Talafaasolopito o le Atinaʻeina o le Kemisi Faʻaola
Pendahuluan
O le kemisi fa'alenatura o le lala o le kemisi e su'esu'eina ai mea fa'aputu kaponi ma a latou tali atu. E ui e foliga vaapiapi, ae o lenei lala e matua lautele lava, e aofia ai mea uma mai biomolecules i meaola ola i mea fa'apitoa e pei o palasitika ma vaila'au. O le atina'eina o le kemisi fa'alenatura e atagia ai se malaga umi i le malamalama o tagata i mea o siomia ai i tatou ma le auala e suia ai mo fa'amoemoega eseese. O lenei tusiga o le a toe iloiloina ai le talafa'asolopito o le kemisi fa'alenatura, mai va'aiga muamua o mea fa'alenatura i tekinolosi fa'aonaponei ma fa'aoga.
Anamua i le Vaitau Tutotonu
A o le’i oo i le seneturi lona 19, e le’i vaevaeina le kemisi i ni vaega e pei ona tatou iloa i le asō. O le alchemy o se ituaiga muamua o faiga fa’akemikolo, o le sailia lea o le liua o u’amea faavae i auro ma maua ai le vaifofo o le ola. E ui lava e masani ona manatu le alchemy o se pseudoscience, ae o le tele o manatu ma metotia fa’akemikolo autu na fa’avaeina i faiga fa’akemikolo. I le tulaga o le kemisi fa’alenatura, na saofagā le alchemy i auala eseese mo le aveeseina ma le fa’amamāina o mea mai mea masani, e ui lava e aunoa ma se malamalamaga atoatoa i le fausaga o mole.
O le Fouvalega Fa'akemikolo ma le A'oa'oga o le Vitalism
I le faaiuga o le seneturi lona 18 ma le amataga o le seneturi lona 19, na amata ai ona atiina ae le kemisi i se saienisi e faʻatatau i faʻataʻitaʻiga, e faʻaosofia e le Fouvalega Faʻakemikolo na amataina e Antoine Lavoisier. Ua lauiloa Lavoisier o le "Tama o le Kemisi Faʻaonaponei" ona o lana faʻatulagaina manuia o le tulafono o le faʻasaoina o le tele ma le faʻailoaina ma le faʻaigoaina o elemene eseese o kemikolo.
I le vaitaimi lea, sa talitonu saienitisi i le aʻoaʻoga o le vitalism, lea na taʻua ai e naʻo meaola ola e mafai ona gaosia ni vailaʻau faʻaola ona o loʻo i ai se "malosi ola" poʻo se "malosi taua." Sa i ai lenei manatu seʻia oʻo ina faʻamanuiaina Friedrich Wöhler, i le 1828, i le faʻapipiʻiina o le urea, o se vailaʻau faʻaola, mai le ammonium cyanate, o se vailaʻau e le o ni vailaʻau. O lenei mea taua na faʻailogaina ai le amataga o le kemisi faʻaola o se matāʻupu ese ma faʻamaonia ai e mafai ona faʻapipiʻiina ni vailaʻau faʻaola mai mea e le o ni vailaʻau e aunoa ma se "malosi taua."
O le Atina'eina o le Fa'atulagaga Molekiula ma le A'oa'oga a Avogadro i le Fa'asaoina o le Malosiaga
I le ogatotonu o le seneturi lona 19, na alualu i luma ai le malamalama i le fausaga molekiu o mea fa'aola. O Aleksander Butlerov, August Kekulé, ma Archibald Scott Couper o ni tagata autu i le atina'eina o a'oa'oga o le fausaga fa'akemikolo lea na avea ma fa'avae o le kemisi fa'aola. O Kekulé, mo se fa'ata'ita'iga, e sili ona lauiloa i lana a'oa'oga o le fausaga fa'ata'amilosaga o le benzene, lea na ia fa'amatalaina o se mama e ono ona vaega ma fusifusia e tasi ma fusifusia faalua.
O le taliaina o le aʻoaʻoga a Avogadro i le ogatotonu o le seneturi lona 19 sa matuā tāua foʻi auā na taʻua ai o le tutusa o voluma o kasa i le vevela ma le mamafa tutusa e iai le tutusa o le aofaʻi o molelaʻau. O le mea lea na avea ai ma faʻavae mo le fuafuaina o le tele o molelaʻau ma le stoichiometry o tali faʻakemikolo.
Isomerism ma le Streterochemistry
O le Isomerism, o le mea e tupu lea e lua pe sili atu fo'i ni vaila'au 'ese'ese e tutusa le fua fa'atatau molecular, na avea ma taula'iga o su'esu'ega i le fa'ai'uga o le seneturi lona 19. O Hermann Emil Fischer o se tasi o paionia i lenei matata, i le galue i carbohydrates ma amino acids.
O le suʻesuʻega o le stereochemistry, lea e taulaʻi i le faʻatulagaga tolu-vaega o atoms i totonu o molecules, na maua ai le tele o le gauai i le mauaina e Louis Pasteur o tioata enantiomeric tartaric acid na vaeluaina. Na mulimuli ane atiae e Jacobus Henricus van 't Hoff le aʻoaʻoga tetrahedral o le carbon, lea na faʻamatalaina saʻo ai le geometry spatial o molecules organic.
Kemisi Fa'alenatura Fa'apitoa ma Fa'apisinisi
O le amataga o le seneturi lona 20 na faailogaina i le vave tele o le gaosiga o mea fa'aola, e masani ona fa'aaogaina i pisinisi fa'afoma'i, vali, ma polymer. Mo se fa'ata'ita'iga, o le mauaina o le aspirin e Bayer i le 1897 ma le mauaina o le penicillin e Alexander Fleming i le 1928, lea na atiaeina fa'apisinisi e Chain ma Florey i le taimi o le Taua Lona Lua a le Lalolagi, na suia ai togafitiga fa'afoma'i.
O le alualu i luma i le polymerization na ofoina atu ai foi ni mea fou na suia ai le lalolagi. Na faia e Leo Baekeland le Bakelite i le 1907, o le uluai palasitika fa'apitoa, ma fa'ato'ilaloina ai se vaitau fou o mea fa'atekonolosi.
Tali ma Metotia Fa'aonaponei o le Fa'atulagaina
I le ogatotonu o le seneturi lona 20, o atinaʻe i le kemisi faʻaolaola na aofia ai le mauaina o le tele o tali faʻakemikolo taua ia ua avea nei ma faavae o le faʻaputuga faʻaolaola faʻaonaponei. O nei tali e aofia ai le Diels-Alder, Wittig, ma isi tali e mafai ai ona fausia ni mea faigata mai mea faigofie.
Ua vaaia fo'i le atina'eina o metotia fa'ata'ita'i e pei o le X-ray crystallography, NMR, ma le mass spectrometry, ma ua maua ai ni malamalamaga auiliili i fausaga molecular ma faiga o tali. O lenei mea e mafai ai e le au kemisi ona mamanuina tali i se auala sili atu ona lelei ma vavalo sa'o i oloa o le tali.
Sao o le Kemisi Fa'alenatura i le Molecular Biology ma le Biotechnology
Ua faia fo'i e le kemisi fa'alenatura se sao taua i le biology molecular ma le biotechnology. O le fa'asologa o le DNA a Khorana ma lona malamalama i faiga o le toe gaosia o kene na saunia ai le ala mo se suiga tele i le genetics ma le biotechnology. Fa'atasi ai ma le tekinolosi CRISPR-cas9 ma isi metotia fa'ainisinia kene, ua avea le fa'asologa o vaila'au o oligonucleotides ma mea taua i le atina'eina o togafitiga o kene ma fa'ama'i molecular.
Vaitaimi Fa'aonaponei ma le Lumanai
O aso nei, o loʻo faʻaauau pea ona vave atinaʻe le kemisi faʻaola. O le kemisi faʻaola faʻaonaponei e aofia ai le kemisi lanumeamata, lea e faʻamoemoe e faʻaitiitia ai le aʻafiaga o le siosiomaga o le gaosiga o vailaʻau, ma le kemisi faʻakomepiuta, lea e faʻaaogaina ai le simulation ma le modeling e vavalo ai tali ma mamanuina ai molelaʻau. O le atinaʻeina o catalysts e sili atu ona lelei ma filifili o se taulaʻiga autu foi lea o suʻesuʻega, e aofia ai i le tulaga o tali e sili atu ona lelei i le siosiomaga.
I'uga
O le talafaasolopito o le kemisi fa'aolaola ua fa'aalia ai le auala na suia ai e lenei lala o le saienisi lo tatou lalolagi, mai le alchemy anamua i tekinolosi fa'aonaponei fa'aonaponei. I le avea ai o se saienisi e le gata ina fa'amatalaina ai mea fa'alenatura ae fa'atagaina ai fo'i le fa'afouga e le gata, o le kemisi fa'aolaola o le a fa'aauau pea ona avea ma se matata fa'aolaola o su'esu'ega ma i ai se aafiaga loloto i vaega eseese o le olaga o le tagata. A'o fa'aauau pea ona alualu i luma le fa'asologa ma su'esu'ega, o ai na te iloa po'o le a se isi mea o le a maua? E mautinoa lava, o lenei talafaasolopito o le a fa'aauau pea ona alualu i luma a'o alualu i luma le aganu'u a tagata.