A'afiaga o El Nino i le tau i le lalolagi

O le Aafiaga o El Niño i le Tau i le Lalolagi Atoa

O le El Niño o se mea e tupu i le tau i le Vasa Pasefika e iai sona aafiaga tele i le tau i le lalolagi atoa. E tupu lenei mea pe a sili atu le mafanafana o le vevela o le sami i le ogatotonu ma le sasaʻe o le Pasefika nai lo le averesi. E mafai e le El Niño ona suia tele ai mamanu o le tau, faatasi ai ma aafiaga e lagonaina i le lalolagi atoa, i luga o le laueleele ma le sami. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le auala e galue ai le El Niño, ona mafuaaga ma aafiaga i le tau i le lalolagi atoa, ma auala eseese o loo tali atu ai atunuu i lenei mea.

Faiga ma Mafua'aga o le El Niño

O le mea ua tupu i le El Niño o se vaega o se taamilosaga tele e ta'ua o le El Niño-Southern Oscillation (ENSO), lea e aofia ai vaega tetele e tolu: El Niño, La Niña, ma le neutral. E masani lava, e agi matagi fefa'ataua'iga mai sasa'e i sisifo i luga o le ekueta, e ave ai le vai mafanafana mai Amerika i Saute agai atu i Initonesia ma Ausetalia. I le taimi o le El Niño, e fa'avaivaia nei matagi fefa'ataua'iga pe toe fo'i i le itu e agai i ai, ma mafua ai ona fa'aputu le vai mafanafana i le Pasefika tutotonu ma sasa'e.

O le mafuaʻaga autū o le El Niño o le lē paleni o le mamafa o le ea ma le vevela o le sami, lea e mafua ai ona suia le malosi o matagi fefaʻatauaʻiga i le Pasefika i le ekueta. O le taunuuga lea o fegalegaleaiga faigata i le va o le vasa ma le ea, lea o loʻo avea pea ma autu o suʻesuʻega loloto a saienitisi o le tau.

O le Aafiaga o El Niño i le Tau i le Lalolagi Atoa

E eseese aafiaga o le El Niño i le tau i le lalolagi atoa ma e mafai ona matuā mata’utia. O nisi ia o aafiaga tetele e mafai ona tutupu i vaega eseese o le lalolagi:

FAITAU  O le eseesega i le va o le tau ma le tau

1. Lāmala i Asia i Sautesasae ma Ausetalia

O se tasi o aafiaga sili ona ogaoga o le El Niño o le lāmala tele i Asia i Sautesasae ma Ausetalia. A o faaputuputu le vai mafanafana i le Pasefika tutotonu ma sasae, e faateleina ai le mamafa o le ea i luga o Initonesia ma Ausetalia, ma faaitiitia ai ao e timu ai. O lenei mea e mafua ai ona umi ma sili atu ona ogaoga vaitau mago nai lo le masani ai, ma aafia tele ai faatoaga ma le maua o le vai.

2. Timuga Tele i Amerika i Saute

I le isi itu o le Pasefika, o Amerika i Saute, aemaise lava le itu i sisifo, o loʻo feagai ma timuga e sili atu ona maualuga nai lo le masani. E ono aʻafia Peru, Ecuador, ma isi nofoaga i lologa tetele ma sologa ona o le faʻateleina o timuga mamafa. O lenei tulaga e ono faʻateteleina ai faʻafitauli tau atinaʻe ma iʻu ai i ni gau tele tau tamaoaiga.

3. Fa'alavelaveina o le Vaitau o le Timuga i Initia

E mafai fo'i e le El Niño ona fa'alavelaveina le vaitau timuga i Initia e ala i le fa'aitiitia o timuga, lea e mafai ona matua fa'aitiitia ai le fua o fa'ato'aga. O le le manuia o le vaitau timuga e a'afia ai le saogalemu o mea'ai ma le tamaoaiga, ona o le tele o le faitau aofa'i e fa'alagolago i fa'ato'aga timuga.

4. Galu Vevela i Amerika i Matu

E masani ona mafua mai le El Niño i taumalulu e sili atu le mafanafana nai lo le masani i Kanata ma le itu i mātū o le Iunaite Setete. I nisi vaega o le Iunaite Setete, aemaise lava i le itu i Saute, e mafai e le El Niño ona mafua ai ni galu vevela ogaoga ma matautia. E mafai foi e lenei mea ona faʻaitiitia ai gaioiga o afa kiona i nisi o eria, ae faʻateleina ai le lamatiaga o afi tetele ona o tulaga mago.

5. Fa'alavelave i Siosiomaga o le Gataifale

O suiga i le vevela o le sami i le Vasa Pasefika e aʻafia ai foʻi faiga faʻaola o le sami. O nei suiga e mafai ona faʻalavelaveina ai le faitau aofaʻi o iʻa, ma aʻafia ai le pisinisi fagota. E mafai foʻi ona tupu le paʻepaʻe o le 'amu ona o le maualuga o le vevela o le vai, ma lamatia ai le ola o 'amu o ni faiga faʻaola eseese.

FAITAU  O le matafaioi o le tau i le fuafuaina o taulaga

Taulimaina ma le Fa'atalitali mo le El Niño

A o faʻaleleia atili le malamalama i mamanu ma valoʻaga o le El Niño, ua atiaʻe e atunuʻu eseese ni fuafuaga ma ni faiga faʻavae e tali atu ai i ona aʻafiaga. O nei fuafuaga e amata mai i fetuunaiga faʻatino i ni fuafuaga faʻaitiitia mo se taimi umi. O nisi o nei mea e aofia ai:

1. Vavalo ma le Mata'ituina

Faatasi ai ma le alualu i luma o tekinolosi, ua matua faaleleia atili ai le mafai ona mataituina ma vavaloina le mea ua tupu i le El Niño. O nofoaga autu mo suʻesuʻega o le tau, e pei o le Climate Prediction Center i le Iunaite Setete ma le World Meteorological Organization (WMO), e tuuina atu ai vavalo e fesoasoani i malo ma le vaega tumaoti e fuafua ai ni auala e faaitiitia ai le aafiaga. O faamaumauga satelite ma faamaumauga o le sami e taua tele i le mataituina o suiga i le vevela o le fogāeleele o le sami ma mamanu o matagi.

2. Pulega o le Vai ma le Fa'asūsūina

O atunuu e faigofie ona aafia i le lāmala, e pei o Ausetalia ma Initia, o loʻo atiina ae ni fuafuaga faʻaleleia atili mo le puleaina o le vai ma le faʻasūsūina o vai ina ia mautinoa le mautu o le sapalai o le vai i taimi o le mago. E aofia ai taumafaiga e fausia ni pa pupuni faaopoopo ma ni faiga faʻasūsū atamai e mafai ona fetuʻunaʻi le faʻaaogaina o le vai e faʻatatau i tulaga o le tau.

3. Sauniuniga mo le Tali Atu i Faalavelave Tutupu Faafuasei

O le tele o atunuu i Amerika i Saute e masani ona aafia i lologa e mafua mai i le El Niño ua latou faamalosia a latou atinae ma atiae polokalame e tali atu ai i mala faalenatura. E aofia ai faiga lapatai vave, faataitaiga o le aveeseina o tagata, ma fuafuaga faafuasei e tufatufa atu ai fesoasoani i le taimi lava e tupu ai se mala faalenatura.

4. Fa'afaigaluegaina o Tupe i Su'esu'ega ma Faiga Fa'avae Taumafa

O loʻo faʻamuamua foʻi e malo i le lalolagi atoa suʻesuʻega faʻatoʻaga, lea e mafai ona fesoasoani e faʻailoa ai ituaiga faʻatoʻaga e sili atu ona teteʻe i tulaga ogaoga o le tau. O lenei mea, faʻatasi ai ma faiga faʻavae tau meaʻai e sili atu ona fetuutuunai, e mafai ona fesoasoani e faʻaitiitia ai le lamatiaga o le le lava o meaʻai i taimi o le El Niño.

FAITAU  O le ā le jet stream ma e faʻapefea ona aʻafia ai le tau?

I'uga

O le El Niño o se mea faanatura faigata ma e tele sona aafiaga i le tau i le lalolagi atoa. Mai le lāmala tele i Asia i Sautesasae ma Ausetalia i timuga mamafa i Amerika i Saute, o ona aafiaga e aʻafia ai vaega eseese o le soifuaga, e pei o faatoaga, faigafaiva, malosiaga, ma le saogalemu o meaai. O le mea lea, o le malamalama lelei i ona faiga ma mafuaaga, faapea foi ma fuafuaga talafeagai e tatau ona faia, e taua tele i le faaitiitia o ona aafiaga leaga.

Faatasi ai ma tekinolosi o le vavalo ma le mataituina ua faʻateleina lona tulaga lelei, faʻatasi ai ma taumafaiga faʻavaomalo faʻatasi, e mafai ona tatou sauniuni lelei e feagai ma aafiaga o El Niño. E ui e le mafai ona pulea atoatoa lenei mea faʻalenatura, o le iloa ma le sauniuni e taua tele i tali lelei ma le tausia o le mautu o le siosiomaga ma le soifua manuia o tagata i le Lalolagi.

Taofi faamatalaga