Fa'atinoina o le Faiga Fa'avae Talafeagai mo Faigafaiva
Pendahuluan
O faigafaiva o se vaega taua tele mo le tele o atunuu, aemaise lava i atunuu e tele o latou teritori i le gataifale e pei o Initonesia. I atunuu e tele ai le eseesega o meaola eseese o le gataifale, o lenei vaega e le gata o le avea ma poutu o le tamaoaiga o nuu i le talafatai ae e fesoasoani tele foi i tupe maua a le atunuu ma le saogalemu o meaai. I le lalolagi atoa, o loo feagai faigafaiva ma luitau tetele e pei o le soona fagota, suiga o le tau, ma le faaleagaina o le siosiomaga. O le mea lea, o le faatinoina o faiga faavae tutusa o faigafaiva e taua tele i le faasaoina o punaoa o le gataifale ma le faamautinoaina o le soifua manuia ma le tutusa o tagata uma e aafia ai, aemaise lava o faifaiva.
Faiga Fa'avae mo Faigafaiva i Initonesia
Ua fa'atinoina e Initonesia ni faiga fa'avae eseese e pulea ai lana vaega o faigafaiva. O nisi o faiga fa'avae autū e aofia ai le Tulafono Nu. 31 o le 2004 e fa'atatau i Faigafaiva, lea na toe teuteuina e le Tulafono Nu. 45 o le 2009, ma isi tulafono fa'atonutonu e mafua mai ai. O nei faiga fa'avae e fa'amoemoe e fa'atonutonu ma pulea puna'oa fa'igafaiva mo le fa'asaoina ma le tonu.
Peita’i, o le fa’atinoina o faiga fa’avae talafeagai e lē gata i le fa’atulagaina o tulafono faatonutonu atoatoa, ae fa’apea fo’i i le auala e fa’atinoina ai nei faiga fa’avae i le galuega.
Luʻitau i le Faʻatinoina o Faiga Faʻavae
1. Fagotaga Soona Tele ma Fagotaga Fa'asolitulafono
E lē mafai ona faafitia, o faigafaiva faasolitulafono, e lē lipotia, ma e lē faatulafonoina (IUU) o se tasi lea o faamata’u tetele i le vaega o faigafaiva. E lē gata ina faaleagaina ai siosiomaga o le gataifale ae faapea foi ona afaina ai faifaiva laiti o ē faalagolago i punaoa lava e tasi. O le faatinoina lelei o faiga faavae e faasaga i faigafaiva IUU e manaomia ai le galulue faatasi o vaega eseese ma le faateleina o le mataituina o le gataifale.
2. Manuia o Faifaiva
I le lotoifale, o faifaiva masani e masani lava o le vaega sili ona vaivai. Latou te faalagolago atoa i a latou iʻa i aso taitasi e aunoa ma se mautinoa o se tupe maua mautu. E ui ina ua faatulagaina faiga faavae eseese e faaleleia atili ai le soifua manuia o faifaiva, ae o le mea moni o loo toatele pea i latou o loo ola i lalo ifo o le laina mativa.
3. Suiga o le Tau
O le isi mea taua e tutusa lava le tāua i le siosiomaga o le suiga o le tau, lea e aʻafia ai mamanu o femalagaaiga a iʻa ma mafua ai ona faʻaleagaina nofoaga e pei o ʻamu ma togavao. E tatau i faiga faʻavae tutusa o faigafaiva ona tali atu i nei suiga e ala i le tuʻuina atu o fesoasoani ma tekinolosi eseese i faifaiva.
Faʻataʻitaʻiga o le Faʻatinoina o Faiga Faʻavae Tonu
1. Vaavaaiga Tuufaatasi
O se tasi o auala ua uma ona faʻatinoina i le tele o atunuu o se faiga faʻapitoa e mataʻituina ai vaʻa. I Initonesia, o loʻo faʻatinoina tekinolosi e mataʻituina ai vaʻa ma tusi faʻamaumauga o faigafaiva e faʻamautinoa ai o loʻo lipotia lelei ituaiga uma o faigafaiva. E aofia ai foʻi le faʻaaogaina o vaalele e leai ni pailate (drones) ma tekinolosi satelite e mataʻituina ai gaioiga a vaʻa fagota i le sami.
2. A'oa'oga ma Tusipasi mo Faifaiva
O le fausiaina o le gafatia o faifaiva e ala i aoaoga ma tusipasi o se laasaga taua tele i le faalauiloaina o faiga faifaiva gafataulimaina. O lenei aoaoga e aofia ai se faatomuaga i tekinolosi faifaiva e le afaina ai le siosiomaga, pulega o pisinisi faifaiva, ma le malamalama i tulafono faatonutonu ma faiga faavae.
3. Toe Fa'afouina o Siosiomaga o le Gataifale
I nisi itulagi, o taumafaiga e toe fa'aleleia ai le si'osi'omaga o le gataifale, e pei o le toe fa'aleleia o le 'amu ma le magrove, ua avea ma vaega autū o faiga fa'avae tau faigafaiva. E le gata ina fa'aleleia atili ai si'osi'omaga o le gataifale ae fa'amautinoa ai fo'i le fa'asaoina o mea e maua mai i le gataifale i le lumana'i.
4. Fa'alapotopotoga Fa'apisinisi a le Aufaifaiva ma le Avanoa i Tupe Fa'atupe
O le fa'atuina o ni fa'alapotopotoga fa'apisinisi a faifaiva e mafai ona avea ma fofo mo le fa'aleleia atili o le soifua manuia. E ala i fa'alapotopotoga fa'apisinisi, e mafai ai e faifaiva ona maua ni mea fagota, fa'amatalaga tau maketi, ma polokalame fa'atupeina. E fa'ateleina fo'i e fa'alapotopotoga fa'apisinisi le malosiaga o faifaiva e fa'atautau ai i le fa'atulagaina o le tau o a latou i'a.
5. Manino ma le Auai o le Lautele
E lē gata ina sau faiga fa’avae talafeagai mai le malo; ae e mana’omia fo’i ona aofia ai le auai o le lautele. Faatasi ai ma auala feso’ota’iga tatala ma le auai o le lautele, e mafai ai e faiga fa’avae tau faigafaiva ona sili atu ona tali atu i mana’oga ma fa’amoemoega o faifaiva ma isi nu’u i le talafatai.
Su'esu'ega o Mataupu: Fa'atinoga i Itumalo Eseese
1. Itumalo o Nusa Tenggara Sisifo (NTB)
Ua fa'atinoina e le NTB se faiga fa'avae e fa'atapula'aina ai sone fagota mo va'a tetele e puipuia ai faifaiva masani. O se sone e 0-4 maila mai le talafatai ua fa'atulagaina mo faifaiva laiti, ae o va'a tetele e na'o fafo atu o lenei sone e fa'atagaina e fa'agaoioi. O lenei mea ua i'u ai i le fa'ateleina o fagotaga mo faifaiva masani ma fa'aitiitia ai fete'ena'iga i le sami.
2. Sulusea i Matu
I le avea ai ma se itulagi e tamaoaiga lona ogasami, ua faʻatinoina e North Sulawesi ni faiga faʻamalosia faifaiva e ala i le polokalame EAFM (Ecosystem Approach to Fisheries Management). O lenei polokalame e le gata ina taulaʻi i itu tau tamaoaiga ae faʻapea foʻi i le faʻasaoina o siʻosiʻomaga e maua ai le ola o faifaiva.
Aogā o se Faiga Fa'avae Talafeagai mo Faigafaiva
1. Fa'asaoina o le Siosiomaga
O le faʻaitiitia o le soona fagota ma le faʻalauiloaina o faigafaiva gafataulimaina, e fesoasoani ai lenei faiga faʻavae e faʻatumauina le paleni o siʻosiʻomaga o le gataifale.
2. Fa'aleleia atili o le Soifua Manuia Lautele ma le Tamaoaiga o Tagata Faifaiva
O faiga fa'avae e fa'alauiloa ai le auai o faifaiva, avanoa i fesoasoani tau tupe, ma tekinolosi fa'afaigata sili atu ona lelei e mafai ona fa'aleleia atili ai a latou tupe maua ma le soifua manuia.
3. Puipuiga o Fete'ena'iga
Faatasi ai ma tulafono faatonutonu manino ma le vaavaaiga malosi, e mafai e lenei faiga faavae ona puipuia ai feeseeseaiga i le va o faifaiva ma le va o faifaiva ma isi vaega e pei o kamupani faifaiva tetele.
4. Saogalemu o Mea'ai
O puna'oa fagota e pulea lelei o le a maua ai ni i'a mautu ma gafataulimaina, ma o le a lagolagoina ai le saogalemu o mea'ai a le atunu'u.
I'uga
O le faʻatinoina o faiga faʻavae tutusa o faigafaiva e manaʻomia ai se auala atoatoa ma tuʻufaʻatasia, e aofia ai paʻaga eseese, mai le malo ma faifaiva i tagata lautele. O luʻitau o loʻo iai nei, mai le soona fagota i le suiga o le tau, e manaʻomia ai ni fofo fou ma fetuutuunai.
E ala i le mata'ituina fa'atasi, a'oa'oga ma fa'amaoniga a faifaiva, toe fa'afouina o le si'osi'omaga o le gataifale, ma le manino ma le auai o le lautele, e mafai ai ona fa'atinoina faiga fa'avae tutusa. E le gata ina fa'amautinoa ai le fa'aauauina o puna'oa o le gataifale ae fa'aleleia atili ai fo'i le soifua manuia o faifaiva ma nu'u i le talafatai. O lea la, o le vaega o faigafaiva e le gata o le a avea ma ivitu o le tamaoaiga ae o le a atagia ai fo'i mataupu fa'avae o le fa'amasinoga tonu i le va fealoa'i ma le siosiomaga.