Su'esu'ega o le eseesega o ituaiga i'a i Initonesia

Su'esu'ega o le Eseesega o I'a i Initonesia

O Initonesia, o le atunuu o atumotu aupito tele i le lalolagi e silia ma le 17.000 motu, e mitamita i le tele o ituaiga eseese o iʻa. O ona sami tetele ma le tele o punaoa o vai fou e avea ai ma nofoaga o le faitau afe o ituaiga iʻa. O le tele o ituaiga iʻa o Initonesia e le gata ina taua i le siosiomaga, ae faapea foi i le tamaoaiga ma aganuu. O lenei tusiga o le a suʻesuʻeina ai vaega eseese o le tele o ituaiga iʻa i Initonesia, iloilo lona taua, ma talanoaina luitau o loʻo feagai ma ia.

Eseesega o I'a i Initonesia: O se Aotelega

O lo'o i totonu o le teropika ma o lo'o i le fatu o le Coral Triangle, ua lauiloa o le ogatotonu o le lalolagi mo le tele o meaola eseese o le gataifale. O lenei itulagi e aofia ai vai o Initonesia, Malasia, Papua Niu Kini, Filipaina, Atumotu o Solomona, ma Timor-Leste. E faitau afe ituaiga i'a e nonofo i 'amu o le gataifale, magrove, moega mutia, ma vaitafe o Initonesia.

E tusa ai ma suʻesuʻega, e silia ma le 2.500 ituaiga o iʻa o le āʻau i sami o Initonesia, e tusa ma le 20% o le aofaʻi atoa o le lalolagi. E le gata i lea, e tusa ma le 1.300 ituaiga o iʻa vai fou i Initonesia. O nisi o ituaiga o iʻa e maua i Initonesia e aofia ai le arowana mumu (Scleropages legendrei) mai Kalimantan ma le iʻa nuanua (Melanotaenia boesemani) mai Papua.

Matafaioi Fa'ale-Siosiomaga ma le Tamaoaiga

O le iai o ituaiga iʻa eseese e tele sona sao i le siʻosiʻomaga o le sami ma le laueleele. E galulue iʻa o ni manu feʻai ma ni manu faʻatau i ni filifili meaʻai faigata. Latou te fesoasoani e pulea le faitau aofaʻi o isi meaola ma fesoasoani i le soifua maloloina o le siʻosiʻomaga e ala i fegalegaleaiga eseese faʻalesiosiomaga.

I le itu tau tamaoaiga, o le vaega o faigafaiva o se puna autū o tupe maua mo le faitau miliona o tagata i Initonesia. O faigafaiva fagota ma le fa'ato'aga i'a e tele sona sao i le Gross Domestic Product (GDP) ma maua ai galuega mo nu'u i le talafatai. O i'a e pei o le tuna, skipjack tuna, mackerel, ma le tele o i'a taua e pei o le grouper ma le Napoleon wrasse o oloa taua ia e auina atu i fafo e maualuga le mana'oga i maketi fa'avaomalo.

Eseesega Fa'aleaganuu

E mitamita fo'i Initonesia i se tofi fa'aleaganu'u mauoa e feso'ota'i vavalalata ma faigafaiva. O ituaiga eseese ma nu'u moni e iai le poto fa'alotoifale e uiga i le pu'eina, tausia, ma le 'aina o i'a. O tū ma agaifanua e pei o le Sasi i Maluku, Panglima Laut i Aceh, ma le Awig-awig i Lombok o ni fa'ata'ita'iga ia o le auala e pulea ai ma fa'asaoina ai e nu'u a latou puna'oa fagota.

Su'esu'ega ma le Puipuiga

Ua tele tausaga o faia suʻesuʻega i le tele o ituaiga o iʻa i Initonesia, ae e tele lava mea e le o iloa. O loʻo faʻaauau pea ona faia e le LIPI (Inisetiute o Saienisi a Initonesia) ma iunivesite eseese ma isi faʻalapotopotoga suʻesuʻe ni suʻesuʻega ma faʻafanua e iloa ai ituaiga fou ma mataʻituina le faitau aofaʻi o iʻa o loʻo iai.

O le puipuiga o meaola o se luʻitau tele ona o tulaga lamatia e pei o suiga o le tau, faʻaleagaina o le siosiomaga, soona fagota, ma le faʻaleagaina o nofoaga o meaola. O auala faʻasao e tatau ona aofia ai le pulega gafataulimaina o faigafaiva, puipuiga o nofoaga taua e pei o ʻamu, magrove, ma moega mutia, ma le faʻatinoina o faigafaiva e le afaina ai le siosiomaga.

O le polokalame o Nofoaga Puipuia o le Gataifale (MPAs) i Initonesia o se tasi lea o taumafaiga e puipuia ai le tele o meaola eseese o le gataifale. O nisi o nofoaga lauiloa e puipuia ai meaola e aofia ai le Paka Faasao o le Gataifale o Bunaken i North Sulawesi, le Paka Faasao o Komodo i East Nusa Tenggara, ma le Paka Faasao o le Gataifale o Raja Ampat i West Papua, o ia mea uma o ni nofoaga autu mo le tele o meaola eseese o le gataifale.

Luʻitau ma Tali

O loʻo feagai Initonesia ma luʻitau eseese i le puipuia o le tele o ituaiga o iʻa, o nisi nei o ia luʻitau:

1. Soona Fagota: O le soona fagota ua lamatia ai le tele o ituaiga i'a faapisinisi ma i'a e le o ni faapisinisi. O fofo e ono mafai ona foia e aofia ai le faateleina o le mataituina, faamalosia o tapulaa o fagotaga, ma le faalauiloaina o kuota.

2. Fa'aleagaina o Nofoaga: O gaoioiga a tagata e pei o le atina'eina o le talafatai, eliina o minerale, ma faigafaiva fa'aleagaina (e pei o le fa'aaogaina o pomu ma le fa'a'ona o le cyanide) e i'u ai i le fa'aumatiaina o nofoaga o i'a. O le toe fa'aleleia o nofoaga ma le fa'amalosia o nu'u i le talafatai e puipuia o latou siosiomaga o ni la'asaga taua tele.

3. Suiga o le Tau: O le si'itia o le vevela o le sami ma le fa'asūsūina o le sami o lo'o a'afia ai meaola o le sami. O le fetu'una'i ma le fa'aitiitia o suiga o le tau e ala i le totoina o magrove, toe fa'aleleia o ā'au 'amu, ma le fa'aitiitia o le fa'asa'olotoina o le kaponi o ni fofo e mana'omia ona fa'atinoina.

4. Fa'aleagaina o le Siosiomaga: O otaota palasitika ma vaila'au mata'utia e lamatia ai le soifua maloloina o si'osi'omaga o le sami. O taumafaiga e fa'aitiitia ai palasitika e fa'aaoga tasi ma fa'aaoga tekinolosi e le afaina ai le siosiomaga e pulea ai otaota o le tali lea.

5. Le lava o Faʻamaumauga Faasaienisi: E tele ituaiga iʻa i Initonesia e leʻi faʻailoaina ma e leʻi suʻesuʻeina. E manaʻomia le fesoasoani tau tupe ma le lagolago mo suʻesuʻega, faʻapea foʻi ma le faʻaleleia atili o tomai o saienitisi i le lotoifale, e faʻamauoa ai faʻamaumauga ma faʻamatalaga e uiga i le tele o ituaiga iʻa.

I'uga

O le tele o ituaiga iʻa eseese a Initonesia o se oa taua e lē mafaatauina. E maua ai le tele o aogā tau siʻosiʻomaga, tamaoaiga, ma aganuʻu i le atunuʻu. E ala i taumafaiga faʻatasi a le malo, tagata lautele, ma le vaega faasaienisi, e mafai ona foia ai luʻitau o loʻo iai nei. E manaʻomia se auala faʻasaienisi ma le poto faʻalotoifale e faʻamautinoa ai o loʻo tausia ma faʻasaoina le tele o ituaiga iʻa eseese a Initonesia mo tupulaga o le lumanaʻi.

Mo Initonesia, o se atunuu e tamaoaiga i punaoa faalenatura ma aganuu, o le faasaoina o le tele o ituaiga o iʻa e le na o se filifiliga, ae o se mea e manaomia i le taumafaiga e fausia ai se lumanaʻi manuia ma gafataulimaina.

Taofi faamatalaga