Oloa Fa'ale-Atunu'u Atoa

Oloa Fa'ale-Atunu'u: Malamalama i le Manatu, Vaega, ma Lona Taua i le Tamaoaiga

1. Fa'atomuaga

O le Gross National Product (GNP) o se fa'ailoga taua tele o le tamaoaiga ma e fa'aaogaina lautele e fua ai le soifua maloloina o le tamaoaiga o se atunu'u. E ui e masani ona fa'atusatusa i le Gross Domestic Product (GDP), ae o le GNP e iai ona lava uiga ma fa'aoga. O lenei tusiga o le a talanoaina auiliili ai le GNP, e aofia ai lona fa'auigaga, vaega, auala e fa'atatau ai, ma le matafaioi i le tamaoaiga.

2. Fa'amatalaga o le Oloa Fa'ale-Atunu'u Atoa (GNP)

O le Gross National Product (GNP) o le aofaʻi atoa lea o le gaosiga mulimuli o oloa ma auaunaga na gaosia e mea tau gaosiga e umia e tagata o se atunuu i le tausaga, e aofia ai tupe maua mai fafo. I se isi faaupuga, o le GNP e fuaina le aofaʻi atoa o le gaosiga tau tamaoaiga a tagatanuu o se atunuu, e aofia ai le gaosiga e tutupu i fafo atu o tuaoi faʻafanua o le atunuu. O lona uiga afai e iai ni tupe teufaafaigaluega a se tagatanuu i fafo, o tupe maua mai na tupe teufaafaigaluega o le a aofia i le GNP.

3. Eseesega i le va o le GNP ma le GDP

O le eseesega autū i le va o le GNP ma le GDP o loʻo taoto i lo laʻua lautele faʻafanua. O le GDP e fuaina le aofaʻi atoa o oloa ma auaunaga o loʻo gaosia i totonu o tuaoi faʻafanua o se atunuʻu, e tusa lava poʻo ai e ana mea e gaosia ai. I se faʻatusatusaga, o le GNP e mafaufau i tupe maua e maua mai i le gaosiga e tagatanuu o se atunuʻu, e tusa lava poʻo fea e faia ai lena gaosiga. O le mea lea, o le GNP e atagia ai le malosiaga faʻatau atoa ma tupe maua a tagatanuu o se atunuʻu.

FAITAU FOI  Malamalama i le Fa'ateleina o Tau

4. Vaega o le Oloa Fa'ale-Atunu'u Atoa

O vaega autū o le GNP e aofia ai:

a. Fa'aaogāina o Aiga (C): O le aofa'i lea o tupe fa'aalu a aiga i oloa ma auaunaga. O le fa'aaogāina o mea uma e amata mai mea e mana'omia i aso ta'itasi, e pei o mea'ai ma lavalava, i auaunaga e pei o le soifua maloloina ma a'oa'oga.

e. Tupe Fa'afaigaluega Tumaoti (I): E aofia ai tupe fa'aalu a pisinisi i oloa tetele e pei o masini, fale, ma meafaigaluega. O tupe fa'afaigaluega o se fa'ailoga lea o le tumau ma le tuputupu a'e o le tamaoaiga i se taimi umi.

i. Tupe Fa'aalu a le Malo (G): O le aofa'i lea o tupe fa'aalu a le malo i oloa ma auaunaga ma tupe fa'afaigaluega i atina'e tetele a le malo.

o. Auina Atu i Fafo Mama (XN): O le auina atu i fafo mama o le eseesega i le va o auina atu i fafo ma auina mai i fafo. O auina atu i fafo e atagia mai ai tupe maua mai oloa ma auaunaga e faatau atu i fafo, ae o oloa mai fafo e faatusa i tupe faaalu i oloa ma auaunaga e faatau mai fafo.

e. Tupe Maua Fa'ale-Atunu'u mai Fafo: E aofia ai tupe maua e tagata nonofo mai a latou tupe teufaafaigaluega i fafo, toesea ai tupe maua e maua e tagata mai fafo mai a latou tupe teufaafaigaluega i lena atunuu.

FAITAU FOI  Fa'alapotopotoga pisinisi fa'atau mea

5. Metotia o le Fuafuaina o le GNP

E tele auala e mafai ona faʻaaogaina e fuafua ai le GNP:

a. Auala o le Gaosiga: E aofia ai le faaopoopoina o le taua faaopoopo i laasaga taitasi o le gaosiga mo oloa ma auaunaga uma i le tamaoaiga.

e. Faiga o Tupe Maua: E aofia ai le tuufaatasiga o tupe maua uma e maua mai i mea tau gaosiga, e pei o totogi e maua e tagata faigaluega poʻo le lisi e maua e tagata e ona fanua.

i. Auala o Tupe Fa'aalu: O le metotia lea e sili ona fa'aaogaina; e faasino i le aofa'i o le fa'aaogaina, tupe teufaafaigaluega, tupe fa'aalu a le malo, ma oloa auina atu i fafo, fa'atasi ai ma tupe maua mai fafo.

6. Le Taua o le Oloa Fa'ale-Atunu'u Atoa

E tele ni aogā tāua o le GNP i le tamaoaiga:

a. Fa'ailoga o le Soifua Manuia: E masani ona fa'aaogaina le GNP o se fa'ailoga o le soifua manuia o se atunu'u. O le maualuga o le GNP, o le tele fo'i lea o le avanoa e maua ai e tagatanu'u oloa ma auaunaga.

e. Meafaigaluega Fa'atusatusa Fa'avaomalo: Fa'atasi ai ma le GNP, e mafai e atunu'u ona fa'atusatusa lo latou tulaga manuia fa'aletamaoaiga ma isi atunu'u. E fesoasoani lea e iloilo ai le tulaga fa'atatau o se atunu'u i le tamaoaiga o le lalolagi.

i. Fuaina o le Gaosiga: E fesoasoani le GNP i le malamalama i le gaosiga o le atunuʻu ma le auala e vaevaeina ai punaoa i le tamaoaiga.

o. Faiga Fa'avae: E fa'aaogā e le malo fa'amaumauga o le GNP e fa'atulaga ai faiga fa'avae tau tamaoaiga ma tupe, e aofia ai faiga fa'avae tau tupe ma lafoga.

FAITAU FOI  Leai o ni Galuega e Faʻavae i le Umi o le Taimi Faigaluega

7. Faitioga ma Tapulaʻa o le PNB

E ui o le PNB o se meafaigaluega aoga, ae o loʻo i ai ni faitioga ma ni faʻatapulaʻaga e tatau ona taʻua:

a. E le Fuaina le Tufatufaina o Tupe Maua: E le tuʻuina mai e le GNP faʻamatalaga i le tufatufaina atu o tupe maua i le faitau aofaʻi. O lea la, e mafai ona le iloa le eseesega o tupe maua.

e. Le Amana'iaina o le Tamaoaiga Lē Aloaia: O le tele o gaoioiga tau tamaoaiga o lo'o tutupu i le vaega lē aloa'ia e le o fa'amaumauina i fuafuaga o le GNP, o lea e ono lē atagia atoatoa ai gaoioiga tau tamaoaiga a se atunu'u.

i. A'afiaga i le Siosiomaga: E le amana'ia e le GNP le a'afiaga i le siosiomaga o le gaosiga o le tamaoaiga, e pei o le fa'aleagaina o le siosiomaga ma le fa'aitiitia o puna'oa fa'alenatura.

o. Suiga o Tau: E mafai ona fa'api'opi'o le GNP e le fa'ateleina o tau po'o le fa'aitiitia o tau, o lea e mana'omia ai ni fetu'una'iga mo suiga o tau ina ia maua ai se ata sa'o.

8. Faaiuga

O le Gross National Product (GNP) o se fa'ailoga taua e maua ai se aotelega atoatoa o gaioiga tau tamaoaiga a se atunu'u e fa'avae i luga o le puleaina e le atunu'u o mea tau gaosiga. E ui i ona tapula'a, o lo'o avea pea le GNP ma meafaigaluega taua mo malo, tagata su'esu'e tamaoaiga, ma tagata faia tulafono i le fa'atulagaina o ta'iala mo le tuputupu a'e gafataulimaina o le tamaoaiga. O se malamalamaga mae'ae'a i le GNP e le gata ina fesoasoani e iloilo le soifua maloloina o le tamaoaiga i le taimi nei ae fa'apea fo'i ona fuafua mo se lumana'i manuia ma sili atu ona manuia.

Taofi faamatalaga