O le mea na tupu i le femalagaaʻi o iʻa i le vasa

O le Mea Matautia o Femalagaaiga a I'a i le Vasa

O femalagaaiga a iʻa i le sami o se tasi lea o mea e sili ona mataʻina ma lavelave i le natura. O le femalagaiga tele o ituaiga iʻa eseese mai le tasi itulagi i le isi e masani ona tupu, e mulimuli i mamanu o vaitau, taamilosaga o le fanafanau, ma tulaga fesuisuiaʻi o le siosiomaga. O nei femalagaaiga e le gata ina faʻaalia ai tomai faʻatauvaʻa tulaga ese ae e iai foʻi se sao taua i le paleni o siʻosiʻomaga o le sami ma le faʻasaoina o faigafaiva. I lalo o galu ma tafega e foliga mai e toʻafilemu, o loʻo natia e le sami "ala o femalagaaiga" na mulimulitaʻia e iʻa i le faitau afe o tausaga.

O le ā le Femalagaa'iga a I'a?

I se faaupuga faigofie, o le femalagaa'i o i'a o le feoa'i solo lea o i'a mai le tasi nofoaga i le isi nofoaga mo se fa'amoemoega fa'apitoa, e pei o le sailia o mea'ai, fanafanau, 'alo'ese mai manu fe'ai, po'o le sailia o tulaga lelei o le si'osi'omaga. E mafai ona tupu femalagaa'iga i ni mamao pupuu, e pei o le siitia mai vai papa'u i vai loloto, po'o ni mamao tele, e o'o lava i vasa.

O nisi femalagaiga e tutupu i aso uma (diel migration), lea e tula'i ai i'a i luga o le fogaeleele i le po e 'ai ona toe fo'i lea i le loloto i le ao. E iai fo'i femalagaiga fa'avaitaimi e aofia ai le femalaga'i i nofoaga mamao, e pei o vaega o le teropika i tau malūlū pe a suia le vevela o le vai.

Ituaiga o Femalagaaiga a I'a

E mafai ona fa'avasegaina le mea e tupu i femalagaa'iga a i'a i le sami e fa'atatau i le itu ma le taunuuga o la latou femalagaa'iga. O nisi o ituaiga o femalagaa'iga e masani ona talanoaina e aofia ai:

1. Femalagaa'iga Fa'afanafanau (Femalagaa'iga Fa'afanafanau)
E tele i'a e malaga mamao i nofoaga faapitoa e fanafanau ai. Latou te sailia vai e iai le vevela faapitoa, masima, ma tafega e faateleina ai le avanoa e ola ai fuāmoa ma anufe. O se faataitaiga lauiloa o le tuna, lea e malaga atu i nofoaga mafanafana e fanafanau ai.

2. Femalagaa'iga o Fafaga
A fa'aitiitia pe suia mea'ai i se eria, e mulimuli i'a i ala o plankton, i'a laiti, po'o isi meaola. O sardines ma mackerel, mo se fa'ata'ita'iga, e masani ona mulimuli i le tele o plankton po'o zooplankton, ia e feoa'i fa'atasi ma le fua o le vai.

3. Femalagaiga Fa'atulagaina i Aso Ta'itasi
O se tasi lea o femalagaiga tetele i le paneta, e fuaina i le aofaʻi o iʻa taʻitasi. E tele iʻa o le sami loloto ma meaola laiti e feoaʻi mai le loloto i luga o le fogaeleele i le pō, ona toe foʻi mai lea i le ao. O nei femalagaiga e aʻafia i le malamalama, manu feʻai, ma le maua o meaʻai.

4. Femalagaa'iga e 'Alo'ese ai mai Tulaga Matuia
O suiga i le vevela e malulu tele pe vevela tele, maualalo o le okesene, ma faʻalavelave faʻalesiosiomaga e pei o afā e mafai ona faʻamalosia ai iʻa e malaga atu i nofoaga e sili atu ona mautu.

E Faapefea Ona Fuafua e I'a le Itu e Aga'i i Ai?

O le mafai e iʻa ona folau i le vasa e masani ona foliga mai e pei o se "lagona masani," ae o le mea moni e aofia ai ni faiga faʻapitoa faʻaolaola. E talitonu saienitisi e faʻalagolago iʻa i ni faʻailoilo se tele:

– Fanua maneta o le Lalolagi: E mafai e le tele o ituaiga o meaola ona iloa fanua maneta e oʻo atu ai i ni auala faapitoa o femalagaaiga, e tai tutusa ma se tapasa masani.
– Afe o le sami ma le vevela o le ea: E fa'aaogā e i'a afe o le sami e fai ma “auala tele,” e sefe ai le malosi pe a feoa'i.
– Manogi (sogisā): I nisi ituaiga, o le manatuaina o le "manogi" o nisi vai e fesoasoani ia i latou e toe foʻi atu ai i lo latou nofoaga muamua poʻo le nofoaga na fanau ai.
– Fa'ailoilo vaaia ma le malamalama: O le tulaga o le la, le malosi o le malamalama, ma mamanu o le fogāeleele e mafai ona avea o ni fa'ailoilo fa'asino.
– Leo ma gatete: O loʻo iai i le vasa se laufanua leo; e mafai e iʻa ona faʻaogaina ni leo patino e fai ma faʻailoga o nofoaga.

E galulue fa'atasi nei tomai. O le mea lea, o femalagaa'iga e le na'o se gaioiga fa'afuase'i, ae o se malaga fa'atonutonu e a'afia i kenera ma le poto masani.

Faʻataʻitaʻiga o Femalagaaʻiga o Iʻa i le Lalolagi

O le tele o femalagaaiga a iʻa e tosina atu ai le mafaufau o le lalolagi ona o lo latou tetele ma le lautele o aafiaga.

O se tasi o faʻataʻitaʻiga o le femalagaaʻi o le bluefin tuna, lea e mafai ona malaga i le faitau afe kilomita i luga o le vasa e suʻe ai ni meaʻai ma ni nofoaga e fanau ai. E mafai e le tuna ona aau vave tele ma tausia le vevela o le tino e sili atu le mafanafana nai lo le vai o loʻo siomia ai, ma mafai ai ona latou folau i vai malulu.

I Aferika i saute, o le mea ua ta'ua o le "sardine run" e tupu i fafo atu o le talafatai o Aferika i Saute. E faitau miliona sardine e feoa'i i totonu o a'oga tetele, ma faia ai se vaaiga mata'ina ma tosina mai ai manu fe'ai e pei o tafola, malie, ma manu felelei o le sami. O lenei mea ua oo lava ina avea ma nofoaga tafafao maimoa ma se nofoaga autu mo su'esu'ega.

I le itulagi o Indo-Pasefika, o le femalagaa'i o i'a i le sami e pei o le skipjack tuna, mackerel, ma le mackerel e feso'ota'i vavalalata ma vaitau, tafega o le sami, ma le si'itia o le vai i luga (le si'itia a'e o le vai e tele ai mea'ai mai le loloto i luga). A tupu le si'itia o le vai i luga, e fa'ateleina le gaosiga o meaola i le vai, ma mulimuli atu i'a i vaega e tele ai mea'ai.

O le Matafaioi a Femalagaaiga i Siosiomaga o le Gataifale

E tele le sao o femalagaaiga a i'a i le paleni o le si'osi'omaga. A femalagaaiga i'a, latou te fa'aliliuina atu le malosi ma mea'ai i le va o itulagi. O a'oga o i'a i le sami, mo se fa'ata'ita'iga, e avea o se so'otaga i le filifili o mea'ai mai le plankton i manu fe'ai pito i luga. E le gata i lea, e fesoasoani le femalagaaiga e fa'asalalauina kenera i le va o vaega, ma fa'atumauina ai le eseesega o kenera ina ia mafai ai e ituaiga ona fetu'una'i i suiga o le siosiomaga.

E aʻafia foʻi e femalagaaʻi le gaosiga o faigafaiva. E faʻalagolago le tele o nofoaga fagota i le taunuʻu mai o ituaiga o iʻa femalagaaʻi i vaitau faʻavaitaimi. Afai e suia mamanu o femalagaaʻiga, e ono faʻaitiitia le iʻa maua a le au faifaiva pe suia nofoaga.

Mea e Aafia ai Femalagaaiga

E lē tupu le femalagaaʻi o iʻa e aunoa ma se māfuaʻaga. E tele mea e faʻaosofia pe suia ai mamanu o femalagaaʻiga a iʻa, e aofia ai:

– Vevela o le vai: O suiga i le vevela ona o vaitau po'o fa'alavelave tau e pei o El Niño ma La Niña e mafai ona suia ai ala o femalagaa'iga.
– Mauaina o mea'ai: O le tufatufaina o plankton ma i'a laiti e fuafua ai le nofoaga o i'a fe'ai.
– Masima ma le tulaga lelei o le vai: O suiga i le masima ona o timuga mamafa po'o le tafe mai o le vai fou mai vaitafe e mafai ona a'afia ai le salalau o i'a.
– Tafega o le sami ma le si'itia i luga o le sami: E feavea'i e tafega mea'ai ma a'afia ai auala o le malosi i le sami.
– Faigata o mea fa'amanu: O le iai o mea fa'amanu e mafai ona suia ai le loloto po'o le mamao e o'o i ai i'a.

O lenei tuufaatasiga o mea taua e mafua ai ona fesuisuiai femalagaaiga. E tusa lava pe i totonu o se ituaiga e tasi, e mafai ona fesuisuiai mamanu o femalagaaiga e fuafua i tausaga, tele, ma le tulaga o le faitau aofai.

O Luʻitau o Femalagaaʻiga o Iʻa i le Vaitaimi Faʻaonaponei

O suiga o le tau o se tasi lea o faʻamataʻu tetele i femalagaaʻiga a iʻa. O le faʻavevela o le sami e mafai ona uunaʻia ai iʻa e femalagaaʻi atili i le itu i mātū e saili ai ni vevela e sili atu ona talafeagai, ma suia ai le faitau aofaʻi mai vaega o le teropika i vaega o le teropika. E le gata i lea, o le faʻamaʻaʻaina o le sami ma le faʻaitiitia o le okesene i nisi o vaega (nofoaga ua oti) e mafai ona faʻalavelaveina ai auala o femalagaaʻiga.

I le isi itu, o gaoioiga a tagata e pei o le soona fagota, faʻaleagaina o le siosiomaga, atinaʻeina o le talafatai, ma le pisa i lalo o le vai mai vaʻa ma le suʻesuʻeina o le malosiaga e mafai foʻi ona faʻalavelaveina ai le faʻatulagaina ma le manuia o femalagaaiga. Afai e le mafai e iʻa ona oʻo atu i nofoaga e fanafanau ai, o le a faʻalavelaveina le toe faʻafouina o le faitau aofaʻi ma iu ai ina lamatia ai le ola o le ituaiga.

Taumafaiga o le Puipuiga ma le Pulega

Ina ia faatumauina pea le femalagaiga faifai pea o iʻa, e manaʻomia le pulega faʻasaienisi. O nisi o laasaga taua e aofia ai:

– Fa'atuina o nofoaga e puipuia ai le gataifale i nofoaga e fa'ato'afua ai ma auala taua e femalaga'i ai.
– Fa'atulagaina o vaitau ma tapula'a mo i'a e maua ai le avanoa e fanafanau ai.
– Galulue fa’atasi i le va o atunu’u ona e masani ona sopo’ia e ala o femalagaa’iga tuaoi o le gataifale.
– Mata'ituina i tekinolosi e pei o le fa'ailogaina o satelite, sonar, ma le au'ili'iliga o kenera e malamalama ai i auala o femalagaa'iga ma le fa'agasologa o le faitau aofa'i.
– Fa'aitiitia o le fa'aleagaina o le siosiomaga ma le puipuiga o nofoaga o i'a ina ia fa'aauau pea ona lagolagoina e le tulaga lelei o le si'osi'omaga le feoa'iga ma le tuputupu a'e o i'a.

Faatasi ai ma nei laasaga, e mafai ai ona tumau pea le femalagaaʻi o iʻa o se faagasologa masani e lagolago ai le ola o le sami ma manaʻoga o tagata.

Fa'ato'a

O le mea ua tupu i le femalagaaʻi o iʻa i le sami o se faʻamaoniga lea o meaola o le sami e pulea e ni faʻatulagaga faʻatulagaina, e aʻafia e vaitau, tafega o le sami, vevela, ma manaʻoga faʻaletino. I le taimi atoa o a latou femalagaaʻiga, e faia ai e iʻa se tafega o le malosi ma meaʻai e faʻatumauina ai le siosiomaga ma avea ma faʻavae tau tamaoaiga mo le tele o nuʻu i le talafatai. Peitaʻi, o suiga o le tau ma le mamafa o tagata e lamatia ai le faʻaauauina o nei mamanu femalagaaʻi ua leva ona iai. O le malamalama, puipuia, ma le puleaina o auala femalagaaʻi o iʻa e taua tele i le tausia o se sami e gaosia ma paleni mo tupulaga o loʻo iai nei ma le lumanaʻi.

Taofi faamatalaga