Aogā ma Lamatiaga o le Kasa Ammonia
O le kesi amonia o se vailaʻau faʻapitoa e iai le fua faʻatatau NH₃, lea e iai sona manogi malosi ma faigofie ona iloa. I le olaga i aso faisoo, e faʻaaogaina lautele le amonia i le tele o pisinisi, faʻatoʻaga, ma fale. Peitaʻi, e ui i ona aogā taua, ae o le kesi amonia e iai foʻi ni lamatiaga matuia i le soifua maloloina o tagata ma le siosiomaga pe a le taulimaina lelei. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai aogā o le kesi amonia faʻapea foʻi ma ona lamatiaga e ono tulaʻi mai, faʻatasi ai ma puipuiga faʻavae.
O le ā le Kasa Ammonia?
O le Ammonia o se kasa e leai se lanu, e faigofie ona solo i le vai. A fa'a'asu'u, e fausia ai e le ammonia se vaila'au e fa'aleagaina ai le ammonium hydroxide (NH₄OH). I le natura, e fausia le ammonia mai le pala o mea ola (e pei o otaota o mea'ai, otaota o manu, ma tino o manu) e meaola ninii. O le mea lea, e masani ona iloa le kasa ammonia i totonu o pa o manu, fanua lafoa'i otaota, po'o faiga o otaota.
I totonu o pisinisi, e gaosia le ammonia i se fua tele e faʻaaoga ai le faiga o le Haber-Bosch, o se tali atu i le va o le nitrogen (N₂) ma le hydrogen (H₂) i le vevela maualuga ma le mamafa e faʻaaoga ai se catalyst. O lenei gaosiga tele e avea ai le ammonia ma se tasi o vailaʻau faʻapisinisi sili ona taua i le lalolagi.
Aogā o le Kasa Ammonia
1. Mea Mata mo Fa'apalaga Fa'ato'aga
O le fa'aaogāga sili ona tele o le ammonia o le avea lea ma mea autū i fa'apalapala naitorosene. E taua tele le naitorosene mo le tuputupu a'e o la'au, aemaise lava mo le fausiaina o lau ma le chlorophyll. E fa'aaogā le ammonia e gaosia ai ituaiga fa'apalapala eseese, e pei o:
– Urea
– Ammonium nitrate
– Ammonium sulfate
– Ammonium phosphate
A aunoa ma fa'apalapala e fa'avae i le ammonia, o le a matuā pa'ū ifo le fua o fa'ato'aga fa'aonaponei. E tele atunu'u e fa'alagolago i fa'apalapala naitorosene e fa'amalieina ai mana'oga o mea'ai a o latou faitau aofa'i.
2. Mea Fa'amālūlū i le Alamanuia
E faʻaaogaina le Ammonia o se refrigerant ma le code R-717 i totonu o faiga faʻamālūlūina faʻapisinisi, mo se faʻataʻitaʻiga i:
– fale gaosi mea'ai fa'a'aisa,
– fale teuoloa malulu,
– pisinisi gaosi aano o manu ma iʻa,
– fale gaosi aisa.
Sa filifilia le Ammonia ona o lona gafatia maualuga e mitiia ai le vevela ma le lelei o le thermodynamic efficiency. Pe a faatusatusa i nisi refrigerants synthetic, e manatu foi le ammonia e sili atu ona lelei mo le siosiomaga e tusa ai ma le gafatia e faʻavevela ai le lalolagi (GWP) ona o lona tau maualalo tele. Peitaʻi, o lona faʻaaogaina e manaʻomia ai tulaga maualuga o le saogalemu ona o ona uiga oona ma le ele.
3. Mea Fa'amamā ma Fa'amamāina
I nisi o tulaga, e fa'aaogaina le ammonia o se mea e fa'amamā ai, mo se fa'ata'ita'iga e aveese ai le kelu, ila faigata, po'o le palapala mai tioata ma fola. O nisi oloa fa'a fale e iai le ammonia ona o lona gafatia e fa'ata'ape'ape ai le suāu'u ma le palapala.
Ae ui i lea, e taua le manatua pe a faʻaaogaina ni vailaʻau faʻamamā e faʻavae i le ammonia, mulimuli i faʻatonuga o le faʻailoga. O le faʻafefiloi o le ammonia ma isi mea faʻaoga (e pei o le chlorine bleach) e mafai ona maua ai ni kasa leaga.
4. Alamanuia o Kemikolo ma Faletalavai
E galue le Ammonia o se mea mata poʻo se mea e faʻaaogaina i le tele o faiga faʻakemikolo, mo se faʻataʻitaʻiga i le gaosiga o:
– nisi palasitika ma alava fa'apitoa,
– mea pāpā fa'apisinisi (e ala i mea e maua mai ai e pei o le ammonium nitrate),
– vali,
– vailaʻau mo le faʻamamāina o le vai,
– ni nai la'asaga o le tu'ufa'atasiga i le alamanuia o vaila'au.
O le i ai o le ammonia e faafaigofie ai le gaosiga o le tele o oloa taua tatou te faaaogaina i aso uma, e ui lava e masani ona le vaaia tuusa'o e tagata faatau.
5. Togafitiga o le Vai ma Otaota
E iai le sao o le Ammonia ma ona mea e maua mai ai i le tele o faiga e togafitia ai le vai. Peita'i, e mafai fo'i ona avea le ammonia ma mea e fa'aleagaina ai le siosiomaga. O le mea lea, i totonu o fale e togafitia ai otaota vai (WWTPs), e masani ona mata'ituina ma fa'aitiitia le maualuga o le ammonia e ala i faiga fa'aola (nitrification-denitrification) e puipuia ai le fa'aleagaina o le siosiomaga.
Lamatiaga o le Kasa Ammonia
E ui e aogā, o le kasa ammonia o se mea e fa'aita ai ma e mafai ona o'ona i nisi tulaga. E mafai ona tutupu lamatiaga i alamanuia, lafumanu, fale su'esu'e, po'o aiga (oloa fa'amama).
1. Lamatiaga i le Faiga o le Manava
E mafai e le kasa amonia ona fa'aita le isu, fa'a'ī, ma mama. O le fa'aalia itiiti e mafai ona mafua ai:
- tale,
- lagona mu i le isu ma le fa'a'ī,
- faigata ona manava,
– mata loimata.
O le fa'aalia tele pe umi fo'i e mafai ona mafua ai:
- bronchospasm (fa'aitiitia o le auala ea),
– edema o le mama (faaputuga vai i mama),
– fa'aleagaina tuga o a'ano o mama.
Ona o le mafai ona solo le ammonia i le vai, e faigofie ona tali atu i le susu i totonu o le auala mānava ma membrane mucous, ma mafua ai ona vave ona itaitagofie.
2. Fa'aita o Mata ma le Pa'u
E matautia fo'i le ammonia pe a pa'i atu i mata ma le pa'u, aemaise lava i vaila'au fa'aputu pe i foliga kesi i le maualuga o le malosi. O a'afiaga e ono a'afia ai:
– mata mumu ma tiga,
– lamatiaga o mu o vailaʻau i le cornea,
– pa'u mageso, mūmū ma mageso.
Afai e ulufale i mata, o lenei tulaga e mafai ona avea ma faʻalavelave faʻafomaʻi aua e mafai ona mafua ai ni faʻafitauli tumau o le vaʻai pe a le vave togafitia.
3. Lamatiaga o le Oona ma le Fa'alavelave Fa'afuase'i
O le a'afia i le tele o le ammonia e mafai ona mafua ai le niniva, niniva, pua'i, ma e o'o lava i le leiloa o le mafaufau. Afai e tupu se tafega tele i totonu o se fale gaosi oloa, e mafai e le kasa ammonia ona vave salalau ma lamatia ai tagata faigaluega ma le alalafaga, aemaise lava i nofoaga e tapunia pe le lelei le ea.
I tulaga ogaoga, e mafai ona oti ai se tasi i se taimi vave e ono afaina ai.
4. Tali Matautia ma Isi Vailaau
O se tasi o lamatiaga masani i totonu o aiga o le fa'afefiloi lea o vaila'au fa'amama e fa'avae i le ammonia ma vaila'au fa'amama e iai le chlorine. O lenei fa'afefiloi e mafai ona maua ai ni kasa oona (e pei o chloramines) e fa'aita ma fa'aleagaina ai le auala e manava ai.
O le mea lea, o mataupu faavae taua i le faʻaaogaina o mea faʻamamā e faapea:
– aua le fa'atamala i le palu fa'atasi o oloa,
– faitau le fa'ailoga,
– fa'aaoga lelei le ea e fa'aleleia ai le ea.
5. Aafiaga i le Siosiomaga
E mafai e le ammonia ona avea ma mea e fa'aleagaina ai le ea ma le vai. I le siosiomaga:
– E mafai e le ammonia ona mafua ai se manogi leaga, aemaise lava i tafatafa o lafumanu poʻo nofoaga e otaota ai.
– I le vai, o le maualuga o le ammonia e oona i iʻa ma meaola o le vai.
– E mafai fo'i e le ammonia ona fesoasoani i le fausiaina o ni vaega manifinifi (PM2.5) i le ea e ala i fegalegaleaiga ma isi vaila'au, lea e a'afia ai le lelei o le ea.
Saogalemu Fa'avae ma le Puipuiga
Ina ia maua aogā o le ammonia e aunoa ma le afaina ai, e taua tele le faʻatinoina o fuafuaga saogalemu nei:
1. Lelei le ea e fa'aleleia atili ai le ea
Faaaoga le ammonia i se nofoaga matala po o se nofoaga e lelei le ea. Aloese mai le manavaina o le ausa.
2. Faaaoga mea e puipui ai le tagata lava ia (PPE)
I le siosiomaga faigaluega: ufimata/respirator talafeagai, mata tioata puipui, totigilima e tete'e atu i vaila'au fa'akemikolo, ma lavalava puipui.
3. Aua le fa'afefiloi vaila'au fa'amama
Aemaise lava aua le fa'afefiloi le ammonia ma le chlorine bleach po'o ni 'asiti malolosi.
4. Teu lelei
Teu oloa ammonia i totonu o ni pusa e tapuni lelei, ia lē mafai ona aapa atu i ai tamaiti, ma ʻaloʻese mai le vevela tele.
5. Tali atu fa'afuase'i i tafega
Afai e tupu se tafega tele o le ammonia, ia e tuua le eria, aloese mai itu o le matagi e feaveaʻi ai le kesi, ma faʻafesoʻotaʻi pulega poʻo le 'au a le K3.
I'uga
O le kesi amonia o se mea taua tele i le olaga i aso nei. E fesoasoani e faʻateleina ai fua o faʻatoʻaga e ala i lona faʻaaogaina o se faʻapalaga naitorosene, faʻaleleia atili ai le lelei o le faʻamālūlūina o fale gaosi oloa, ma lagolagoina ai le tele o faiga faʻakemikolo ma faʻamamāina. Peitaʻi, e iai foʻi lamatiaga tetele o le amonia: e faʻaita ai le ala manava, faʻaleagaina ai mata ma le paʻu, e ono mafua ai le oona, ma e mafai ona aʻafia ai le siosiomaga pe a faʻasaʻolotoina e aunoa ma le pulea.
O le ki i le fa'aaogaina lelei o le ammonia o le fa'aaogaina sa'o lea, tausisia o auala saogalemu, ma le mata'ituina o le fa'aputuina ma le teuina o mea. O le auala lea, e mafai ai ona fa'ateleina ona aoga e aunoa ma le fa'aleagaina o le soifua maloloina ma le saogalemu o tagata po'o le fa'asaoina o le siosiomaga.