Talafaasolopito o le Moli Fa'asusulu a Edison
Ua avea le moli uila afi ma se tasi o mea fou e sili ona tāua i le talafaasolopito o tagata i aso nei, ma ua suia ai le auala e vaai ma fegalegaleai ai tagata ma le lalolagi. O se tasi o tagata e masani ona viia i le faalauiloaina ma le faaleleia atili o le moli uila afi o Thomas Alva Edison. O lenei tusiga o le a toe iloilo ai le talafaasolopito o le moli uila afi a Edison, mai lona amataga o le atinaeina, luitau na feagai ma ia, i le aafiaga lautele ma le tamaoaiga o lenei mea fou.
Talaaga ma Mea na Mauaina Muamua
A o le’i iai Edison, e to’atele tagata fatufatu na taumafai e fausia ni moli e sili atu ona lelei. O le mea moni, o se moli incandescent e galue e ala i le fa’avevela o se filament se’ia o’o ina pupula. O Sir Humphry Davy, o se saienitisi Peretania, o se tasi o tagata fatufatu muamua na manuia le fatuina o le malamalama e fa’aaoga ai le eletise i le 1802. Na ia fa’aaogaina se eletise e tafe atu i se fasi platinum e gaosia ai le malamalama. Peita’i, o nei moli e matua le lelei lava ma e na’o se taimi pu’upu’u lava e tumau ai.
I le tele o tausaga mulimuli ane, na taumafai ai Warren de la Rue, o se tagata kemisi Peretania, e faaleleia atili lenei manatu e ala i le faaaogaina o filament platinum i totonu o paipa vacuum. E ui ina sili atu ona umi lenei tekinolosi, ae o le taugata tele o le platinum na le aoga ai mo le faaaogaina faapisinisi.
I le 1854, na faia ai e Heinrich Göbel, o se tagata Siamani-Amerika, se lamepa mumū e iai le filo e faia i le ofe kaponi. Sa toetoe lava a atoatoa lenei tekinolosi, ae sa manaʻomia pea le tele o faʻaleleia.
O le Fouvalega a Thomas Alva Edison
Na soifua mai Thomas Alva Edison i le aso 11 o Fepuari, 1847, i Milan, Ohio, Iunaite Setete. E ui o ia o se tagata fatufatuga tele ma e silia ma le 1.000 ana pateni, ae o lana mea sili ona lauiloa o le moli uila afi.
I le 1879, na amata ai e Edison ona faia ni fa'ata'ita'iga i mea eseese e pei o le filament. Ina ua mae'a ona faia ni fa'ata'ita'iga e silia ma le 3.000, na iu lava ina ia iloa ai o le carbon filament o le filifiliga sili lea. I le aso 21 o Oketopa, 1879, na manuia ai le fatuina e Edison o se lamepa incandescent lea e mu mo le 13,5 itula e aunoa ma le tapeina i lalo o le vacuum.
E tele ni vaega fou o le lamepa incandescent na atiae e Edison e ese mai mea na faia muamua:
1. Filamenti Kaponi: O le mea na faia e Edison i le filamenti kaponi na maua ai le tumau e le mafaatusalia. E ui ina mulimuli ane suia lenei filamenti i le filamenti tungsten e sili atu le malosi ma le lelei, ae o le kaponi o se alualu i luma taua i le amataga.
2. Paipa Vacuum: Na fa'amautinoa e Edison o lo'o i totonu o se paipa vacuum le filament pe fa'atumuina i se kesi patino e puipuia ai le fa'aleagaina o le ea, ma fa'alauteleina ai le ola o le lamepa.
3. Faiga Fa'aeletise: Na iloa e Edison o le moli uila afi e na'o le aoga pe afai e iai se faiga fa'aeletise e lagolago ai lona fa'aaogaina. O le mea lea, na ia atia'e ai fo'i ma lana 'au se faiga fa'asoa eletise lelei. I le 1882, na ia fausia ai se fale gaosi eletise i Pearl Street, Niu Ioka, e tautua ai le eria o Manhattan.
Luʻitau ma Feeseeseaʻiga
E pei o le tele o mea fou na faia, o le moli uila afi a Edison e leʻi aunoa ma ni luʻitau ma ni feeseeseaiga. O se tasi o mataupu autu e masani ona laga o le finauga po o ai le "tagata moni" na faia le moli uila afi. E toatele isi tagata, e pei o Nikola Tesla ma Hiram Maxim, na faia foi suesuega ma atinae i le matata lava lea.
Mo se faʻataʻitaʻiga, o Sir Joseph Swan, o se tagata fatufatuga Peretania, na ia atiina ae foʻi le tekinolosi o le moli incandescent carbon filament i le vaitaimi lava e tasi ma Edison. I le 1880, na iu ai ina filifili Edison ma Swan e galulue faʻatasi ma faʻavaeina le Edison & Swan United Electric Light Company.
E le gata i lea, sa i ai luʻitau faʻapitoa ma le tamaoaiga i le faʻalauiloaina o lenei tekinolosi. Sa tatau ia Edison ona foia faʻafitauli o le faʻaaogaina lelei o le malosi, tufatufaina atu o le eletise, ma tau o gaosiga ina ia mafai ai e tagata lautele ona maua moli eletise. O le fausiaina o se atinaʻe eletise tele sa manaʻomia ai foʻi se tupe teufaafaigaluega tele ma se taimi tele.
A'afiaga Lautele ma Tamaoaiga
O le lamepa mumū a Edison sa i ai se aafiaga fou lea e le gata ina paʻi atu ai i matāʻupu faasaienisi ma tekinolosi ae sa i ai foʻi sona aafiaga i itu lautele ma le tamaoaiga o le sosaiete.
1. Suiga i le Olaga: A o le’i iai moli eletise, o le kerosene ma moligao o puna autū ia o le malamalama i le pō. O le mea fou na faia e Edison na mafai ai e le sosaiete ona maua se malamalama e sili atu ona susulu, mautu, ma saogalemu. Na suia ai galuega ma mamanu fa’aagafesootai, ma mafai ai e tagata ona galulue ma faia ni gaoioiga mo se taimi umi pe a uma le goto o le la.
2. Fa'apisinisi: O lenei tekinolosi fou o moli na fa'avavevaveina ai le fa'apisinisi e ala i le fa'atagaina o falegaosimea ma isi nofoaga faigaluega e fa'agaoioia i le ao ma le po. O lenei mea na fa'ateleina ai le gaosiga, ma fa'aosofia ai le tuputupu a'e o le tamaoaiga.
3. Fa'atupuina o A'ai: Faatasi ai ma le fa'aaogaina o moli eletise lelei, na amata ai ona vave tuputupu a'e 'a'ai tetele. Na fausia ai itumalo fa'apisinisi ma nofoaga e nonofo ai i nofoaga eseese, ma amata ai ona fa'agaoioia faiga o felauaiga e pei o nofoaafi eletise ma tram.
4. Isi Fouga Fou: O le manuia o le moli uila na faʻaosofia ai le fouga fou faʻatekonolosi i isi matāʻupu. Na faʻaauau pea e Edison lava ia ana suʻesuʻega e ala i le fatuina o masini ma faiga eletise eseese, e pei o le phonograph ma le generator eletise.
Faaiuga Mulimuli
I le iuga, o le talafaasolopito o Edison i le moli uila afi o se tala o le finafinau ofoofogia, fou, ma le vaaiga mamao. E ui e le na o ia le tagata na faia le galuega i lenei matata, o lona tomai e atiina ae ai tekinolosi tau pisinisi ma se faiga tufatufaina eletise lelei ua avea ai o ia ma tagata autu i le talafaasolopito o moli fa'apitoa.
O lenei mea fou ua le gata ina suia ai le auala e fatuina ai e tagata ni puna o le malamalama, ae ua suia ai foi ma le loloto fausaga faaleagafesootai ma le tamaoaiga o le sosaiete. Mai le atinaeina o pisinisi i le suiga o le olaga i aso taitasi, o le talatuu o Edison o le a manatuaina o se laasaga taua i le talafaasolopito o tekinolosi.
I se lalolagi o loʻo faʻaauau pea ona vave suia, o le talatuu o Edison ua faʻamanatu mai ai ia i tatou e le muta lava le faʻafouga ma e iai lava le avanoa mo le faʻaleleia atili e mafai ona i ai se aafiaga tele i le aganuʻu a tagata soifua.