Ata o le gaioiga laina - faʻafitauli ma fofo
1. O le mamao o le kalafi (tu sa'o) e fa'atusatusa i le taimi (fa'alava) e pei ona fa'aalia i le ata o lo'o i lalo. O se mea e malolo e fa'aalia i le numera…
Fofo:

Numera 3, o loʻo faʻaalia i se laina saʻo.
2. Saosaoa o le kalafi (tu sa'o) vs va o taimi (fa'alava) o le gaioiga i se fa'atelevaveina tumau . O le a le tele o le fa'atelevaveina e tusa ai ma le kalafi?
Fofo:
![]()

3. Na malaga se tasi i le taavale mai le taulaga A i le taulaga B, e pei ona faaalia i le kalafi o loo i lalo. O le laina faatutū e fai ma saoasaoa ma le laina faalava e fai ma va o taimi. O le a le mamao na malaga ai le taavale i le va o le 30 minute i le 60 minute.
Ua iloa:
Saosaoa (v) = 40 km/h
Vaitaimi (t) = 60 – 30 = 30 minute = 0.5 itula
Mana'omia: Mamao
Fofo:
Mamao = saoasaoa x va o taimi
Mamao = (40 km/itula)(0.5 itula)
Mamao = 20 kilomita
4. O le saoasaoa o le kalafi (laina tūsaʻo) e faʻatusatusa i le va o taimi (laina faʻalava) e faʻamatalaina ai le gaioiga a se taʻavale mai le tulaga malolo ona gaoioi lea seʻia taofi mo le 8 sekone, e pei ona faʻaalia i le ata o loʻo i lalo.

O le a le mamao e malaga ai le taavale mai le 5 sekone i le 8 sekone?
Fofo:
Eria 1 = eria o le tafatolu CD = ½ (6-5)(40-20) = ½ (1)(20) = 10
Avanoa 2 = vaega o le tafatolu DE = ½ (8-6)(20-0) = ½ (2)(20) = 20
Eria 3 = Eria o le sikuea = (6-5)(20-0) = (1)(20) = 20
O le mamao na malaga ai i le taavale mai le 5 sekone i le 8 sekone = 10 + 20 + 20 = 50 mita.
5. O le mamao o sekone mulimuli e 5 e tusa ai ma le kalafi o loʻo i lalo o le ….

Fofo:
Eria 1 = eria o le tafatolu = ½ (6-5)(40-20) = ½ (1)(20) = 10
Eria 2 = eria o le faatafafā = (9-5)(20-0) = (4)(20) = 80
Eria 3 = eria o le tafatolu = ½ (10-9)(20-0) = ½ (1)(20) = 10
O le mamao o le 5 sekone mulimuli s :
10 + 80 + 10 = 100 mita
6. Saosaoa o le kalafi vs. le va o le taimi o le gaioiga laina e le tutusa o se taavale.
E tupu foʻi le faʻavavevaveina lava lea e tasi i le…
Fofo:
vt = v o + i
vt – v o = i
a = vt – v o / t
a = fa'avavevaveina, vt = saoasaoa mulimuli, vo = saoasaoa muamua, t = va o le taimi.
Fa'avavevave AB = (25 – 20) / (20 – 0) = 5 / 20 = 1/4 = 0.25 m/s 2
Fa'avavevave BC = (45 – 25) / (40 – 20) = 20 / 20 = 1 m/s 2
Fa'avavevave CD = (35 – 45) / (50 – 40) = 10 / 10 = 1 m/s 2
Fa'avavevave DE = (25 – 35) / (70 – 50) = 10 / 20 = 1/2 = 0.5 m/s 2
Fa'avavevave EF = (0 – 25) / (90 – 70) = 25 / 20 = 5/4 = 1.25 m/s 2
7. O le a le mamao na malaga ai i le 10 sekone
Ua iloa:
Saosaoa muamua (vo) = 0
Saosaoa mulimuli (vt ) = 20 m/s
Vaitaimi va (t) = 4 sekone
Mana'omia:
O le mamao na malaga ai i le 10 sekone
Fofo:
Tolu fua fa'atatau o le gaioiga i se fa'atelevaveina tumau:
vt = v o + i
d = v o t + ½ i le 2
vt 2 = v o 2 + 2 ad
vt = saoasaoa mulimuli, vo = saoasaoa muamua, a = fa'avavevaveina, t = va o taimi, d = mamao
Fa'avavevave (a):
vt = v o + i
20 = 0 + se (4)
20 = 4 a
a = 20/4
a = 5 m/s 2
Mamao na malaga ai i le 10 sekone:
d = v o t + ½ i le 2
d = (0)(10) + ½ (5)(10) 2
d = ½ (5)(100)
d = (5)(50)
d = 250 mita
8. Afai e togi sa'o i luga se mea i luga a'e o le fogaeleele, o le kalafi lea o le fa'avavevaveina e o'o i ai le mea.

fofo
A agai sa'o i luga se mea, o le fa'avavevaveina e lagonaina e se mea o le fa'avavevaveina ona o le kalave. O le tele o le fa'avavevaveina ona o le kalave e 9.8 m/s 2 ma o le itu o le fa'avavevaveina ona o le kalave e agai atu i le ogatotonu o le Lalolagi.
O le fa'atelevaveina faifai pea e fa'ailoaina i se laina sa'o e tutusa ma le au-t ma e fa'asaga sa'o i le au-a.
Ole tali sa'o ole D.
9. E faʻavae i luga o le kalafi o loʻo i lalo, fuafua le mamao na malaga ai le mea faitino mo le 20 sekone.
A. 600 mita
B. 500 mita
C. 200 mita
D. 100 mita
fofo
Mamao na malaga i le 0 – 10 sekone = lautele o le sikuea + lautele o le tafatolu
Eria o le sikuea = (20-0)(10-0) = (20)(10) = 200 mita
Eria o le tafatolu = (1/2)(10-0)(40-20) = (1/2)(10)(20) = (5)(20) = 100 mita
Mamao na malaga ai i le 0 – 10 sekone = 200 mita + 100 mita = 300 mita
Mamao na malaga i le 10 – 20 sekone = lautele o le tafatolu
Eria o le tafatolu = (1/2)(20-10)(40-0) = (1/2)(10)(40) = (5)(40) = 200 mita
Mamao na malaga ai i le 0 – 20 sekone:
300 mita + 200 mita = 500 mita
O le tali sa'o o le B.
10. O le gaioiga a mea faitino e tolu, o mea faitino taitasi e faʻaalia i le kalafi o loʻo i lalo.

Fuafua le faʻamatalaga saʻo mo le gaioiga a mea faitino uma e tolu.

Fofo:
Kalafi o le mea faitino 1 = Kalafi o le fa'avavevaveina (a) ma le va o taimi (t)
E fa'avae i luga o le kalafi, o lo'o gaoioi le mea i se fa'atelevaveina tumau. O le fa'atelevaveina tumau e fa'aalia i se laina sa'o e fa'asaga sa'o i le au o le fa'atelevaveina (a).
Kalafi o le mea faitino 2 = Kalafi o le saoasaoa (v) ma le va o taimi (a)
E fa'avae i luga o le kalafi, o le mea e gaoioi i se saoasaoa tumau. O le saoasaoa tumau e fa'ailoa mai e se laina sa'o e fa'asaga sa'o i le au o le saoasaoa (v).
Kalafi o le mea faitino 3 = Kalafi o le si'itia (x) ma le taimi (a)
E faʻavae i luga o le kalafi, le tumau o le siʻitia poʻo le mea ua malolo.
O le tali saʻo o le A.
11. O le tulaga o se mea o loʻo fealuaʻi i le x-axis o loʻo faʻaalia i le kalafi o loʻo mulimuli mai.

O loʻo faʻaalia i le kalafi o loʻo gaoioi le mea faitino i se saoasaoa tumau i le va o le vaitaimi….
A. 5-15 sekone ma le 25-35 sekone
B. 0-5 sekone ma le 35-40 sekone
C. 15-25 sekone
D. 0-5 sekone, 15-25 sekone ma le 35-40 sekone
Fofo:
5-15 sekone ma le 25-35 sekone = E tumau pea le si'itia o le mea faitino pe malolo fo'i.
0-5 sekone, 15-25 sekone ma le 35-40 sekone = e gaoioi le mea faitino i se saoasaoa tumau.
Ole tali sa'o ole D.
12. O le kalafi o loʻo mulimuli mai o loʻo faʻaalia ai le saoasaoa o le galuega faatino taimi o ni mea se lua o loʻo feoaʻi saʻo mai le tulaga amata tutusa. A maeʻa ona gaoioi mo le t sekone, e tutusa le suiga o tulaga o mea uma e lua. Fuafua le va o taimi ma le siʻitia o le mea.
A. 5 sekone ma le 50 mita
B. 5 sekone ma le 100 mita
C. 10 sekone ma le 50 mita
D. 10 sekone ma le 100 mita
Fofo:
Kalafi 1 = fa'atelevaveina faifai pea
Vaitaimi = 10 sekone
Mamao = lautele o le tafatolu = ½ (v)(t) = ½ (10-0)(20-0) = ½ (10)(20) = (5)(20) = 100 mita
Kalafi 2 = saoasaoa tumau
Vaitaimi = 10 sekone
Mamao = lautele o le sikuea = (v)(t) = (10-0)(10-0) = (10)(10) = 100 mita
Ole tali sa'o ole D.
13. E faʻavae i luga o le kalafi o loʻo i lalo, o le va o taimi e gaoioi ai le mea faitino i le faʻatelevaveina faifai pea ma le va o taimi e oʻo ai le mea faitino i le faʻatelevaveina sili ona tele o le ….
A. I le va o le 0 ma le t1, ma le va o le t1 ma t2
B. I le va o le t 1 ma le t 2 , ma le va o le t 2 ma le t 3
C. I le va o le t 2 ma le t 3 , ma le va o le t 1 ma le t 2
D. I le va o le 0 ma le t 1 , ma le va o le t 2 ma le t 3
Fofo:
Afai o le kalafi o se laina sa'o, o lona uiga e tumau le saoasaoa, afai o le kalafi o se laina tipi, o lona uiga e tumau le fa'avavevaveina. Ua amata ona fa'api'o le laina, ua fa'ateleina le fa'avavevaveina.
0 – t 1 = fa'atelevaveina faifai pea
t 1 – t 2 = saoasaoa tumau
t 2 – t 3 = fa'atelevaveina faifai pea
O le tali sa'o o le B.
1. Fesili: O le ā le fa'atusa o le fa'ase'e o se kalafa o le tulaga vs. taimi? Tali: O le fa'ase'e o se kalafa o le tulaga vs. taimi e fa'atusa i le saoasaoa o le mea faitino. O se fa'ase'e ma'ai e fa'ailoa mai ai se saoasaoa maualuga atu, ae o se laina mafolafola (fa'alava) e fa'ailoa mai ai o lo'o malolo le mea faitino.
2. Fesili: I luga o se kalafa o le saoasaoa vs. taimi, e faʻapefea ona e fuafua le siʻitia o se mea faitino? Tali: E mafai ona maua le siʻitia o se mea faitino e ala i le fuafuaina o le eria i lalo o le piʻo (poʻo le va o le piʻo ma le x-axis) i luga o se kalafa o le saoasaoa vs. taimi.
3. Fesili: E faʻapefea ona e iloa le eseesega i le va o le gaioiga tutusa ma le gaioiga e le tutusa i luga o se kalafi o le tulaga vs. taimi? Tali: I se kalafi o le tulaga vs. taimi, o le gaioiga tutusa e faʻatusalia e se laina saʻo (faʻasolo tumau), ae o le gaioiga e le tutusa e faʻaalia e se laina piʻo, e faʻaalia ai o loʻo suia le saoasaoa i le aluga o taimi.
4. Fesili: O le ā le uiga o se laina faalava i luga o se kalafa o le saoasaoa vs. taimi? Tali: O se laina faalava i luga o se kalafa o le saoasaoa vs. taimi e faailoa mai ai o loo gaoioi le mea i se saoasaoa tumau, o lona uiga, e le o faatelevaveina pe faagesegese.
5. Fesili: Afai o le kalafa o le saoasaoa vs. taimi e i lalo ifo o le laina taimi (saoasaoa leaga), o le a lona uiga? Tali: Afai o le kalafa o le saoasaoa vs. taimi e i lalo ifo o le laina taimi, e faʻaalia ai o loʻo gaoioi le mea i le itu faʻafeagai o le itu faʻasino (e masani ona manatu i ai o se mea lelei).
6. Fesili: E faʻapefea ona faʻatusalia le faʻavavevaveina i luga o se kalafi o le saoasaoa vs. taimi? Tali: I luga o se kalafi o le saoasaoa vs. taimi, o le faʻavavevaveina e faʻatusalia e le faʻasolo o le kalafi. O se faʻasolo lelei e faʻaalia ai le faʻavavevaveina lelei, o se faʻasolo leaga e faʻaalia ai le faʻavavevaveina leaga (poʻo le faʻagesegese), ma o se laina mafolafola e faʻaalia ai le leai o se faʻavavevaveina.
7. Fesili: O le ā le uiga o se pi'o parabolic i luga o se kalafi tulaga vs. taimi? Tali: O se pi'o parabolic i luga o se kalafi tulaga vs. taimi e fa'ailoa mai ai o lo'o i lalo o le fa'avavevaveina faifai pea le mea faitino. O le foliga o le pi'o e fa'atafafā, e ogatasi ma le fua fa'atatau kinematic .
8. Fesili: I se kalafa o le tulaga vs. taimi, e faʻapefea ona e iloa pe o agai i luma pe agai i tua se mea e faʻatatau i lona amataga? Tali: Afai o le piʻo poʻo le laina o loʻo i luga o se kalafa o le tulaga vs. taimi o loʻo siʻitia (agai i luga), e faʻaalia ai o loʻo agai i luma le mea (pe i le itu lelei). Afai o loʻo alu ifo le piʻo poʻo le laina (agai i lalo), e faʻaalia ai o loʻo agai i tua le mea (pe i le itu leaga) e faʻatatau i lona tulaga amata.
9. Fesili: E fa'apefea ona foliga mai se mea e pa'ū sa'oloto i luga o se kalafi o le saoasaoa vs. taimi? Tali: Mo se mea e pa'ū sa'oloto (e le amana'ia le tete'e o le ea), o le kalafi o le saoasaoa vs. taimi o le a avea ma se laina sa'o ma se fa'asolo lelei (pe afai e amata mai le malolo) ona o le fa'avavevave faifai pea ona o le kalave. O le fa'asolo o le a fa'atusalia ai le tau o le fa'avavevaveina, lea i le Lalolagi e tusa ma le .
10. Fesili: Afai o loʻo malolo se mea, o le a le foliga o lana kalafi o le faʻavavevaveina vs. taimi? Tali: Mo se mea o loʻo malolo, o lana kalafi o le faʻavavevaveina vs. taimi o le a avea ma se laina faʻalava i luga o le au o le taimi, e faʻaalia ai o le faʻavavevaveina e leai se mea i le taimi atoa.