "tagata na a'afia", o ai le "mafua'aga"?

I suʻesuʻega faasolopito, e masani ona faʻaalia Taua o le Opium o se tala o le sauāina o Sasaʻe e Sisifo. Peitaʻi, o atinaʻega i tusitusiga faasolopito ua faʻafaigata ai le ata. O nisi tusitala faasolopito e faʻamamafaina le matafaioi le mautonu a tagata faioloa tumaoti, fesoʻotaʻiga faʻalotoifale, ma taitai o le Qing—o nisi e faʻamalosia le opium, o isi e maua tupe mama mai faiga piʻopiʻo ma lafoga faʻasolitulafono. I se isi faaupuga, o le fefaʻatauaʻiga o le opium e le gata o se malosiaga mai fafo ae na aʻafia ai foʻi fausaga tau tamaoaiga ma agafesootai a Saina.

FAITAU FOI  O le soifuaga ma aoaoga a Socrates

Peita’i, o lenei lavelave e le o lona uiga e aveesea ai le le paleni o le pule ma le elemene o le fa’amalosi. O feagaiga na mafua mai ai na manino lava le lagolagoina o malo mai fafo ma taofia ai le Qing i se tulaga vaivai. O le finauga o lo’o taoto i le auala e paleni ai le au’ili’iliga: le iloaina o le pulega i totonu e aunoa ma le fa’aitiitia o le moni o le pulega fa’a-imperialisi.

Talatuu fa'apolokiki ma manatuaga fa'atasi

O Taua o le Opium e sili atu nai lo na o se feeseeseaiga o le seneturi lona 19—e ola pea i manatuaga faapolokiki. I Saina, e masani ona faaaogaina o se lesona i le taua o le pule silisili ese, faiga faaonaponei, ma le mataala faasaga i le faalavelave mai fafo. I Sisifo, o nisi taimi e talanoaina ai o se faataitaiga matuia o le pulega faa-emperial tau tamaoaiga. E tulaʻi mai feeseeseaiga pe a faaaogaina nei mea tutupu e faamalosia ai fuafuaga o aso nei: faaleatunuu, faitioina o le lalolagi atoa, po o tala o se feteenaiga o malo.

O le talatuu o Hong Kong o loʻo i ai foʻi se isi itu. O le tuʻuina atu o Hong Kong i le 1842 sa fesoʻotaʻi tonu lava ma le iʻuga o le taua. Ina ua toe foʻi Hong Kong i Saina i le 1997, na toe aliaʻe mai ai manatuaga o Taua o le Opium, ma faʻamamafa mai ai le auala e mafai ai e se feagaiga o le seneturi lona 19 ona i ai ni aafiaga tumau i le faasinomaga ma faiga faapolotiki faʻaonaponei.

I'uga

O le finauga e siomia ai Taua o le Opium o loʻo taoto i le fetaulaiga o manaʻoga tau tamaoaiga ma se fesili faigata tau amio: o le a le tele e tatau ona faʻaaogaina ai e se atunuʻu le malosi mo le manuia o fefaʻatauaʻiga, aemaise lava pe afai o oloa e faʻatau atu e faʻaleagaina ai le sosaiete? O loʻo faʻaalia foʻi e taua le auala e mafai ai e le le tutusa o tekinolosi ma le militeri ona suia sootaga i le va o atunuʻu i ni sootaga e pulea ai. O le malamalama atoatoa i Taua o le Opium e manaʻomia ai le suʻesuʻeina o mea taua i totonu o Saina ma le lautele o le lalolagi.

I le iuga, o Taua o le Opium o loʻo atagia mai ai se lalolagi o loʻo suia—mai faiga faʻale-emepaea masani i se faʻatulagaga faʻavaomalo faʻaonaponei, sauā, tauva, ma e masani ona le tutusa. O le finauga e sili atu nai lo le fesili "o ai na saʻo," ae e faʻaosofia ai foʻi ni mafaufauga loloto: pe faʻapefea ona faʻatulagaina e le talafaasolopito o fefaʻatauaʻiga, pule, ma amioga mama le lalolagi o loʻo tatou ola ai i aso nei.

Taofi faamatalaga