Tufatufaina o Punaoa Faanatura a Initonesia
O Initonesia, o le atunuʻu o atumotu aupito tele i le lalolagi, ua faʻamanuiaina i le tele o punaoa faanatura. Mai Sabang i Merauke, o nei punaoa e tutusa lelei le tufatufaina, e aofia ai ituaiga eseese o punaoa, e aofia ai le eliina o minerale, vaomatua, faʻatoʻaga, ma punaoa o le gataifale. Faatasi ai ma le silia ma le 17.000 motu, e mitamita Initonesia i le tele o ituaiga eseese o meaola ma le eseesega o le natura, faapea foi ma le tele o punaoa faanatura ua sauni e suʻesuʻeina ma faʻaaogaina mo le manuia o ona tagata. O lenei tusiga o le a faʻamatalaina ai le tufatufaina o punaoa faanatura i Initonesia e tusa ai ma ituaiga ma itulagi.
1. Punaoa Minerale ma le Eliina o Mea
Ua lauiloa Initonesia o se atunuu e tamaoaiga i punaoa minerale. O motu tetele e pei o Sumatra, Kalimantan, Sulawesi, ma Papua o ni itulagi tetele ia o minerale ma le eliina o minerale. Ae maise lava Kalimantan, ua lauiloa o se nofoaga autu o le eliina o le malala, ma o le tele o kamupani gaosi oloa tetele o loʻo i totonu o lenei itulagi. O le malala o se tasi lea o oloa auina atu i fafo a Initonesia.
E ese mai i le malala, e tele naua le auro ma le 'apamemea i Papua. O le Grasberg Mine i Papua, e fa'agaoioia e le PT Freeport Indonesia, o se tasi o 'eli auro ma le 'apamemea aupito tele i le lalolagi. E lauiloa Sulawesi i le tele o le gaosiga o le nickel, ae o Bangka Belitung o se nofoaga tutotonu mo le gaosiga o le apamemea.
E le gata i lea, o loʻo i ai le tele o avanoa e maua ai le suauʻu ma le kesi. O motu o Java, Sumatra, ma Kalimantan o ni vaega tetele ia e gaosia ai le suauʻu ma le kesi. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le Rokan Block ma le Mahakam Block o nisi ia o nofoaga tetele e gaosia ai le suauʻu ma le kesi i Sumatra ma Kalimantan.
2. Punaoa o Vaomatua
O lo'o iai i Initonesia se vaega tele o vaomatua o le teropika, ma avea ai ma nofoaga o le tele o la'au ma manu fe'ai. O nei vaomatua e salalau solo i motu tetele e pei o Papua, Kalimantan, ma Sumatra. E taua tele le sao o vaomatua o Initonesia i le si'osi'omaga o le lalolagi i le avea ai ma nofoaga e fa'aputu ai le kaponi ma le okesene.
O Papua o loʻo i ai vaomatua sili ona lelei ona faʻasaoina ma sili ona lautele i Initonesia, e tele ai meaola eseese e leʻi faʻaaogaina. I Kalimantan, o le Tanjung Puting National Park, e lauiloa i lona faitau aofaʻi o orangutans, o se faʻataʻitaʻiga sili lea o le puipuiga o vaomatua. Ae paga lea, e ui i lo latou tamaoaiga, o loʻo feagai vaomatua o Initonesia ma luʻitau tetele i le tulaga o le faʻaumatia o vaomatua ma le faʻatoʻaga faʻasolitulafono.
O oloa mai le vaomatua e pei o laupapa, rotan, ma isi la'au o le vaomatua o se tasi lea o mea e fesoasoani i le tamaoaiga, e ui lava e tatau ona paleni lo latou fa'aaogaina ma taumafaiga fa'asao ina ia 'aua ne'i fa'aleagaina le si'osi'omaga o lo'o iai nei.
3. Fa'ato'aga ma Fa'ato'aga
O fa'ato'aga ma fa'ato'aga o ni vaega taua ia o le tamaoaiga o Initonesia, e lagolagoina ai le soifuaga o le to'atele o tagata i nu'u i tua. O Java, fa'atasi ai ma lona eleele lafulemu ma le tele o vaitafe, o se nofoaga tutotonu mo le totoina o le tele o fa'ato'aga autū e pei o le araisa, sana, ma pi. O lenei mea ua avea ai Java ma ato mea'ai a le atunu'u.
E lauiloa Sumatra ma Kalimantan i a la'ua fa'ato'aga tetele o le pama ma le pa'u. O nei oloa e lua o ni oloa taua e auina atu i fafo ma e tele sona sao i tupe maua a le setete. E le gata i lea, o Initonesia fo'i o se tasi o atunu'u e sili ona ta'uta'ua i le gaosiga o le kofe ma le lauti, fa'atasi ai ma itulagi tetele e gaosia ai le kofe o Sumatra, Java, ma Sulawesi.
O fa'ato'aga fa'ato'aga e pei o fualaau 'aina ma fualaau faisua e salalau lautele i le tele o itulagi, e lagolagoina ai mana'oga o mea'ai fa'alotoifale ma maketi fa'atau atu i fafo.
4. Mataupu Tau Gataifale ma Faigafaiva
I le avea ai ma atunuu i le gataifale, o Initonesia e tele o latou ogasami fa'alotoifale ma le tele o gafatia tau gataifale. O punaoa tau faigafaiva o le sami e amata mai le Vasa Initia i le Vasa Pasefika. O le itu i sasa'e o Initonesia, e pei o Maluku ma Papua, e lauiloa i le tele o ona ituaiga o meaola o le sami.
O Initonesia o se tasi o atunuu e sili ona tele le auina atu i fafo o oloa tau faigafaiva i le lalolagi, faatasi ai ma oloa taua e aofia ai le tuna, ula, ma limu. O le Sami o Java, le Sami o Sulawesi, ma le Sami o Banda o nisi ia o nofoaga autu e taulaʻi i ai faigafaiva i Initonesia.
E le gata i faigafaiva le gafatia o le gataifale. O turisi i le gataifale o se vaega tau tamaoaiga fo'i e manuia, fa'atasi ai ma nofoaga lauiloa i le lalolagi mo le snorkeling ma le maulu e pei o Raja Ampat i Papua, Bunaken i Sulawesi, ma Gili Trawangan i Lombok.
5. Malosiaga Fa'afouina
E ese mai i suau'u fa'alenatura, e tele fo'i le gafatia o Initonesia mo le atina'eina o le malosiaga fa'afouina. O lo'o salalau atu punaoa o le malosiaga geothermal i luga o le Pacific Ring of Fire, aemaise lava i atumotu o Java, Sumatra, ma Sulawesi. O Initonesia o lo'o i ai le lona lua o fa'asao geothermal sili ona tele i le lalolagi, ma avea ai ma nofoaga tutotonu i le lalolagi mo le atina'eina o le malosiaga geothermal.
O loʻo faʻateleina foʻi le gauai atu i le gafatia o le malosiaga o le la ma le matagi aʻo tatou taumafai e faʻaitiitia lo tatou faʻalagolago i suauʻu faʻanatura. Ua lauiloa East Nusa Tenggara i lona gafatia tele o le malosiaga o le matagi, ae toetoe lava o Initonesia uma o loʻo i ai le gafatia o le malosiaga o le la e mafai ona faʻaaogaina.
I'uga
E tele ma eseese le gafatia o punaoa faalenatura i Initonesia. Peitaʻi, o luʻitau o le puleaina ma le faatumauina o nei punaoa e taua tele mo le faamautinoaina o lo latou ola mo tupulaga o le lumanai. E tatau ona faia ni fuafuaga taua e faatumauina ai le paleni i le va o le faaaogaina o punaoa ma le faasaoina o le siosiomaga.
E manaʻomia e le malo o Initonesia ona faʻaauau pea ona faʻamalosia tulafono faatonutonu ma faiga faʻavae e lagolagoina ai le faʻasaoina o le siosiomaga, faʻaleleia atili le soifua manuia o nuʻu, ma atiina ae tekinolosi fou mo le faʻaaogaina lelei ma le gafataulimaina o punaoa faanatura. O le puleaina ma le poto o punaoa faanatura, e mafai ai e Initonesia ona faʻamautinoa o lona tamaoaiga faanatura e avea moni ma aseta e maua ai faʻamanuiaga taua i le atunuʻu atoa.