Atamai Faalelagona vs. Atamai Faalemafaufau: Taulimaina o Itu Taua e Lua o le Soifuaga o le Tagata
I le olaga i aso faisoo, e masani ona tatou faalogo e uiga i le atamai faalemafaufau, po o le sili atu ona lauiloa o le IQ (Intelligence Quotient). Peitai, i tausaga talu ai nei, o le manatu o le atamai faalelagona, po o le EQ (Emotional Quotient), ua tosina mai ai foi le mafaufau o le toatele. O nei ituaiga e lua o le atamai e iai a latou matafaioi ma e masani ona feteenai. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le uiga, eseesega, ma le taua o nei ituaiga e lua o le atamai i o tatou olaga.
Malamalama i le Atamai Fa'alemafaufau (IQ)
Fa'amatalaga ma le Amataga
O le intelligence quotient (IQ) e faasino i le mafai e se tagata ona foia faafitauli, mafaufau faalemafaufau, ma malamalama i manatu faavae. E masani ona fuaina le IQ e ala i suega faatulagaina ua mamanuina e iloilo ai vaega eseese o le atamai, e pei o le mafaufau faalemafaufau, matematika, gagana, ma le malamalama i le va o nofoaga. O le manatu o le IQ e faavae i luga o galuega muamua a le fomaʻi mafaufau o Alfred Binet, o le na atiaeina le suega IQ muamua i le amataga o le 20 seneturi e faailoa ai tamaiti e manaomia le fesoasoani faaleaoaoga.
Vaega o le IQ
E tusa ai ma fomaʻi mafaufau, o le IQ e aofia ai ni vaega autū se tele:
1. Lojika Fa'amatematika: O le mafai ona mafaufau fa'amatematika ma foia fa'afitauli fa'amatematika.
2. Gagana: Tomai i le gagana ma tomai tautala.
3. Fa'afanua: O le mafai ona malamalama ma manatua foliga ma avanoa.
4. Manatua ma le Saosaoa o le Faagasologa: O le mafai ona manatua faʻamatalaga ma vave ona faʻagasoloina.
Taua i le Olaga
O le maualuga o le atamai (IQ) e masani ona manatu i ai o se faailoga o le manuia i aʻoaʻoga ma galuega. O tagata e maualuga le IQ e masani ona sili atu o latou tomai i aʻoaʻoga, e mafai ona malamalama i mataupu faigata, ma e vave ona foia faafitauli. Ae ui i lea, e le na o le IQ le mea e fuafua ai le manuia i le olaga.
Su'esu'eina o le Atamai Faalelagona (EQ)
Fa'amatalaga ma le Atina'eina
O le atamai faalelagona, po o le EQ, o le gafatia lea e iloa ai, malamalama, pulea, ma faaaoga lagona i se auala lelei. O lenei manatu na muai faalauiloa e Daniel Goleman i le vaitau o le 1990. Na taʻua e Goleman o le EQ o le ki lea i le ausiaina o le manuia i tulaga faaletagata lava ia ma faalegaluega. O le atamai faalelagona e aofia ai le gafatia e malamalama ai ia te oe lava ma isi, faapea foi ma le gafatia e malamalama ai, fesootai, ma uunaia ai oe lava ma isi.
Vaega o le EQ
E masani ona vaevaeina le EQ i vaega autū e lima:
1. Iloa o le Tagata Lava Ia: O le mafai ona iloa ma malamalama i ona lava lagona.
2. Pulea o le Tagata Lava Ia: O le mafai ona pulea ma taofiofia ou lava lagona.
3. Uunaiga: O le mafai ona e uunaʻia oe lava e ausia sini.
4. Agaga malamalama: O le mafai ona malamalama ma lagonaina mea o loo lagonaina e isi tagata.
5. Tomai Fa'aagafesootai: O le mafai ona fesoota'i ma fausia ni mafutaga ma isi tagata.
Taua i le Olaga
E taua tele le atamai faalelagona i vaega eseese o le olaga, e aofia ai fegalegaleaiga faaletagata, taitaiga, ma le soifua maloloina o le mafaufau. O tagata e maualuga le EQ e masani ona sili atu lo latou gafatia e pulea ai le atuatuvale, faafailele ni mafutaga maloloina, ma fesootai lelei. E sili atu foi ona latou fetuutuunai i suiga ma feeseeseaiga.
Faatusatusaga i le va o le IQ ma le EQ
E ui o le IQ ma le EQ o ni manatu eseese, ae e fesoasoani le tasi i le isi ma e taua mo vaega eseese o le olaga o le tagata.
Mea e tutusa ma mea e eseese ai
| Va'aiga | IQ | EQ |
|————————-|——————————————–|——————————————-|
| Faʻamatalaga | Tomai faʻalemafaufau, mafaufau loloto, ma le faʻatulagaina | Tomai e iloa ai ma pulea ai lagona |
| Fuaina | Su'ega fa'atulagaina, e pei o le Stanford-Binet | Fuaina agava'a, e masani ona fa'aogaina fesili |
| Vaega Autū | Tomai fa'amatematika, gagana, ma le vateatea | Iloa lelei o le tagata lava ia, uuna'iga, agaalofa, tomai fa'aagafesootai |
| Taua | Manuia fa'alea'oa'oga ma fa'apolofesa | Sootaga fa'aletagata, taitaiga, soifua manuia fa'alagona |
E ui o le IQ e masani ona manatu i ai o le mea autū e fuafua ai le manuia i aʻoaʻoga ma galuega, ae o le EQ e iai sona sao taua i le manuia lautele, aemaise lava i tulaga faʻaagafesootai ma lagona. O nei ituaiga o atamai e lua e lē o ni mea e lē tuʻufaʻatasia ae o ni mea e fesoasoani faʻatasi.
Mataupu Moni
Mo se faʻataʻitaʻiga, o se saienitisi e maualuga lona IQ atonu e matuā atamai tele i lana matāʻupu ae atonu e faigata ona galulue faʻatasi ma isi pe taʻitaʻia se 'au pe afai e maualalo lona EQ. I se isi itu, o se taʻitaʻi e maualuga lona EQ atonu e le o se tagata e iai le taleni faʻalemafaufau e pei o le saienitisi, ae e mafai ona ia faʻamalosia ma musuia lana 'au e ausia se sini faʻatasi.
O le Ki i le Manuia: Tuufaatasia o Mea e Lua
O le manuia tumau ma atoatoa i le olaga e manaʻomia moni lava le tuʻufaʻatasia o le IQ ma le EQ. O tomai faʻalemafaufau e fesoasoani ia i tatou e malamalama ma foia faʻafitauli faigata, ae o le atamai faʻalagona e faʻamautinoa ai e mafai ona tatou galulue faʻatasi ma isi, pulea le atuatuvale, ma tumau le naunautaʻiga.
Atiina'eina o le IQ ma le EQ
E mafai ona atiina ae le IQ ma le EQ e ala i le fa'atinoina ma le tuuto.
Auala e Fa'ateleina ai le IQ
1. A'oa'oga Aloaia: Auai i a'oa'oga aloa'ia i a'oga ma iunivesite.
2. Fa'amalositino Mafaufau: Foia o paso fa'apitoa, ta'alo chess, po'o isi ta'aloga e fa'aosofia ai le fai'ai.
3. Faitau Tusi: Faitau ituaiga eseese o tusi e faʻalautele ai lou malamalama ma le poto.
Auala e Faaleleia ai le EQ
1. Iloaina o le Tagata Lava Ia: Mafaufau loloto ma le toe iloiloina o le tagata lava ia e malamalama ai i lagona patino ma uunaʻiga.
2. Puleaina o Lagona: Atiae ni metotia e pulea ai le atuatuvale e pei o le manava loloto po o le yoga.
3. Agaga Malamalama: Fa'ata'ita'i le fa'alogologo ma le toto'a ma taumafai e malamalama i manatu o isi tagata.
4. Tomai Fa'aagafesootai: Fausiaina o ni mafutaga lelei e ala i fesootaiga lelei ma le aoga.
I'uga
E ui o le IQ e masani ona fa'amamafa i le lalolagi o a'oa'oga ma galuega fa'apolofesa, o le EQ o se elemene taua e le tatau ona le amana'iaina. O le atamai fa'alemafaufau e fa'afaigofieina ai lo tatou gafatia e foia ai fa'afitauli ma mafaufau fa'alemafaufau, ae o le atamai fa'alagona e taua tele fo'i i le auala tatou te pulea ai o tatou lagona, fegalegaleai ma isi, ma ta'ita'ia ai 'au.
O le atiina ae o ituaiga uma e lua o le atamai i le taimi e tasi o le a maua ai se faavae malosi mo le ausiaina o le manuia ma le soifua manuia i vaega eseese o le olaga. O le mauaina o se paleni i le va o le IQ ma le EQ e le gata i le atamai po o le lagona lelei faalelagona, ae ia avea foi ma se tagata e atoatoa ma fetuutuunai ua sauni e feagai ma luitau o le lumanai.