Malamalama i Fugālaau ma Manu
O laau ma manu o ni faaupuga e masani ona tatou faalogo i ai pe a talanoaina ni faiga ola eseese, ituaiga eseese o meaola, po o le siosiomaga faalenatura. O nei faaupuga uma e faasino i ituaiga ola o loo pulea ai lo tatou paneta. O le malamalama i lo latou uiga ma le matafaioi e taua tele i le iloaina o le taua o le ituaiga eseese o meaola ma le taua o taumafaiga faasao.
Fa'amatalaga o Flora
O le Flora e faasino i laau uma e maua i se itulagi po o se vaitaimi faapitoa. O le upu e mafua mai i le igoa o le atua fafine Roma o fugalaau, o Flora. O le upu e aofia ai ituaiga laau uma, mai limu ma ferns i laau tetele. E mafai ona iloa Flora e faavae i lo latou nofoaga, e pei o laau moni (endemic), e na o le pau lava le itulagi e maua ai, po o laau na faatoa maua, na aumai mai fafo atu o lena itulagi.
E taua tele le sao o la'au i le olaga i le lalolagi, e aofia ai:
1. Gaosiga o le Okesene: E ala i le faagasologa o le photosynthesis, e liua ai e laau le carbon dioxide ma le vai i le okesene ma le suka. Ona faʻaaogaina lea o lenei okesene e isi mea ola mo le manava.
2. Nofoaga ma Meaʻai: E saunia e laʻau ni nofoaga mo le tele o ituaiga o manu. E le gata i lea, o laʻau foʻi o se puna autū o meaʻai, e tuusaʻo ma lē tuusaʻo.
3. Fa'atonutonuina o le Tau: E mafai e la'au ona mitiia le kaponi taiokesaita mai le ea, e fesoasoani ai i le puleaina o le vevela o le lalolagi ma suiga o le tau.
4. Manuia Fa'ale-Siosiomaga: E iai le sao o la'au i le tausia o le lelei o le eleele, puipuia o le soloia o le eleele, ma le fa'atonutonuina o le ta'amilosaga o le vai.
Malamalama i Manu
O manu fe'ai o se fa'aupuga e fa'aaogā e fa'asino i manu uma e nonofo i se itulagi po'o se taimi fa'apitoa. O le igoa e mafua mai i tala fa'asolopito a Roma, e fa'asino ia Faunus, le atua lagolago o manu. O manu fe'ai e aofia ai manu uma, mai manu laiti e pei o protozoa i manu lapopo'a e pei o mammals tetele.
E pei o la'au, e iai fo'i le matafaioi taua a manu i le si'osi'omaga, e aofia ai:
1. Puleaina o le Faitau aofaʻi: E iai le sao o manu i le tausia o le paleni o le siʻosiʻomaga e ala i le filifili o meaʻai. E pulea e manu feʻai a latou faitau aofaʻi o meaʻai e puipuia ai le faʻateleina o le faitau aofaʻi e ono faʻaleagaina ai le siosiomaga.
2. Fa'asalalauina o Fatu ma le Fa'asalalauina o Fatu: E tele manu, aemaise lava iniseti e pei o pi, e nafa ma le fa'asalalauina o fugalaau, ae o manu felelei ma manu fe'ai e fa'asalalauina fatu o la'au.
3. Tāua i Upega Mea'ai: O manu o se vaega o upega mea'ai lavelave, e fa'afeso'ota'i ai tulaga eseese o le soifua maloloina e ala i fegalegaleaiga fafaga.
4. Aogā Fa'ale-Siosiomaga ma le Tamaoaiga: E tele manu fe'ai e iai lo latou sao taua i le tamaoaiga o tagata, e pei o fagafao, lafumanu, ma ituaiga o meaola e fa'aaogaina mo fa'amoemoega fa'asaienisi ma fa'afoma'i.
Fegalegaleaiga o Fugālaau ma Manu
E lē gata ina ola faatasi fugālaau ma manu ae e fegalegaleai foʻi i ni auala faigata. O se tasi o mafutaga fefaʻasoaaʻi e sili ona lauiloa o le va o fugālaau ma iniseti e faʻapupulaina. E ofoina atu e laʻau le sua suamalie e sui ai le faʻapupulaina o iniseti. E faʻapena foʻi, e masani ona faʻalagolago laʻau ma manu le tasi i le isi mo le faʻasalalauina ma le toe gaosia.
O isi fegalegaleaiga e aofia ai filifili mea'ai e feso'ota'i ai ituaiga eseese i totonu o se upega mea'ai. E fa'alagolago manu 'ai la'au i la'au mo mea'ai, ae tuli manu 'ai manu isi manu. O nei mea uma e fesoasoani i le tausia o le paleni o le si'osi'omaga.
Eseesega o La'au ma Manu i le Lalolagi
E tamaoaiga le lalolagi i le tele o la'au ma manu eseese. Mai le vaomatua o le Amasone e o'o atu i le toafa o Aferika, e lagolagoina e faiga fa'anatura ta'itasi ituaiga ola tulaga ese. O lenei eseesega e mafua mai i mea e pei o le tau, foliga o le eleele, ma le talafaasolopito o le eleele.
Mo se faʻataʻitaʻiga, i itulagi vevela e pei o Initonesia, e tele ituaiga o meaola e maua i nofoaga e leʻi maua i se isi lava mea i le lalolagi. I se isi itu, i itulagi o le pole poʻo le toafa, e ui e le tele ni eseesega, o laʻau ma manu o loʻo maua iina ua fetuʻunaʻi i tulaga faigata ina ia ola ai.
Lamatiaga i La'au ma Manu
O le tele o ituaiga o laau ma manu o loʻo feagai nei ma le tele o faʻamataʻu, o le tele lava o ia mea e mafua mai i gaoioiga a tagata. O le faʻaleagaina o vaomatua, le faʻaleagaina o le siosiomaga, suiga o le tau, ma le faoa faamalosi o ni faʻataʻitaʻiga ia o faʻamataʻu ua mafua ai ona toetoe lava a faʻaumatia le tele o ituaiga o meaola. O le faʻalauiloaina mai o ituaiga faʻaleagaina e mafai foʻi ona faʻalavelaveina ai siosiomaga faʻalotoifale, faʻaleagaina ai lo latou paleni ma lamatia ai ituaiga o meaola e nonofo ai.
O le Taua o le Puipuiga
I le taua o la'au ma manu i siosiomaga ma le soifuaga o tagata, e taua tele le puipuiga. O taumafaiga e puipuia ai meaola ua lamatia ma o latou nofoaga e taua tele i le tausia o le paleni o le natura. O le puipuiga e le gata ina aoga i le siosiomaga ae iai fo'i ni aafiaga tau tamaoaiga ma agafesootai i se taimi umi.
1. Puipuiga o Meaola i Totonu ma Meaola i Totonu: O le puipuiga o meaola i totonu e aofia ai le puipuia o ituaiga meaola i o latou nofoaga masani, e pei o le faatuina o paka faaleatunuu ma nofoaga faasao. O le puipuiga o meaola i fafo, i le isi itu, e pei o fale manu ma togalaau laau, e faamoemoe e puipuia ituaiga meaola i fafo atu o latou nofoaga masani.
2. A'oa'oga ma le Malamalama: O le fa'alauiloaina o le taua o le tele o meaola eseese ma le auala e puipuia ai e matua taua tele. E mafai e a'oa'oga tau si'osi'omaga ona fa'aosofia ai gaioiga a tagata ta'ito'atasi ma fa'atasi e puipuia ai la'au ma manu.
3. Tulafono ma Faiga Faavae: O le lagolagoina o faiga faavae ma tulafono e puipuia ai punaoa faalenatura e taua tele mo le faatumauina o taumafaiga faasao.
I'uga
O la'au ma manu o ni vaega taua se lua e paleni ai le si'osi'omaga o le Lalolagi. E maua ai ni fa'amanuiaga taua i le si'osi'omaga, tamaoaiga, ma agafesootai. A aunoa ma ia mea, o le a le mafai ona fa'aauauina le ola i luga o lenei paneta i se taimi umi. O le mea lea, o le fa'asaoina ma le puipuia o le tele o meaola eseese o se tiute tauave fa'atasi e tatau ona faia ma le fa'amaoni e vaega uma. O le malamalama ma le talisapaia o le matafaioi taua a la'au ma manu, e mafai ai ona tatou faia ni la'asaga mautu e puipuia ai lenei tofi fa'alenatura mo tupulaga o le lumana'i.