O le Aafiaga o Suiga o le Tau i Faigafaiva
O suiga o le tau o se mea mata'utia i le lalolagi atoa e iai sona aafiaga tele i le soifuaga o tagata, manu, la'au, ma siosiomaga lautele. O se tasi o vaega ua matua a'afia i suiga o le tau o faigafaiva. O faigafaiva o se puna autu o porotini mo le faitau miliona o tagata i le lalolagi atoa ma e maua ai fo'i le ola mo le faitau miliona o faifaiva ma nu'u i le talafatai e fa'alagolago i puna'oa o le gataifale. O lenei tusiga o le a su'esu'eina ai pe fa'apefea ona a'afia faigafaiva e suiga o le tau ma ona a'afiaga i siosiomaga o le gataifale ma le soifuaga o tagata.
A'afiaga o le Si'itia o le Vevela o le Vai
O se tasi o aafiaga sili ona mataʻina o suiga o le tau o le siitia lea o le vevela o le sami. A o mafanafana vai o le sami, e masani ona suia le tufatufaina o meaola o le sami. O ituaiga iʻa e masani ona nonofo i vai malulu o loʻo siitia atu i vai loloto pe latalata i pole e saili ai tulaga o le vevela e sili atu ona fetaui ma o latou gafatia faʻaletino. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le cod, e masani ona maua i vai malulu o le Atalani i Matu, ua agai atu nei i matu, ma faigata ai mo faifaiva i itulagi mafanafana ona puʻeina a latou iʻa.
I se isi itu, ua amata ona nonofo fa'a-teropika i vaega sa malulu tele mo i latou. O nei suiga e le gata ina a'afia ai le paleni o si'osi'omaga o le gataifale ae fa'apea fo'i ma le soifuaga o nu'u e fa'alagolago i nisi ituaiga o i'a mo a latou soifuaga ma mea'ai.
Suiga i le Fanautama ma le Tuputupu Aʻe o Iʻa
O suiga i le vevela o le vai e aʻafia ai foʻi le olaga o iʻa, aemaise lava le toe fanauina ma le tuputupu aʻe. O le tele o ituaiga iʻa e iai taimi e fanau ai e matuā maaleale i suiga o le vevela. A suia le vevela o le vai, e suia foʻi le taimi e fanau ai ma le tuputupu aʻe o iʻa, ma iʻu ai ina faʻaitiitia le faitau aofaʻi pe lamatia ai foʻi le ola o nisi ituaiga.
Ua faʻaalia i suʻesuʻega e mafai e le maualuga o le vevela o le vai ona faʻavavevave ai le metabolism o iʻa, lea e mafai ona faʻaitiitia ai le lapopoʻa o latou tino i se taimi umi. O iʻa laiti e le gata ina maualalo le tau tamaoaiga ae e sili atu foʻi ona lamatia i manu faʻatau.
Fa'a'a'asa o le Vasa
O le fa'a'asuaina o le sami o le taunuuga lea o le mitiia e le sami o le kaponi taiokesaita (CO₂) i le ea. A'o fa'atupula'ia le maualuga o le CO₂ i le ea ona o gaoioiga a tagata, e mitiia atili e le sami le tele o lenei kesi, ma mafua ai ona fa'ateleina le 'a'asuaina o le sami. O le fa'a'asuaina o le sami e iai sona a'afiaga leaga i meaola o le sami, aemaise lava meaola e iai atigi o le calcium carbonate e pei o figota, oysters, ma nisi ituaiga o plankton.
E taua tele pa'u ma oisi i le tele o si'osi'omaga o le gataifale e pei o ni mea e fafaga ai vai e fesoasoani e tausia le lelei o le vai. Afai e lamatia i latou, e ono a'afia ai le filifili atoa o mea'ai o le gataifale, e aofia ai i'a e 'ai i le plankton. E le gata i lea, e tele nu'u i le talafatai e fa'alagolago i pa'u ma oisi mo a latou galuega, ma avea ai le fa'a'aisa o le gataifale ma se lamatiaga moni i tamaoaiga fa'alotoifale ma le saogalemu o mea'ai.
Fa'apa'epa'eina o le Coral
O le fa'apa'epa'eina o le 'amu o le faiga lea e liu pa'epa'e ai 'amu, e masani ona lanu felanulanua'i, ona o le leiloa o limu fealofani e ola i totonu o latou a'ano. O nei limu e taua tele mo le ola o le 'amu auā latou te saunia mea'ai e ala i le photosynthesis. O le si'itia o le vevela o le sami ua feso'ota'i ma le tele o fa'apa'epa'eina o 'amu, lea e masani ona afaina ai 'amu.
O ā'au 'amu o nofoaga ia mo le tele o ituaiga o i'a ma isi meaola o le sami. O siosiomaga maloloina o ā'au 'amu e maua ai nofoaga e fanafanau ai ma puipuia ai le tele o ituaiga o i'a e taua i le tamaoaiga. A mate pe faaleagaina ā'au 'amu, e fa'aitiitia le tele ma le tele o i'a i le eria, ma iu ai ina a'afia ai faigafaiva.
Suiga i Tafega o le Vasa
E mafai e suiga o le tau ona suia ai mamanu o tafega o le sami i le lalolagi atoa, lea e aʻafia ai le tufatufaina atu o meaʻai i le sami. E galue tafega o le sami e pei o se 'felauaiga', e feaveaʻi ai meaʻai mai nofoaga e tele ai meaʻai i nofoaga e manaʻomia ai. O suiga i faiga o loʻo iai nei e mafai ona oʻo atu ai i le toe tufatufaina atu o meaʻai, lea e aʻafia ai le gaosiga muamua i le sami.
O le gaosiga autū o le faavae lea o le filifili o meaʻai o le gataifale, ma o suiga i le tafe o meaʻai e mafai ona i ai ni aafiaga tetele i le siʻosiʻomaga atoa o le gataifale. E mafai ona oʻo atu ai i le faʻaitiitia o le faitau aofaʻi o plankton, o le puna autū lea o meaʻai mo le tele o ituaiga iʻa, ma ono aʻafia ai iʻa na maua.
O le atuatuvalega oona ma mea leaga
E fa'ateleina le atuatuvale o le oxidation i meaola o le sami i le fa'ateleina o le fa'aleagaina o le siosiomaga ma le si'itia o le vevela o le vai. O lenei atuatuvale o le oxidation e fa'avavevave ai le matua o sela ma fa'aitiitia ai le mafai e i'a ona tete'e atu i fa'ama'i. E tatau fo'i i faifaiva ma le pisinisi faifaiva ona feagai ma le fa'ateleina o le fa'aleagaina o le siosiomaga e mafai ona fa'aleagaina ai nofoaga ma le soifua maloloina o i'a, e aofia ai vaila'au fa'aleagaina e pei o u'amea mamafa ma vaila'au fa'asaina o lo'o i totonu o le sami. O lenei mea, fa'atasi ai ma le atuatuvale mai suiga o le vevela, e mafai ona faigata ai le tausia o faigafaiva maloloina.
A'afiaga i le Tamaoaiga ma le Soifua Maloloina
O le aafiaga o suiga o le tau i faigafaiva e le gata ina aʻafia ai siosiomaga o le gataifale ae iai foʻi ni aafiaga tetele tau tamaoaiga ma agafesootai. O le a aʻafia tuusaʻo tagata faifaiva ma nuʻu i le talafatai e faʻalagolago i faigafaiva o le puna autū o a latou galuega. O le faʻaitiitia o iʻa na maua, mo se faʻataʻitaʻiga, o le a aʻafia ai tupe maua a le nuʻu ma le saogalemu o meaʻai. E mafai ona oʻo atu ai i le faʻateleina o le mativa i eria i le talafatai ma mafua ai ona siitia atu i isi eria atonu e le mafai ona faʻafetaui le faitau aofaʻi faʻaopoopo.
O aafiaga tau tamaoaiga fa'aagafesootai e lagona fo'i i le tulaga o le si'itia o tau o i'a, lea e mafai ona fa'aitiitia ai le maua o porotini i'a mo le tele o nu'u, aemaise lava i atunu'u tau atia'e. O le le paleni o le sapalai ma le mana'oga e ono mafua ai fo'i feeseeseaiga i le va o nu'u faifaiva o lo'o tauva mo puna'oa ua fa'atupula'ia le seasea maua.
Fetuunaiga ma le Fa'aitiitia
Ina ia foia nei luitau, e manaʻomia ni fetuunaiga lelei ma ni fuafuaga e faʻaitiitia ai faʻafitauli. O fetuunaiga e aofia ai taumafaiga e fetuʻunaʻi ai metotia fagota, faʻalauiloa le faʻatoʻaga iʻa, ma faʻalauteleina le soifuaga e ʻalofia ai le faʻalagolago atoatoa i faigafaiva. E le gata i lea, o le faʻatinoina o faiga faʻavae ma le pulega fagota gafataulimaina e taua tele ina ia mautinoa le faʻaauauina o punaoa o le gataifale.
O le fa'aitiitia o le fa'alavelave e aofia ai taumafaiga e fa'aitiitia ai kasa fa'avevela, o le mafua'aga autū lea o suiga o le tau. O lenei mea e mana'omia ai le galulue fa'atasi fa'ava-o-malo ma le tautinoga mai vaega eseese o alamanuia, malosiaga, ma felauaiga.
E mafai fo'i e mea fou i tekinolosi ona fesoasoani i faifaiva e fetu'una'i i suiga o le tau—mo se fa'ata'ita'iga, e ala i le fa'aaogaina o meafaigaluega fa'atekonolosi e sili atu ona faigata ona su'e ai i'a po'o le atina'eina o faiga fa'ato'aga i le sami e sili atu ona tete'e i suiga o le siosiomaga.
I'uga
E lautele ma lavelave aafiaga o suiga o le tau i faigafaiva. Mai suiga i le vevela o le sami, fa'a'aisa, fa'apa'epa'eina o le 'amu, i suiga i tafega o le sami, o nei mea uma e a'afia ai le tele ma le tufatufaina atu o i'a ma isi meaola o le sami. O nei aafiaga e a'afia ai olaga fa'aagafesootai ma tamaoaiga o nu'u i le talafatai e fa'alagolago i punaoa o le sami. O le fo'ia o nei lu'itau e mana'omia ai taumafaiga fa'atasi i le va o le malo, saienisi, pisinisi, ma nu'u i le lotoifale e atiina ae ni fuafuaga fa'afetaui ma fa'aitiitia ai fa'afitauli e puipuia ai siosiomaga o le sami ma le manuia o tagata i le lumana'i.