Su'esu'ega o a'afiaga o le tau i le sami

Su'esu'ega o le A'afiaga o le Tau i le Vasa

O le aafiaga o le tau i le vasa o se mataupu taua tele i le su'esu'eina o le vasa ma le siosiomaga. O le vasa tele e ufitia ai le silia ma le 70% o le fogaeleele o le Lalolagi, ma e iai sona sao taua i le fa'atonutonuina o le tau i le lalolagi atoa ma le tele o siosiomaga. O le malamalama i fegalegaleaiga i le va o le tau ma le vasa e mafai ona maua ai ni malamalamaga taua i suiga o le tau, meaola o le sami, ma ona aafiaga tau tamaoaiga ma agafesootai. O lenei tusiga o le a su'esu'eina ai vaega eseese o le aafiaga o le tau i le vasa, e aofia ai mea mata'utia o le tau, matagi, vevela, ma le tau i le lalolagi atoa.

1. Tau Matuia ma Mea e Tutupu i le Gataifale

O mea mata'utia o le tau, e pei o afa malolosi, afā fulifao, ma afa malolosi, e iai sona aafiaga tele i le sami. O afa malolosi, mo se fa'ata'ita'iga, e mafai ona mafua ai le fa'ateleina tele o galu o le sami ma fa'aleagaina ai siosiomaga o le talafatai ma fausaga na faia e tagata. O nei galu maualuluga e mafai ona mafua ai le soloia o le talafatai, fa'aleagaina ai 'a'au 'amu, ma le leiloa o nofoaga mo le tele o meaola o le sami.

O se faʻataʻitaʻiga sili ona lelei o lenei mea mataʻutia o le Afa o Katrina, lea na aʻafia ai le Iunaite Setete i le 2005. O lenei afa na mafua ai ni faʻaleagaina tetele i siosiomaga o le gataifale, e aofia ai le tele o le oti o iʻa eseese ma isi meaola o le gataifale. E mafai e sami toʻafilemu ona liua i ni siosiomaga faigata ma mataʻutia i le taimi ma le maeʻa ai o se afa tele.

2. Matagi ma le Sami

E taua tele le sao o le matagi i le fegasoloa'iga o le sami. O le gaoioi o le matagi i luga o le sami e mafua ai galu ma tafega. O le malosi ma le itu e agai i ai le matagi e mafai ona a'afia ai le tufatufaina o le vevela i le sami, lea e a'afia ai le tau i le itulagi ma le lalolagi atoa. Mo se fa'ata'ita'iga, o matagi fefa'ataua'iga i le Vasa Pasefika e taua tele i le fa'aaliga o le El Niño ma le La Niña.

O le El Niño o se tulaga e sili atu ona mafanafana ai vai o le Pasefika i sasaʻe nai lo le masani ai, ona o le vaivai o matagi fefaʻatauaʻiga. E mafai ona mafua ai ni faʻalavelave tetele i mamanu o le tau i le lalolagi atoa, e aofia ai le lāmala i nisi o itulagi ma lologa i isi. I se isi itu, o le La Niña o se tulaga e sili atu ona malūlū ai vai o le Pasefika i sasaʻe nai lo le masani ai, lea e masani ona teteʻe atu ai i aafiaga o le El Niño.

FAITAU  Le matafaioi a le malo i le puleaina o punaoa o le gataifale

3. Vevela ma le Sami

O le vevela o le vai i le sami o se mea taua tele e aʻafia e le tau ma le siosiomaga. E mafai e le vevela o le fogāeleele o le sami ona aʻafia ai le tufatufaina ma amioga a le tele o meaola o le sami. Mo se faʻataʻitaʻiga, o nisi iʻa ma ituaiga plankton e matuā maaleale i suiga i le vevela o le vai, ma e oʻo lava i ni suiga laiti e mafai ona faʻamalosia ai i latou e malaga atu i nofoaga fou, ma faʻalavelaveina ai siosiomaga faʻalotoifale.

E le gata i lea, o le maualuga o le vevela o le sami e mafai ona faateteleina ai le faafitauli o le pa'epa'e o le 'amu. E tupu lenei mea pe a mafua ai ona mate pe mou atu le tele o limu e nonofo i totonu o le 'amu, ma aveesea ai le mea'ai a le 'amu ma liu pa'epa'e. O nei mea tetele o le pa'epa'e ua matauina i le tele o tausaga talu ai nei, ona o le vevela o le lalolagi.

4. Fegalegaleaiga ma le Tau i le Lalolagi Atoa

O le fegalegaleaiga i le va o le vasa ma le tau e lē gata i le lotoifale ae e iai foʻi ona aafiaga i le lalolagi atoa. O le vasa ma le ea e fesoʻotaʻi vavalalata i le taamilosaga o le vai ma le taamilosaga o le thermohaline. O le vasa e fai ma nofoaga e teu ai le vevela ma le kaponi taiokesaita i le lalolagi atoa, lea e aʻafia ai le vevela ma le tuufaatasiga o le ea.

O le faiga o le tafe o le sami e taʻua o le "thermohaline conveyor belt" o se tasi lea o faʻataʻitaʻiga o lenei fegalegaleaiga faʻalelalolagi. O lenei conveyor belt e feaveaʻi ai le vai mafanafana mai le teropika i pole, ma le vai malulu mai pole i le teropika. O suiga tetele i lenei faiga e mafai ona i ai se aafiaga tele i le tau o le lalolagi. Mo se faʻataʻitaʻiga, afai e mafua ai ona liusuavai le aisa i Greenland ma Antarctica ona o le faʻavevela o le lalolagi, o le a ulufale atu le vai fou i vasa ma faʻalavelaveina ai le tafega o le thermohaline, ma ono mafua ai le suiga tele o le tau.

5. Aafiaga Tau Tamaoaiga ma Agafesootai

O le aafiaga o le tau i le sami e iai foʻi ni aafiaga taua i le tamaoaiga ma agafesootai. E tele nuʻu i le lalolagi atoa e faʻalagolago i le sami mo a latou galuega, pe ala i faigafaiva, turisi, poʻo felauaiga i le sami. O faʻalavelave tau leaga e mafai ona faʻaleagaina ai tamaoaiga i le lotoifale e ala i le faʻaleagaina o vaʻa, mea faigaluega fagota, ma isi atinaʻe.

FAITAU  Metotia fa'aonaponei mo folauga i le sami

E le gata i lea, o suiga o le tau e aʻafia ai le sami e mafai foʻi ona aʻafia ai le saogalemu o meaʻai i le lalolagi atoa. O suiga o mamanu o femalagaaʻiga a iʻa ma le faʻaitiitia o le faitau aofaʻi o nisi ituaiga e mafai ona faʻaitiitia ai le maua o iʻa, o se puna autu o porotini mo piliona o tagata i le lalolagi atoa. O atunuʻu tau atiaʻe, aemaise lava, e matua vaivai lava i nei suiga ona e leai ni a latou punaʻoa e vave fetuʻunaʻi ai.

6. Taumafaiga mo le Fa'aitiitia ma le Fetuuna'i

Ina ia foia aafiaga o le tau i le sami, e taua tele le faʻaitiitia ma le fetuʻunaʻi. O le faʻaitiitia e taulaʻi muamua lava i taumafaiga e faʻaitiitia ai kasa faʻavevela e faʻaitiitia ai le faʻavevela o le lalolagi, ae o le fetuʻunaʻi e aofia ai le fetuʻunaʻi i suiga e le mafai ona ʻalofia.

O se tasi o faʻataʻitaʻiga o se taumafaiga e faʻaitiitia ai faʻafitauli o le atinaʻeina lea o le malosiaga faʻafouina e faʻaitiitia ai le faʻalagolago i suauʻu faʻanatura. O fuafuaga mo fetuʻunaʻiga e mafai ona aofia ai le fausiaina o atinaʻe e teteʻe atu i afa, faʻaleleia atili o le pulega o le talafatai, ma le toe faʻaleleia o āʻau o le sami ma isi nofoaga taua.

7. Suesuega ma Aoaoga

E taua tele suʻesuʻega faifai pea ma aʻoaʻoga faʻalauaʻitele mo le malamalama ma le faʻatalanoaina o aʻafiaga o le tau i le vasa. O loʻo faia e le tele o faʻalapotopotoga suʻesuʻe ma iunivesite i le lalolagi atoa ni suʻesuʻega loloto i fegalegaleaiga lavelave i le va o le vasa ma le tau. O tekinolosi faʻaonaponei, e aofia ai le remote sensing ma faʻataʻitaʻiga faʻakomepiuta faʻapitoa, o loʻo fesoasoani i saienitisi e vavalo saʻo atili ai suiga ma o latou aʻafiaga.

E taua tele fo'i le sao o a'oa'oga a le malo. O tagata lautele e malamalama lelei e sili atu ona latou lagolagoina faiga fa'avae tau si'osi'omaga gafataulimaina ma sauniuni mo fa'alavelave fa'alenatura.

I'uga

E lavelave ma fesoʻotaʻi lelei le sootaga i le va o le tau ma le vasa. O le malamalama lelei i nei fegalegaleaiga e taua tele i le tulaga o suiga o le tau ma le lalolagi atoa. Mai le faatosinaga o le matagi ma le vevela i aafiaga tau tamaoaiga ma agafesootai, o nei mea e faaalia ai le matafaioi taua a le vasa i le faiga o le tau i le lalolagi atoa. O taumafaiga e faaitiitia ai ma fetuutuunai ai, faatasi ai ma suesuega ma aoaoga faifai pea, e taua tele mo le faatumauina o le paleni o siosiomaga o le gataifale ma le soifua manuia o tagata.

Taofi faamatalaga