Luʻitau o le Fetuunaiga i Suiga o le Tau i Faigafaiva
Pendahuluan
O suiga o le tau o se mea e tupu i le lalolagi atoa e iai ona aafiaga lautele ma loloto i vaega eseese o le soifuaga o tagata, e aofia ai le vaega o faigafaiva. I le avea ai ma se tasi o punaoa autu o meaai a le lalolagi, o loo feagai le vaega o faigafaiva ma luitau tetele i le taulimaina o aafiaga o suiga o le tau. O suiga, e aofia ai le siitia o le vevela o le sami, suiga o le tau, ma le siitia o le maualuga o le sami, e mafai ona aafia ai siosiomaga o le sami ma meaola e faalagolago i ai.
Suiga i le Vevela o le Vai o le Sami ma o Latou Aafiaga
O le si'itia o le vevela o le sami o se tasi lea o aafiaga sili ona vaaia o suiga o le tau. O le si'itia o le vevela o le sami e le gata ina a'afia ai le tufatufaina o ituaiga eseese o i'a ae a'afia ai fo'i o latou olaga ma le si'osi'omaga. O le tuputupu a'e o i'a, toe gaosia, ma mamanu o femalagaa'iga e masani ona fa'alagolago i le vevela o le vai. E tele ituaiga o i'a e maaleale i suiga o le vevela, ma e mafai ona i'u ai i suiga i le tufatufaina o le faitau aofa'i o i'a.
Mo se faʻataʻitaʻiga, o nisi ituaiga iʻa e ono malaga atu i vaega malūlū i matū poʻo saute o le ekueta e saili ai ni vevela e sili atu ona talafeagai. O se taunuuga, o nuʻu faifaiva i nisi o nofoaga faʻafanua e ono leiloa a latou iʻa, ma iu ai ina aʻafia ai tamaoaiga i le lotoifale ma le saogalemu o meaʻai. E le gata i lea, o le siʻitia o le vevela o le sami e mafai ona mafua ai le faʻateleina o siama ma siama e ono afaina ai iʻa, ma mafua ai ona faʻateleina faʻamaʻi i le faitau aofaʻi o iʻa.
Suiga o Faiga o le Tau ma le Gaosiga Autū
E iai fo'i le a'afiaga tele o suiga o le tau i mamanu o le tau ma mea mata'utia o le tau e pei o afa, afa, ma timuga lē tumau. O nei suiga e a'afia ai le gaosiga autū i le vasa, lea e a'afia ai le filifili o mea'ai o le gataifale e o'o atu i le tulaga o i'a. O le gaosiga autū i le vasa e matuā a'afia lava e tulaga o le siosiomaga e pei o le maua o mea'ai, le malosi o le malamalama, ma le vevela. O suiga o mamanu o le tau e mafai ona fa'alavelaveina ai le tufatufaina ma le taimi o mea'ai e maua i le vasa, ma i'u ai i le fa'aitiitia o le gaosiga o phytoplankton, o le puna'oa o mea'ai mo le tele o meaola o le gataifale.
O fa'alavelave i lenei filifili mea'ai o le a a'afia ai le faitau aofa'i o planktonic ma nektonic, o le puna autū lea o mea'ai mo i'a fa'apisinisi. Mo se fa'ata'ita'iga, o le fa'aitiitia o le faitau aofa'i o plankton o le a a'afia ai le faitau aofa'i o i'a pelagic e fa'alagolago i le plankton o le puna autū lea o mea'ai. E le masalomia o le a a'afia ai galuega fa'afaiva ma le tamaoaiga o faifaiva e fa'alagolago i le iai o nei i'a.
Si'itia o le Vasa ma Nofoaga i le Talafatai
O le si'itia o le sami e mafua mai i le liusuavai o le aisa i le pole ma le fa'avevela o le lalolagi e tula'i mai ai fo'i ni lu'itau tulaga ese mo le vaega o faigafaiva. O nofoaga i le talafatai e pei o le togavao magrove, moega mutia, ma 'amu'amu, ia e avea ma nofoaga e fa'afanau ai ma fa'afailele ai le tele o ituaiga i'a, e ono lamatia i le si'itia o le sami. O le fa'aumatiaina o nei nofoaga i le talafatai o le a fa'aitiitia ai nofoaga masani e fa'afanau ai, ma iu ai ina a'afia ai le ola o le faitau aofa'i o i'a.
E le gata i lea, o le soloia o le talafatai ma lologa o le sami ua faateleina ona o le siitia o le maualuga o le sami. O faifaiva o loo nonofo i talafatai o loo feagai ma le lamatiaga o le leiloa o o latou fale ma atinae taua e lagolagoina ai a latou galuega fagota. O atinae e pei o vaituloto iʻa, mea fagota, ma nofoaga e gaosi ai iʻa e ono faaleagaina pe leiloa ona o faalavelave faafuasei e mafua mai i suiga o le tau. O le fetuutuunai i lenei tulaga e manaomia ai le tele o tupe teufaafaigaluega i faiga faavae faaletino ma faiga faavae a le malo.
Pulega o Punaoa ma le Fa'aauauina o le Tausiga
O suiga o le tau e faigata atili ai taumafaiga e ausia ai faigafaiva gafataulimaina. O le puleaina o punaoa tau faigafaiva, ua avea ma luʻitau, e tatau nei ona fetuutuunai i tulaga fesuisuiaʻi o le siosiomaga. O le faaitiitia o iʻa e le faavae i luga o mamanu o vaitau po o tausaga taitasi e faigata atili ai luitau o le puleaina o iʻa gafataulimaina. E manaʻomia ni metotia ma ni auala e sili atu ona fetuutuunai ma tali vave e foia ai tulaga fesuisuiaʻi o le siosiomaga.
O se tasi o tali i tulaga fesuisuia'i o faigafaiva o le atina'eina lea o se faiga fa'aiva e mautu ma gafataulimaina. O tapula'a o le aofa'i o i'a e maua mai i le fa'aaogaina, sone e le fa'atagaina ai le fa'aaogaina o i'a, ma taumafaiga e toe fa'atumu ai mea'ai e mafai ona avea ma nisi o la'asaga i le pulega o faigafaiva. E le gata i lea, o le atina'eina o tekinolosi talafeagai e mafai ona mata'ituina suiga i tulaga o le siosiomaga o le gataifale i le taimi moni e taua tele fo'i. O lenei mea e fa'amautinoa ai e mafai ona vave fetu'una'i fuafuaga tau pulega e fa'atatau i fa'amatalaga sa'o ma lata mai i le fanua.
Fa'alauteleina o Punaoa o Tupe Maua
O le fa'alauteleina o punaoa o tupe maua o se fuafuaga fo'i lea e mafai e nu'u faifaiva ona fa'aaogaina e fa'aitiitia ai lo latou fa'alagolago i faigafaiva, o mea ia e faigofie ona a'afia i suiga o le tau. O le fa'amalosia o le fa'alauteleina o pisinisi i isi gaioiga e ese mai le faigafaiva, e pei o le fa'ato'aga i'a po'o le fa'ato'aga i le sami, atina'eina o tafaoga maimoa i le gataifale, po'o le faia o mea'ai mai le sami, e mafai ona fesoasoani i faifaiva e su'e ni isi punaoa o tupe maua e sili atu ona mautu.
E mafai e malo ma faʻalapotopotoga e le o ni malo ona faia se sao taua i le tuʻuina atu o aʻoaʻoga ma le lagolago tau tupe mo lenei faʻalauteleina. O le i ai o le tele o auala e maua ai tupe, e le gata ina faʻateleina ai e le au faifaiva lo latou malosi tau tamaoaiga i aafiaga o suiga o le tau ae fesoasoani foi i le puipuiga o punaoa o le gataifale e ala i le faʻaitiitia o le mamafa o le soona faʻaaogaina.
Faiga Faavae ma Faatulagaga Faavaomalo
E taua tele fo'i le sao taua o le galulue fa'atasi fa'ava-o-malo ma fa'avae o faiga fa'avae fa'alelalolagi i le fo'iaina o lu'itau o le fetu'una'iga o suiga o le tau i faigafaiva. O le Feagaiga a Malo Aufaatasi i Suiga o le Tau (UNFCCC) ma le tele o maliega fa'ava-o-malo i le fa'asaoina o faigafaiva ua avea ma fa'avae o taumafaiga fetu'una'iga fa'alelalolagi. E mana'omia e atunu'u ona galulue fa'atasi e fa'aaoga faiga sili ona lelei, fa'asoa fa'amaumauga ma fa'amatalaga, ma atia'e ni faiga fa'avae felagolagoma'i mo le puleaina o puna'oa fa'apisinisi i tua atu o tuaoi.
I le tulaga faaleatunuu, e taua tele le faafaigaluegaina o tupe i suesuega ma atinae ina ia malamalama atili ai i aafiaga o suiga o le tau i le vaega o faigafaiva. E tatau i le malo ona faafaigofieina taumafaiga mo fetuunaiga e ala i le tuuina atu o fesoasoani faatekinolosi ma fesoasoani tau tupe, faapea foi ma le fausiaina o le gafatia o nuu faifaiva e feagai ai ma suiga fesuisuiai o le siosiomaga.
I'uga
O suiga o le tau e tulaʻi mai ai ni luʻitau tetele i le vaega o faigafaiva, e manaʻomia ai le fetuʻunaʻiga vave ma tumau. O le siʻitia o le vevela o le sami, suiga o le tau, ma le siʻitia o le maualuga o le sami o loʻo aʻafia ai le siʻosiʻomaga o le gataifale ma le tamaoaiga o nuʻu faifaiva. E ala i le puleaina vave o punaʻoa, auala eseese o tupe maua, ma se faʻavae malosi o faiga faʻavae, e mafai ai ona sili atu le teteʻe ma le fetuʻunaʻi o le vaega o faigafaiva i suiga o le tau. E manaʻomia taumafaiga faʻatasi i atunuʻu ma paʻaga e faʻatumauina ai le tumau o faigafaiva ma le saogalemu o meaʻai i le lalolagi atoa i le lotolotoi o le faʻamataʻu o suiga o le tau.