Vector - faʻafitauli ma fofo
Vector ma Scalar
1. O nisi o filifiliga nei, o paga scalar-vector…
A. Malosiaga – fa'atelevaveina
B. Mamafa – malosi
C. Fesiitaiga – saosaoa
D. Tafe eletise – malosi
Fofo:
Malosiaga = vektera, fa'avavevaveina = vektera
Mamafa = scalar, malosi = vector
Fesiitaiga = vector, saoasaoa = scalar
Tafe eletise = scalar, mamafa = scalar
O le tali sa'o o le B.
2.

O le tali sa'o e fa'aalia i le numera…
A. 1 ma le 4
B. 1 ma le 2
C. 2 ma le 3
D. 3 ma le 4
Fofo:
Saosaoa = scalar
Fesiitaiga = veketo
Mamafa = veketi
Fa'avavevave = vektera
O le tali sa'o o le C.
Vaega o vectors
3. E lua vectors, F 1 = 20 N ma le F 2 = 30 N, e tutusa o la itu e pei ona faaalia i le ata o loo i lalo. Fuafua le taunuuga o vaega o vectors i le x-axis ma le y-axis.
A. 5√3 N ma le -25 N
B. -5√3 N ma le 25 N
C. 25 N ma le 5√3 N
D. 30 N ma le 25√3 N
Ua iloa:
F 1 = 20 Niutoni
Tulimanu i le va o le F 1 ma le x axis = 30 o
F 2 = 30 Niutoni
Tulimanu i le va o le F 2 ma le x axis =30 o
Manaomia: F x ma F y
Fofo:
F 1x = F 1 cos 30 o = (20)(0.5√3) = 10√3 Newton (fa'ailoga fa'aopoopo aua e fa'asino i le +x axis)
F 1y = F 1 sin 30 o = (20)(0.5) = 10 Newtons (fa'ailoga fa'aopoopo aua o lo'o fa'asino i le +y axis)
F 2x = F 2 cos 30 o = (30)(0.5√3) = -15√3 Newton (fa'ailoga minus aua e fa'asino i le -x axis)
F 2y = F 2 sin 30 o = (30)(0.5) = 15 Newtons (fa'ailoga fa'aopoopo aua e fa'asino i le +y axis)
O le taunuuga o le vaega x:
F x = F 1x + F 2x = 10√3 N – 15√3 N = -5√3 Niutoni
O le taunuuga o le vaega y:
Fy = F 1y + F 2y = 10 N + 15 N = 25 Newtoni
O le tali sa'o o le B.
O le taunuuga o vectors e lua
4. E lua tamaiti o A ma B o loʻo tuleia se poloka, afai e tulei e A le poloka i saute i le malosi e 400 N ma i le taimi lava e tasi e tulei ai e B le poloka i sasaʻe i le malosi e 300 N, ona fuafua lea o le taunuuga o le malosi A ma le B.
A. 100 N agai i saute
B. 100 i Matū i sasa'e
C. 500 i Matū i saute sasa'e
D. 700 i Matū i saute sasa'e
Ua iloa:
U = matu, T = sasa'e, S = saute, B = sisifo
TL = matu sasa'e, TG = saute sasa'e, BD = saute sisifo, BL = matu sisifo
A = 400 Newtons agai i saute
B = 300 Newton i sasa'e
Mana'omia: tele ma le itu o le malosi atoa (R)
Fofo:

O le tali sa'o o le C.
O le taunuuga o le vector o le fesiitaiga
5. Ua tietie se tasi i se uila afi mai lona fale i le 6 km i matū ona sosoo ai lea ma le 8 km i sasaʻe. Fuafua le tulaga mulimuli o le tagata mai le tulaga muamua.
A. 14 km i matū sasaʻe
B. 14 km i saute sisifo
C. 10 km i matū sasaʻe
D. 10 km i matū sisifo
Ua iloa:

Manaomia: le tele ma le itu o le taunuuga o le siitia
Fofo:

O le tali sa'o o le C.
6.

E faʻavae i le ata o loʻo i luga, afai o le 1 sikuea e faʻatusalia ai le 1 km, o le a la le aofaʻi o le siʻitia.
Fofo:
Mamao = A + B + C = 6 + 6 + 2 = 14 kilomita
Fesiitaiga = R = 12 km
7. O se taavale e malaga mai A i B i le 30 km i matū, ona sosoo ai lea ma le 60 km i sasaʻe, ona sosoo ai lea ma le 110 km i saute. Fuafua le siʻitia o le taavale mai A i D.
Fofo:
AA' = 60 kilomita
A'D = 110 km – 30 km = 80 km


8. E malaga se taavale mai le taulaga A i le taulaga B i le 100 km i matu, ona alu lea i le taulaga C i le 60 km i sasaʻe, ona alu lea i le taulaga D i le 20 km i saute. Fuafua le siʻitia o le taavale.
Fofo:
D'D = 60 km
AD' = 100 km – 20 km = 80 km


- O le ā le veketo?
- tali: O le vector o se aofaʻiga e iai le tele (tele) ma le itu e agaʻi i ai. O faʻataʻitaʻiga e aofia ai le saoasaoa, malosi, ma le faʻavavevaveina.
- O le ā le eseesega o se vector mai se scalar?
- tali: E na'o le tele e iai i le scalar, ae o le vector e iai le tele ma le itu e agai i ai. Mo se fa'ata'ita'iga, o le vevela o se scalar aua e iai sona tau ae leai se itu e agai i ai, ae o le saoasaoa o se vector aua e fa'aalia ai le saoasaoa (tele) i se itu patino.
- E faʻapefea ona faʻatusalia se vector i se kalafi?
- tali: E mafai ona fa'atusalia fa'ata'ita'i se vector i se aū. O le umi o le aū e fa'atusa i le tele o le vector, ma o le itu o le aū e fa'ailoa mai ai le itu o le vector.
- O le ā le tāua o le siʻusiʻu ma le ulu o se vector?
- tali: O le siʻusiʻu o le amataga lea o le vector, ma o le ulu (poʻo le pito) o le iʻuga lea. Pe a faia galuega e pei o le faʻaopoopoga o le vector, o le siʻusiʻu o le tasi vector e tuʻu i le ulu o le isi.
- E fa'apefea ona fa'aopoopo fa'atasi vectors?
- tali: E fa'aopoopoina vectors e fa'aaoga ai le metotia o le ulu-i-le-si'usi'u. O le si'usi'u o le vector lona lua e tu'u i le ulu o le vector muamua. Ona tosoina lea o le vector e maua mai le si'usi'u o le vector muamua i le ulu o le vector lona lua.
- O le a le eseesega i le va o le vector iunite ma le vector null?
- tali: O le vector iunite e iai lona tele e tasi ma e faasino i se itu ua fa'amaoti mai. E fa'aaogaina e fai ma sui o le itu o se vector e aunoa ma le mafaufau i lona tele. O le vector null (po'o le zero) e leai sona tele ma e leai fo'i se itu fa'apitoa.
- E faʻapefea ona faʻateleina se vector i se scalar?
- tali: O le fa'ateleina o se vector i se scalar e suia ai lona tele ae le o lona itu. Afai e lelei le scalar, e tumau pea le itu; afai e leaga, e suia le itu.
- O le ā le uiga o le iai o ni vectors se lua e tutusa le laina (orthogonal) pe tutusa le laina (perpendicular)?
- tali: E lua vectors e orthogonal pe perpendicular pe afai o le tulimanu i le va o la'ua e 90 tikeri. O le la'ua dot product o le a zero.
- E faʻapefea ona fuafua le taunuuga o vectors e lua?
- tali: O le taunuuga o le aofaʻi lea o vectors e lua. I se faʻataʻitaʻiga, pe a faʻatusalia vectors o ni aū, e mafai ona e mauaina le taunuuga e ala i le tuʻuina o le siʻusiʻu o le vector lona lua i le ulu o le muamua ma tusi se aū fou (le taunuuga) mai le siʻusiʻu o le vector muamua i le ulu o le lona lua.
- Afai e faasino atu se vector i sasaʻe ma le tele e 10 iunite, e faʻapefea ona e faʻamatalaina lona faʻafeagai?
- tali: O le faafeagai o lenei vector o le a tutusa le tele (10 iunite) ae o le a faasino i le itu faafeagai, e pei o le agai i sisifo.