Togafitiga mo le Toe Fa'aleleia o Tagata Ma'i i le Stroke
O le stroke o se tasi lea o mafuaʻaga autū o le lē atoatoa o le malosi o tagata matutua. E tupu lenei tulaga pe a faʻalavelaveina le tafe o le toto i le faiʻai, ma aveesea ai le okesene ma meaʻai mai sela o le faiʻai. O se taunuuga, e mafai ona faʻaitiitia galuega faatino a le tino e pulea e lenei vaega o le faiʻai, e pei o le gaoioi, tautala, foloina, ma le manatua. O le tala fiafia, e mafai e le toʻatele o tagata mamaʻi stroke ona oʻo i se faʻaleleia atili tele e ala i le toe faʻaleleia talafeagai, faʻatulagaina, ma faifai pea. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai metotia faʻaleleia mo tagata mamaʻi stroke, mai le amataga seʻia oʻo i le tausiga umi.
Malamalama i sini o le toe malosi mai le stroke
O le toe malosi mai le stroke e lē na’o le "toe a’oa’oina" o vae ua vaivai. O sini o le toe fa’aleleia e aofia ai: toe fa’afo’isia le galuega atoatoa, puipuia o fa’alavelave (e pei o le ma’a’a o so’oga, manu’a mamafa, niumonia), fa’ateleina le tuto’atasi i galuega i aso ta’itasi, ma le fa’aleleia atili o le tulaga lelei o le olaga mo le ma’i ma le aiga. O le toe fa’aleleia e taula’i fo’i i itu tau mafaufau ma lagona, auā e mafai e le stroke ona o’o atu ai i le atuatuvale, popole, ma le le mafai ona taula’i atu.
E tatau ona amata vave le toe fa'aleleia pe a uma ona toe fa'aleleia le ma'i. O vaega muamua (o vaiaso muamua i masina) e masani ona ta'ua o se vaitaimi o le maualuga o le "plasticity o le fai'ai," o lona uiga o le mafai e le fai'ai ona fetu'una'i ma fausia ni auala fou e sui ai galuega ua leiloa. Peita'i, e mafai lava ona tutupu ni fa'aleleiga i le taimi o le vaega tumau pe a fa'aauau pea ona a'oa'oina.
1) Fa'agaoioiga vave ma fa'amalositino o le tele o gaioiga
I le amataga o togafitiga, aemaise lava mo gasegase o loʻo faigata pea ona gaoioi, o le vave gaoioi o se metotia taua tele mo le toe malosi. O le a fesoasoani le 'au fomaʻi i le gasegase e siitia mai le nofo i le pito o le moega i le tu i luga ma se fesoasoani, ma mulimuli ane, afai e mafai, savali ma se mea e savali ai. O le vave gaoioi e fesoasoani e puipuia ai faʻalavelave e pei o le toto pupuni, faʻamaʻi pipisi o mama ona o le umi o le moe i le moega, ma le gau o maso.
O fa'amalositino o le Range of Motion (ROM) e faia e puipuia ai le ma'a'a o so'oga ma le fa'apu'upu'uina o maso e faigata ai ona fa'agaoioi se so'oga. E mafai ona aofia ai fa'amalositino ROM:
– Passive ROM, o lona uiga o le vaega o le tino e gaoioi e le foma'i po'o le aiga.
– Active ROM, e gaoioi ai e le ma'i ona lava vae ma lima.
– ROM fesoasoani-gaoioi, e fesoasoani fa'aitiiti le gaioiga a le ma'i.
O fa'amalositino faigofie e pei o le gaoioi o tapulima, tatala ma tapuni o tamatamailima, punou ma fa'asa'o tulivae, po'o le si'i malie o lima e mafai ona faia i taimi uma e tusa ai ma fa'atonuga a le foma'i fa'amalositino.
2) Togafitiga fa'aletino mo le malosi, paleni ma le savali
O le togafitiga fa'aletino o le fatu lea o le toe fa'aleleia o le malosi o le tino pe a uma le stroke. E taula'i i le fa'amalosia o maso, fa'amaopoopoina o gaioiga, paleni, ma le mafai ona savali. O nisi o metotia e masani ona fa'aaogaina e aofia ai:
– Faamalositino faasolosolo e faamalosia ai: amata i ni gaioiga mama ma ni toe fai soo, ona faateleina lea i faamalositino e tetee atu ai (fusi faamalositino po o mamafa mama) pe a saogalemu.
– Fa'amalositino paleni: mo se fa'ata'ita'iga, nofo sa'o e aunoa ma le faalagolago, sui le mamafa i le taumatau ma le agavale pe a tu, pe faia ni la'asaga laiti.
– A'oa'oga i le savali: E a'oa'oina gasegase i mamanu sa'o o le savali e fa'aaoga ai se tootoo, se mea e savali ai, po'o se fesoasoani a le foma'i. O nisi nofoaga e ofoina atu ni masini e amo ai mamafa mo le savaliga saogalemu.
– Fa'amalositino aogā: fa'ata'ita'i gaoioiga i aso faisoo e pei o le tu i luga mai se nofoa, alu a'e ma ifo i faasitepu, po'o le pikiina o mea mai se laulau.
O le ki i le manuia o le physiotherapy o le faifai pea. O faamalositino faifai pea o le a fesoasoani i le faiʻai e toe fausia ai le pulea o gaioiga.
3) Togafitiga fa'atino mo gaioiga o le olaga i aso faisoo (ADL)
E fesoasoani le togafitiga fa'atino galuega i gasegase e toe maua ai le tuto'atasi i gaoioiga o aso faisoo (ADLs) e pei o le ta'ele, fa'aofuofu, 'ai, fa'aaoga le faleuila, tusitusi, ma le faia o galuega mama i le fale. O le a iloilo e le foma'i togafitiga fa'apitoa ia fa'afitauli o le gasegase ma atia'e ni fuafuaga talafeagai, e pei o:
– Fa'ata'ita'i le auala e ofuina ai lavalava i le lima e tasi.
– Aoao ni metotia saogalemu mo le siitia mai le moega i le nofoa.
– Toleniga o tomai lelei o le tino e pei o le uuina o se sipuni, fa'amauina o lavalava, po'o le toleniga o le feso'ota'iga o tamatamailima.
– Meafaigaluega fesoasoani fautuaina: nofoa ta'ele, u'amea e uu ai le faleta'ele, mea fesoasoani e pei o totini, sipuni faapitoa, po'o se mea e lagolago ai tapulima.
E fesoasoani fo'i le togafitiga fa'apitoa i galuega e toe fa'atulaga le siosiomaga o le fale ina ia sili atu le saogalemu ma le fa'auo i tagata mama'i e maua i le stroke, e aofia ai le fa'aitiitia o le lamatiaga o le pa'ū.
4) Togafitiga tautala ma fa'amalositino folo
E masani ona a'afia le tautala (aphasia), le faaleoina o le leo (dysarthria), ma le foloina (dysphagia) i le stroke. E taua tele le togafitiga o le tautala i le toe fa'afo'isia o fesoota'iga ma puipuia ai fa'alavelave fa'alavelave i le foloina e pei o le tale po'o le manava tata (o mea'ai e ulufale i mama).
O nisi o ituaiga o faamalositino e aofia ai:
– Fa'atinoga o le faaleoina o upu e fa'amanino ai le faaleoga.
– Fa'atinoga gagana e malamalama ai ma fausia ai upu/fuaiupu, e aofia ai le fa'aaogaina o kata ata po'o ni talanoaga fa'atonutonu.
– Fuafuaga fa'afeso'ota'i e pei o le tautala fa'agesegese, fa'aogaina o taga, po'o laupapa fa'afeso'ota'i.
– Fa'amalositino o le foloina: fetu'una'i o tulaga 'ai, auala saogalemu e folo ai, ma le suia o foliga o mea'ai (e pei o mea'ai vaivai, vai mafiafia) e tusa ai ma fautuaga mai le aufaigaluega soifua maloloina.
E tāua le lagolago a le aiga: tautala i ni fuaiupu pupuu, tuu atu i le maʻi le taimi e tali mai ai, ma aua le faanatinati e faasaʻo.
5) Toe fa'aleleia o le mafaufau ma lagona
I le fa’aopoopoga i fa’aletonu fa’aletino, e mafai e le stroke ona mafua ai fa’afitauli i le manatua, le gauai atu, le fuafuaina o mea, ma e o’o lava i suiga o uiga. E mafai ona ausia le toe fa’aleleia o le mafaufau e ala i fa’amalositino e fa’aosofia ai le fai’ai, e pei o:
– Faataitai le taula'i ma le manatua e ala i le fa'aaogaina o ta'aloga faigofie, kata, po'o ni polokalama e fa'amalositino ai le fai'ai.
– Fausia ni faasologa o aso taitasi ma ni faamatalaga faamanatu.
– Galuega faasolosolo e pei o le kuka faigofie ma le vaavaaiga a se isi tagata.
E le tatau fo'i ona galo le itu fa'alagona. O le atuatuvale pe a uma le stroke e masani lava ona tupu ma e mafai ona fa'alavelaveina ai le toe fa'aleleia. O fautuaga fa'alemafaufau, lagolago a le aiga, vaega lagolago, ma, afai e mana'omia, togafitiga fa'afoma'i mai se foma'i mafaufau e mafai ona fesoasoani i tagata mama'i e fa'atautaia lelei le fa'agasologa o le toe fa'aleleia.
6) Puipuiga o faʻalavelave faʻafuaseʻi: spasticity, tiga o tauʻau, ma maʻi pipisi
E mafai e tagata mama'i i le stroke ona o'o i le spasticity (fa'ama'a'a o maso), aemaise lava i lima ma vae. O togafitiga e aofia ai le fa'aloaloa masani, tu sa'o, fa'apipi'i o le splint, ma fa'amalositino fa'atino. I nisi tulaga, e ono mafaufau foma'i i togafitiga fa'afoma'i po'o tui, e pei ona fa'ailoa mai.
O le tiga o tau'au i le itu vaivai o le tino e masani ona mafua mai i le tulaga le lelei po'o le manu'a o so'oga. O fa'amalositino talafeagai, fa'aaogaina o lagolago lima pe a nofo/savali, ma le a'oa'oina i le auala e fa'agaoioi ai le ma'i e taua tele.
E mafai ona puipuia mai mageso mamafa e ala i le suia o tulaga i nai itula uma, tausia o le mama o le pa'u, fa'aaoga se fa'amalū faapitoa pe a mana'omia, ma ia mautinoa o mea'ai ma le fa'asusu lava e tatau ai.
7) O le olaga ma le puleaina o mea e lamatia ai e puipuia ai le toe tupu mai o le stroke
E lē atoatoa le toe malosi pe a lē puipuia le toe tupu mai o le struka. E manaʻomia e gasegase ona pulea mea e lamatia ai e pei o le toto maualuga, maʻisuka, cholesterol maualuga, ulaula, puta tele, ma le lē lava o gaioiga. O fautuaga tāua e aofia ai:
– Inu vailaʻau e pei ona faʻatonuina (e.g. vailaʻau e faʻamama ai le toto poʻo vailaʻau e teteʻe ai i le toto maualuga, vailaʻau e faʻaitiitia ai le cholesterol).
– O se taumafa paleni e itiiti ai le masima ma le ga'o fa'atumuina, ma maualuga ai le fiber.
– Fa'agaioiga fa'aletino faifai malie e tusa ai ma le gafatia.
– Ia lava lau moe ma pulea le atuatuvale.
– Siaki soo ma lau foma'i e iloilo ai lou toto maualuga, suka i le toto, ma le talaaga o lou ga'o.
E tatau i aiga ona malamalama i le fuafuaga togafitiga ina ia mautinoa le usitaia lelei o tuutuuga ma aiaiga.
8) Le matafaioi a le aiga: lagolago talafeagai
O le aiga o se vaega o le 'au toe fa'aleleia. O le lagolago lelei e aofia ai le fesoasoani i fa'amalositino fa'atulagaina, fa'amautinoaina o se siosiomaga saogalemu i le aiga, ma le tu'uina atu o le fa'amalosi e aunoa ma le fa'amalosi. 'Alo'ese mai le fesoasoani tele, lea e mafai ona fa'aumatia ai le ma'i mai avanoa e fa'atino ai tuto'atasi. E sili atu le fa'aogaina o le mataupu fa'avae o le "fesoasoani pe a mana'omia", ona tu'u lea i le ma'i e fai le mea latou te mafaia.
E matuā tāua tele le fesootaʻiga a le maʻi, aemaise lava pe afai e faigata i le maʻi ona tautala pe faigofie foʻi ona fiu. E masani ona iai le lelei ma le leaga o le faagasologa o le toe malosi; e sili atu le tāua o le tumau nai lo le saoasaoa.
I'uga
O metotia mo le toe fa'aleleia mo gasegase ua maua i le stroke e aofia ai le vave fa'agaoioiga, fa'amalositino o gaioiga eseese, togafitiga fa'aletino, togafitiga fa'atino galuega, togafitiga tautala, toe fa'aleleia o le mafaufau, lagolago fa'alagona, fa'apea fo'i ma le puipuia o fa'alavelave fa'afuase'i ma le puleaina o tulaga lamatia. O le toe fa'aleleia e mana'omia ai le taimi, onosa'i, ma le galulue fa'atasi i le va o le gasegase, aiga, ma tagata tomai fa'apitoa i le soifua maloloina. Faatasi ai ma se polokalame toe fa'aleleia talafeagai ma faifai pea, e mafai e le to'atele o gasegase ona fa'aleleia atili a latou galuega, tuto'atasi, ma le tulaga lelei o le olaga.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fetuʻunaʻia lenei tusiga i se lomiga e sili atu ona "faʻasaienisi" faʻatasi ai ma faʻamatalaga faafomaʻi, poʻo se lomiga e sili atu ona aogā o loʻo i ai se faʻataʻitaʻiga o le faasologa o faamalositino i aso taʻitasi mo gasegase i le fale.