Talaaga o le Atina'e Fa'atotonugalemu i Tagata

Talaaga o le Atina'e Fa'atotonugalemu i Tagata

I tausaga talu ai nei, ua i ai se suiga tele i le faʻatulagaga o le atinaʻe mai le naʻo le faʻamuamua i le tuputupu aʻe o le tamaoaiga i se auala e sili atu ona aofia ai tagata ma faʻatotonugalemu i ai. O le atinaʻe e faʻatotonugalemu i tagata e faʻamuamua ai le soifua manuia, le tulaga lelei o le soifuaga, ma aia tatau a tagata. O lenei auala e le gata ina faʻamoemoe e faʻaleleia atili ai fuainumera o le tamaoaiga ae ia mafaufau foʻi i le tulaga lelei o le soifuaga ma le gafatia o tagata taʻitoʻatasi.

Talafaasolopito ma le Evolusi o le Manatu

1. Le Aliaʻe Mai o le Manatu o le Atinaʻe e Faʻatotonugalemu i Tagata

Na amata ona atiina ae lenei manatu faatasi ai ma le faateleina o le iloaina e faapea, e ui ina taua le tuputupu aʻe o le tamaoaiga, ae e le na o le pau lea o le faailoga o le manuia o se atunuu. I le ogatotonu o le seneturi lona 20, aemaise lava ina ua mavae le Taua Lona Lua a le Lalolagi, e tele atunuu na oo i ai le tuputupu aʻe vave o le tamaoaiga, ae sa faaauau pea le le tutusa o agafesootai ma le mativa. O lenei mea na faaalia ai e le lava le tuputupu aʻe o le tamaoaiga e faamautinoa ai le soifua manuia o le sosaiete atoa.

2. Fuafuaga a le UN ma Lipoti o Atina'e o Tagata

I le 1990, na faʻalauiloa ai e le Polokalama Atinaʻe a Malo Aufaatasi (UNDP) le Human Development Index (HDI), lea e le gata ina amanaʻia ai tupe maua a le tagata. O le HDI e fuaina le soifua maloloina (e faʻaaoga ai le umi e ola ai), le malamalama (e faʻaaoga ai le faitau ma le tusitusi ma le aʻoaʻoga), ma le tulaga o le soifuaga (e faʻaaoga ai le Gross National Income i le tagata).

FAITAU FOI  Faʻataʻitaʻiga o se fesili e talanoaina i le Aafiaga o le Tulaga Faʻafanua o Initonesia i le Fegalegaleaiga o Femalagaaiga a le Lalolagi

3. Le A'oa'oga o le Agava'a e Amartya Sen

Sa i ai se sao taua tele a le tagata atamai i le tamaoaiga ma le faifilosofia o Amartya Sen i le atiina ae o le manatu o le atinae e taulaʻi i le tagata e ala i lana mataupu faavae o le gafatia. E tusa ai ma le saunoaga a Sen, e tatau ona vaaia le atinae o se faagasologa o le faalauteleina o le saolotoga moni o loo olioli ai tagata taitoatasi. O lenei mea ua suia ai le taulaiga mai le na o le gaosia o oloa ma auaunaga i le sauniaina o se siosiomaga e mafai ai e tagata taitoatasi ona ausia lo latou saolotoga atoatoa ma le gafatia.

Mafuaʻaga e Tāua ai le Atinaʻe e Faʻatotonugalemu i Tagata

1. Foia o le Lē Tutusa o le Va fealoai

O se tasi o mafuaʻaga autū o le manaʻomia o le atinaʻe e faʻatotonugalemu i tagata, o le lē tutusa tele lea o le va fealoaʻi ma le tamaoaiga. E ui o loʻo siʻitia le GDP o le lalolagi, ae o loʻo lautele pea le va i le va o ē mauʻoa ma ē matitiva. O le tuʻuina o tagata i le totonugalemu o le atinaʻe, matou te taumafai e faʻatupuina ni tulaga e sili atu ona tonu ma tutusa.

2. Fa'alavelave Fa'ale-Siosiomaga ma Punaoa

E masani ona lē amana’ia e le alualu i luma o tekinolosi ma le tamaoaiga lona aafiaga i le siosiomaga. O le atina’e e taula’i i tagata soifua e manatu i le fa’asaoina o le siosiomaga o se vaega o le soifua manuia o tagata i se taimi umi. O lona uiga o le fa’asaoina o punaoa fa’alenatura ma siosiomaga mo tupulaga o le lumana’i.

FAITAU FOI  Suiga i luga o le fogaeleele o se aafiaga o fegalegaleaiga i le va o le vanimonimo

3. Faaaloalo i Aia Tatau a Tagata

O le atina'e e fa'atotonugalemu i tagata soifua e aloaia ma fa'aaloalogia ai aia tatau a tagata soifua o se elemene taua. E aofia ai le aia tatau i le ola, saolotoga e fa'aalia ai manatu, avanoa i a'oa'oga, ma le soifua maloloina. O le fa'aaloalogia o nei aia tatau o lona uiga ia mautinoa e mafai e tagata uma ona ola ma le mamalu ma e aunoa ma le fa'ailoga tagata.

Fa'atinoga ma Lu'itau

1. Faiga Faavae Lautele e Aofia ai Tagata Lautele

Ina ia faʻatinoina le atinaʻe e faʻatotonugalemu i tagata, e tatau ona mamanuina faiga faʻavae a le malo ina ia aofia ai tagata uma. E aofia ai le auai o vaega eseese i totonu o le sosaiete, e aofia ai vaega faʻaitiiti ma vaega faʻatauvaʻa, i faiga faʻaiʻuga.

2. Fuaina o le Soifua Manuia

E manaʻomia ona sili atu ona atoatoa le fuaina o le soifua manuia, e sili atu nai lo faʻailoga masani o le tamaoaiga. I le faʻaopoopoga i le HDI, o loʻo faʻaaogaina ni auala fou e pei o le Happiness Index ma le subjective well-being ina ia maua ai se ata sili atu ona atoatoa o le tulaga lelei o le olaga.

3. Fa'afaigaluegaina o Tupe i A'oa'oga ma le Soifua Maloloina

O aʻoaʻoga ma le soifua maloloina o ni poutū autū ia e lua o le atinaʻeina o tagata. O le faʻafaigaluegaina lelei o tupe i nei vaega e lua e le gata ina faʻaleleia atili ai le tulaga lelei o le soifuaga ae faʻamalosia ai foʻi le tuputupu aʻe gafataulimaina o le tamaoaiga.

FAITAU FOI  Malamalama i Ituaiga ma le Tufatufaina o Faalavelave Tutupu

Suʻesuʻega o Mataupu: Manuia ma Lesona

1. Atunu'u Nordic

O atunuu e pei o Suetena, Nouei, ma Tenimaka e masani ona taʻua o ni faʻataʻitaʻiga o le manuia o le atinaʻeina o tagata. Ua latou ausia se paleni i le va o le tamaoaiga, agafesootai, ma le soifua manuia o le siosiomaga e ala i faiga malolosi o le saogalemu lautele ma tulafono faatonutonu malolosi o le siosiomaga.

2. Polokalama Fesiitaiga Tupe Fa'atulafonoina

O polokalame e pei o le Bolsa Familia a Pasila o loʻo faʻaalia ai le auala e mafai ai e faiga faʻavae e taulaʻi i tagata ona faʻaitiitia le mativa ma faʻaleleia atili ai aʻoaʻoga ma le tausiga o le soifua maloloina. I le tuʻuina atu o fesiitaiga tupe faʻapitoa, e faʻamalosia ai e le polokalame matua e faʻamautinoa o loʻo maua e a latou fanau aʻoaʻoga ma le tausiga lelei o le soifua maloloina.

I'uga

O le atinaʻe e faʻatotonugalemu i tagata e lē na o se aga masani e mou atu, ae o se mea e manaʻomia ona faʻateleina le lavelave i le vaitaimi nei. O se auala e tuʻufaʻatasia ai le tuputupu aʻe o le tamaoaiga ma le soifua manuia lautele ma le siosiomaga, e faʻaalia ai afai o tagata o loʻo i le totonugalemu o taumafaiga tau atinaʻe, e mafai ona sili atu ona aofia ai ma tumau taunuuga. Peitaʻi, o le ausiaina o lenei mea e manaʻomia ai se tautinoga malosi mai taʻitaʻi o le lalolagi, pulega faʻalotoifale, ma le auai malosi o nuʻu e foʻia ai luʻitau.

Taofi faamatalaga