Fautuaga i le Vaega o Suiga o le Olaga
O suiga i le olaga o se vaega e lē maalofia o le malaga a le tagata. Mai le fanau mai seia oo i le matua, e oo i tagata uma ni suiga eseese—o nisi ua fuafuaina ma faamoemoeina, o isi ua faafuasei ma faigata. E mafai ona aofia ai i suiga ni suiga i matafaioi, siosiomaga, mafutaga, tulaga faaletino, po o le faasinomaga patino foi. O nei taimi o suiga e taua tele ai le matafaioi a le faufautua: fesoasoani i tagata ia malamalama i mea o loo tutupu, pulea lagona ma le atuatuvale, ma saili se itu fou, maloloina ma sili atu ona anoa.
Malamalama i vaega o suiga o le olaga
O se suiga o le olaga e faasino i se vaitaimi o suiga mai le tasi tulaga i le isi, pe mai le tasi tulaga i le isi e manaʻomia ai le fetuunaʻi. E mafai ona avea suiga ma mea masani (e masani ona tutupu e tusa ai ma le atinaʻe) pe le masani ai (e leʻi mafaufauina pe le oo i ai tagata uma). O faʻataʻitaʻiga o suiga masani e aofia ai le ulufale atu i le talavou, amata i le kolisi, faaipoipoga, avea ma matua, ogatotonu o tausaga, ma le litaea. O suiga e le masani ai e mafai ona aofia ai le leiloa o galuega, teteʻa, maliu o se pele, mala faalenatura, maʻi tumau, siitia atu i se isi atunuu, poʻo ni suiga faafuaseʻi ona o se faʻalavelave tau tamaoaiga.
O suiga uma lava e iai ona aafiaga fa'alemafaufau. I le taimi lea, e masani ona feagai tagata ta'ito'atasi ma le le mautonu, mana'oga mo le fetu'una'i, ma suiga i le auala latou te va'ai ai ia i latou lava ma lo latou lumana'i. O lagona o le popole, fa'anoanoa, ita, fenumiai, ma e o'o lava i le gaogao e le o se mea e seasea tupu. Peita'i, e mafai fo'i ona avea suiga ma avanoa mo le tuputupu a'e. E fesoasoani le fautuaga i tagata ta'ito'atasi e fa'atautaia nei suiga ma le malamalama atili, fa'atonuga, ma se lagona o le tu'ua to'atasi.
Aiseā e masani ai ona faigata ia suiga?
E tele mafuaʻaga e ono faigata ai suiga o le olaga. Muamua, e masani ona o faatasi suiga ma suiga i le "faatulagaga o le olaga": faiga masani eseese, tiutetauave fou, ma le faateleina o manaoga faaleagafesootai. Lua, e masani ona mafua ai ona faia e suiga le iloiloga o le tagata lava ia: "O ai aʻu nei?", "Ua lava loʻu gafatia?", "O fea o agai i ai loʻu olaga?". Tolu, e mafai e suiga ona aumaia ni mea e leiloa—e oo lava i mea lelei. Mo se faataitaiga, o le faaipoipo e mafai ona faauigaina ai le leiloa o nisi o saolotoga; o le suia o galuega e mafai ona faauigaina ai le leiloa o ni nuu tuai; o le avea ma matua e mafai ona faauigaina ai le leiloa o le taimi patino.
I le isi itu, e lē lava pe faigofie ona maua le lagolago faʻaagafesootai i taimi uma. O nisi tagata e foliga mai "lelei" i fafo, ae o le mea moni o loʻo feagai ma le atuatuvale tele. O isi e lagona le lē toʻa i le faʻamalosia o o latou aiga pe popole neʻi manatu o ni tagata vaivai. I tulaga faʻapenei, o le fautuaga e maua ai se avanoa saogalemu e toe faʻatulaga ai mafaufauga ma lagona i se auala maloloina.
O le matafaioi o le fautuaga i le suiga
O le fautuaga o se faiga lagolago fa'apolofesa e fa'atatau i le fa'ateleina o le malamalama i le tagata lava ia, fa'amalosia o tomai e taulimaina ai fa'afitauli (fuafuaga mo le taulimaina o fa'afitauli), ma fesoasoani i tagata ta'ito'atasi e fai fa'ai'uga e tusa ai ma o latou tulaga fa'atauaina ma mana'oga. I le taimi o le suiga, e iai le sao o le fautuaga i vaega nei:
1. Fa'amaonia lagona ma fa'atulaga aafiaga
E toatele tagata e mafaufau, "E tatau ona ou malosi" pe "E tatau ona ou fiafia" pe a ulufale atu i se laasaga fou, ae o le mea moni, latou te lagonaina le popole po o le faanoanoa. E fesoasoani le fautuaga e faamaonia ai o nei lagona e masani ma faaletagata.
2. Fesoasoani e pulea le atuatuvale ma le popolevale
E masani ona aumaia e suiga le mafaufau tele, le le mafai ona moe, suiga o le fia 'ai, le itaitagofie, ma le vaivai. E mafai e faufautua ona a'oa'oina metotia e malolo ai, metotia e manava ai, metotia e pulea ai le taimi, ma fuafuaga fa'alemafaufau e fa'aitiitia ai mafaufauga leaga.
3. Fesoasoani i le faagasologa o le faia o faaiuga
I le taimi o fesuiaiga, e ono feagai tagata taʻitoʻatasi ma ni filifiliga faigata: pe faaauau le aʻoga pe galue, pe tumau i le faaipoipoga pe teteʻa, pe siitia i se isi aai pe nofo, pe tausia se matua pe saili se fesoasoani. E le faia e le fautuaga ni faaiuga mo tagata o tausia, ae e fesoasoani e faamanino tulaga faatauaina, mea e faamuamua, taunuuga, ma punaoa o loo maua.
4. Fausiaina o faasinomaga fou ma uiga fou
O nisi suiga e suia tele ai le faasinomaga o se tagata, e pei o le avea ma matua, maliu o se paaga, po o le litaea mai se galuega. E fesoasoani le fautuaga i tagata taʻitoʻatasi e fausia se tala fou o le olaga: faʻatulagaina o aafiaga, sailia o uiga, ma atiina ae le faʻamoemoe.
5. Fa'amalosia mafutaga ma le lagolago fa'aagafesootai
E masani ona tofotofoina e fesuiaiga ia mafutaga ma paaga, aiga, uo, ma e oo lava i ē galulue faatasi. E mafai e le fautuaga ona fesoasoani e faaleleia atili fesootaiga, pulea feeseeseaiga, faatulaga tuaoi, ma faamalosia fesoʻotaʻiga lagolago.
Faʻataʻitaʻiga o fesuiaʻiga ma le taulaʻiga i le fautuaga
E manaʻomia e suiga eseese ni auala eseese. O nisi nei o faʻataʻitaʻiga masani:
– Talavou ma le amataga o le matua: taulai atu i le sailiga o le faasinomaga, mamafa i le aoga, faigauo, mautinoa ia te oe lava, ma le popole i le feagai ai ma le lumanai.
– Amataina o se galuega poʻo le suia o matata: taulaʻi atu i le fetuʻunaʻi i le siosiomaga faigaluega, le faʻailoga o le tagata e fiafia i mea sese, feeseeseaiga o matafaioi, ma le paleni i le va o galuega ma le olaga faigaluega.
– Faaipoipoga ma le avea ma matua: taulai atu i fesootaiga a le paaga, suiga o le olaga, fefaasoaai o matafaioi, puleaina o lagona, ma le fetuunaia o mea e faamoemoeina.
– Tete’a po’o le tete’a: taula’i atu i le faagasologa o le fa’avauvau, toe fa’aleleia o le tagata lava ia, mafatiaga i le va fealoa’i, ma fuafuaga o le olaga pe a uma le tete’a.
– Maliu o se tasi e pele: taula’i atu i le fautuaga mo le faavauvau, taliaina, se taimi maloloina o le faavauvau, ma le agai i luma e aunoa ma le faagaloina.
– Litaea ma le matua: taula’i atu i le leiloa o matafaioi fa’aagafesootai, fa’amoemoega i le olaga, soifua maloloina o le mafaufau, tu’ua to’atasi, ma le sailia o gaoioiga anoa.
Metotia ma auala e masani ona faʻaaogaina
I le fa'atinoina, e mafai e faufautua ona fa'aogaina auala eseese e fa'afetaui ai mana'oga o le tagata ma'i. E masani ona fa'aogaina le togafitiga fa'alemafaufau ma amioga (CBT) e pulea ai mafaufauga le lelei ma le popole. O le togafitiga e taula'i i fofo e fesoasoani i tagata ma'i e iloa ai malosiaga ma faia ni la'asaga laiti ma moni. O le togafitiga fa'amatala e fesoasoani i tagata ta'ito'atasi e toe fa'atulaga a latou tala o le olaga ma fa'asinomaga. O le fautuaga e fa'avae i luga o le mafaufau loloto e fa'amalosia ai le mafai ona i ai i le taimi nei, fa'aitiitia ai le tali atu, ma fa'ateleina ai le taliaina. Mo tulaga e aofia ai le mafatiaga, e mafai e faufautua ona fa'aogaina se auala e ma'ale'ale i le mafatiaga e fa'amautinoa ai e lagona e tagata ma'i le saogalemu ma 'alo'ese mai le so'ona fa'aosofia.
O le mea e sili ona tāua, o le fautuaga e lē na o se "sauniga talanoa," ae o se faiga faatulagaina ma ni sini manino, iloiloga, ma ni fesoasoani. O le mafutaga a le faufautua ma le tagata o tausia o se vaega autū lea: o le faatuatuaga, le agaalofa, ma le saogalemu faalemafaufau e masani lava o le faavae lea mo suiga.
O afea e tatau ai i se tasi ona saili se fautuaga?
E te lē tau faatali se’ia oo ina “matuia” ona vaai lea i se faufautua. E tatau ona mafaufau i le fautuaga pe a lagona e se tasi ua amata ona faalavelave le suiga i lana galuega i aso taitasi. O faailoga e mafai ona aofia ai le faigata ona moe, faigata ona taula’i, leai o se naunautaiga, tete’a ese mai isi, faateleina o feeseeseaiga i le va fealoa’i, po o mafaufauga o le leai o se faamoemoe. E aoga foi le fautuaga pe a mana’o se tasi e puipuia faafitauli mai le faateteleina, e pei o le suia o galuega, ulufale atu i le faaipoipoga, po o le sauniuni mo le litaea.
Afai e iai ni fa'ailoga ogaoga e pei o le soona popolevale, lotovaivai tele, fa'ateleina o le fa'aaogaina o fualaau fa'asaina, fa'amanu'alia o le tagata lava ia, po'o mafaufauga e pule i lona ola, e tatau ona sailia loa se fesoasoani fa'apolofesa—pe mai se faufautua, foma'i mafaufau, po'o se foma'i mafaufau pe a mana'omia.
Fa'ato'a
O suiga o le olaga e faigata ma e talafeagai. E masani ona aumaia e suiga le le mautonu, ae e tatala ai foi le avanoa mo le tuputupu aʻe, le faʻafouina o le faʻamoemoe, ma le atinaʻeina o se faasinomaga sili atu ona matua. O le fautuaga e avea o se faiga lagolago faʻapolofesa, e fesoasoani i tagata taʻitoʻatasi ia malamalama ia i latou lava, pulea o latou lagona, atiina ae ni auala e taulimaina ai mea, ma agai i luma ma le uiga sili atu.
I le iuga, o le ole atu mo se fesoasoani e lē o se faailoga o le vaivai, ae o se faailoga o le lototele e tausia ai i tatou lava. A suia le lalolagi, e lē tatau ona tatou feagai na o i tatou. E mafai e le fautuaga ona avea ma se alalaupapa e taitai atu ai se tasi mai le fenumiai i le manino, mai le tiga i le faamalologa, ma mai le fefe i le faamoemoe fou.