Ituaiga o Fa'amaumauga Tau
O le Meteorology o se lala o le saienisi e suʻesuʻeina le ea ma ona faʻaaliga, e pei o le tau ma le tau. E aoina faʻamaumauga tau e malamalama ai i tulaga o le ea, vavalo i le tau, ma faʻataʻitaʻi mamanu o le tau i le lumanaʻi. E tele ituaiga o faʻamaumauga tau, e tofu lava ma se sao taua i le auʻiliʻiliga ma le vavalo. O loʻo i lalo, o le a tatou talanoaina nisi o ituaiga autu o faʻamaumauga tau e faʻaaogaina e saienitisi ma tagata suʻesuʻe tau.
1. Fa'amaumauga o le Vevela
O le vevela o se tasi o fa'ailoga tau e sili ona taua ma e masani ona fuaina. E fuaina le vevela o le ea e fa'aaoga ai se termometa ma e masani ona fa'aalia i tikeri Celsius (°C) po'o Fahrenheit (°F). E mafai e fa'amaumauga o le vevela ona tu'uina atu fa'amatalaga taua e uiga i le tau o se eria ma e fa'aaoga e vavalo ai tulaga o le tau i aso ta'itasi. O le vevela i aso ta'itasi, le vevela maualuga, ma le vevela maualalo o vaega uma ia o fa'amaumauga o le vevela e aoina i su'esu'ega tau.
2. Fa'amaumauga o le Susū
O le susū o le aofaʻi lea o le ausa o le vai o loʻo i totonu o le ea ma e masani ona fuaina i le pasene. E lua ituaiga o le susū e masani ona faʻaaogaina i le tau: o le susū faʻatatau ma le susū atoatoa.
– O le susū fa'atatau o le fua fa'atatau i le va o le mamafa o le ausa o le vai i le ea ma le mamafa o le ausa o le vai i le vevela lava e tasi i lalo o tulaga fa'atumuina. O le susū fa'atatau e fa'aalia o se pasene (%).
– O le susū atoatoa o le tele lea o le ausa o le vai i totonu o le iunite voluma o le ea.
O le susū o le ea o se mea taua i le faagasologa o le fausiaina o ao ma le timu ma e aʻafia ai le mafanafana o tagata.
3. Fa'amaumauga o le Matagi
O faʻamaumauga o le matagi e aofia ai faʻamatalaga i ni faʻavae autū se lua: saoasaoa o le matagi ma le itu e agai i ai le matagi.
– E fuaina le saoasaoa o le matagi i le faʻaaogaina o se anemometer ma e faʻaalia i mita i le sekone (m/s) poʻo kilomita i le itula (km/h).
– O le itu e agai i ai le matagi e fuaina e faʻaaoga ai se vane o le tau ma e masani ona faʻaalia i tikeri mai matū.
E taua tele le malamalama i mamanu o le matagi i femalagaaiga i le ea ma le gataifale, faapea foi ma le fuafuaina o le gafatia mo le malosiaga o le matagi.
4. Fa'amaumauga o le Mamafa o le Ea
E fuaina le mamafa o le ea e faʻaaoga ai se barometer ma e masani ona faʻaalia i millibars (mb) poʻo hectopascals (hPa). E suia le mamafa o le ea e tusa ai ma le maualuga, ma o suiga i le mamafa o le ea e mafai ona aʻafia ai tulaga o le tau. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le mamafa maualalo e masani ona fesootaʻi ma le tau leaga e pei o afa, ae o le mamafa maualuga e masani ona fesootaʻi ma le tau manino ma toʻafilemu.
5. Fa'amaumauga o Timuga
O timuga o so'o se ituaiga vai meteoric e pa'ū mai le ea i luga o le Lalolagi. E aofia ai le timu, kiona, uato'a, ma le puao. E fuaina le timuga e fa'aaoga ai se pluviometer po'o se fua timu ma fa'aalia i milimita (mm). E taua fa'amaumauga o timuga mo le malamalama i mamanu o le tau ma le puleaina o puna'oa vai.
6. Fa'amaumauga o le Ave o le La
O le ave o le la o le malosiaga lea e gaosia e le la e oo atu i le Lalolagi. O le ave o le la e fuaina e faʻaaoga ai le pyranometer ma faʻaalia i watts i le sikuea mita (W/m²). O faʻamaumauga o le ave o le la e faʻaaogaina e fuafua ai taimi sili ona lelei mo faʻatoʻaga, fuafua le faʻaaogaina o le malosiaga o le la, ma suʻesuʻe le tau i le lalolagi atoa.
7. Va'aiga ma Fa'amatalaga Ao
O le va'aiga o le mamao aupito maualuga lea e mafai ona va'aia manino ai se mea a'o le'i ufitia e le puao, pefu, timu, po'o le kiona. E fuaina i le fa'aaogaina o se meafaigaluega e ta'ua o le visibilimeter. E taua tele le va'aiga i va'alele ma femalagaa'iga.
O faʻamaumauga o ao e aofia ai faʻamatalaga e pei o le ituaiga ao, maualuga o le faavae o ao, ma le ufiufi o ao (octas). O mataʻituina o ao e ala i satelite poʻo le radar e maua ai foʻi faʻamatalaga i le ono tulaʻi mai o timuga ma isi tulaga o le tau.
8. Fa'amaumauga o le Ea
O mea e fe'avea'i i le ea, po'o aerosols, o ni mea laiti e tautau i le ea. E mafai ona aofia ai le efuefu, asu, lefulefu o le mauga mu, ma mea e fa'aleagaina ai fale gaosi oloa. O fa'amaumauga i mea e fe'avea'i i le ea e aoina e fa'aaoga ai masini e iloa ai mea ma mea e aoina ai mea. O mea e fe'avea'i i le ea e iai sona a'afiaga tele i le lelei o le ea, va'aiga, ma le soifua maloloina o tagata.
9. Fa'amaumauga o le Filogia o le Ea
O le fa'aleagaina o le ea e aofia ai kasa leaga e pei o le carbon monoxide (CO), sulfur dioxide (SO₂), nitrogen dioxide (NO₂), ma le ozone i le eleele (O₃). E fa'aaogaina masini su'esu'e kasa ma masini su'esu'e e fua ai le tele o nei mea fa'aleagaina eseese. E fesoasoani fa'amaumauga o le fa'aleagaina o le ea i le mata'ituina o le lelei o le ea ma le faia o tulafono fa'avae mo le si'osi'omaga.
10. Fa'amaumauga o le Vasa
E ui e le o fa'avasegaina sa'o o ni fa'amaumauga tau, o fa'amaumauga o le vasa e pei o le vevela o le fogā'ele'ele o le sami, tafega o le sami, ma le foliga o le vasa e matuā tāua tele. E a'afia e mea tutupu i le ea ma le vasa, mo se fa'ata'ita'iga, o le El Niño ma le La Niña e a'afia ai mamanu o le tau i le lalolagi atoa.
11. Fa'amaumauga Satelite
O faʻamaumauga satelite e maua ai se ata atoatoa o tulaga o le ea, fanua, ma le sami mai le vateatea. O satelite tau e pei o le GOES (Geostationary Operational Environmental Satellite) ma le NOAA e maua ai ata moni o le fogaeleele o le Lalolagi, faʻapea foʻi ma le matauina o le vevela, ao, susū, ma mamanu o matagi. E taua tele nei faʻamaumauga mo le mataʻituina o mea tau feliuaʻi e pei o afa ma afi tetele.
12. Fa'amaumauga o le Radar o le Tau
O le radar tau, e pei o le NEXRAD i le Iunaite Setete, e faʻaaogaina e iloa ai timuga, afa, ma amioga a le matagi. E galue le radar e ala i le auina atu o galu leitio e toe atagia mai e timuga i le ea. E fesoasoani le radar Ekko e faʻafanua timuga, mafiafia o ao, ma le saoasaoa ma le itu e timu ai pe afa.
13. Fa'amaumauga o le Tau
O faʻamaumauga tau le tau o le aoina lea o faʻamaumauga o le ea e pei o le vevela, timuga, ma le matagi i se taimi umi. O nei faʻamaumauga e faʻaaogaina e suʻesuʻe ai suiga o le tau ma aga masani i tulaga o le tau i se taimi umi. Mo se faʻataʻitaʻiga, o faʻamaumauga o le faʻavevela o le lalolagi e faʻaalia ai se aga faʻateleina o le vevela o le Lalolagi i le tele o tausaga ua tuanaʻi.
14. Fa'amaumauga o Mafui'e
E ui o le mafui'e e autū i ai le taula'iga o mafui'e, ae e tāua fo'i i le tau. E mafai fo'i e masini mafui'e ona iloa galu o le ea, e pei o galu mamafa mai afa malolosi po'o pa tetele e mafua ai suiga i le ea.
Fa'ato'a
O le aoina ma le iloiloina o nei ituaiga o faʻamaumauga tau e mafai ai ona tatou malamalama atili i tulaga o le ea, faia ni valoʻaga saʻo o le tau, ma faʻataʻitaʻi ni aga masani o le tau i se taimi umi. O nei faʻamaumauga e taua tele e le gata mo saienitisi ma tagata suʻesuʻe tau, ae faʻapea foʻi mo vaega e pei o faʻatoʻaga, le alamanuia o le malosi, ma le puipuiga o le siosiomaga. Faatasi ai ma le atinaʻeina o tekinolosi ma meafaigaluega e fuaina ai le tau ua faʻateleina lona faigata, e mafai ona tatou faʻamoemoeina se malamalamaga loloto ma ni valoʻaga saʻo o le tau ma le tau i le lumanaʻi.