O le Taua o le Puipuiga o Vaomatua i le Puipuiga o Manu Fe'ai ua Lamatia
O loʻo faʻatupulaʻia le popolega i le siosiomaga, aemaise lava i le faʻateleina o faʻamataʻuga i le i ai o meaola o loʻo lamatia. O se tasi o laʻasaga taua i le faʻasaoina o meaola o loʻo lamatia o le faia lea o taumafaiga e puipuia ai vaomatua. O vaomatua, o ni siʻosiʻomaga masani, e aofia ai le tele o laʻau ma manu feʻai e fegalegaleai, ma o le tele o meaola o loʻo lamatia e faʻalagolago i vaomatua o loʻo avea ma o latou nofoaga. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le taua o le puipuiga o vaomatua i le faʻasaoina o meaola o loʻo lamatia mai itu eseese.
1. Vaomatua o le Nofoaga Autū mo Manu e Seāseā Maua
Ae maise lava vaomatua o le teropika, e matuā tele lava o latou ituaiga eseese. O iinei e nonofo ma fanafanau ai le tele o meaola ua lamatia. O le taika Sumatran (Panthera tigris sumatrae), le orangutan Bornean (Pongo pygmaeus), le elefane Sumatran (Elephas maximus sumatranus), ma le rhinoceros Javan (Rhinoceros sondaicus) ua na o ni nai faʻataʻitaʻiga o meaola ua lamatia e nonofo ai vaomatua. I totonu o le siosiomaga faigata o vaomatua, e maua ai e nei manu meaʻai, malutaga, ma nofoaga e fanafanau ai.
O le fa'aleagaina o vaomatua e mafua ai le leiloa o nofoaga masani, ma tu'ua ai nei manu e aunoa ma ni fale ma ni mea'ai. Mo se fa'ata'ita'iga, o le fa'aleagaina o vaomatua i motu o Sumatra ma Kalimantan ua mafua ai ona matua'i fa'aitiitia le faitau aofa'i o orangutan. A aunoa ma ni nofoaga talafeagai, o le a matua'i fa'aitiitia le avanoa e ola ai nei manu lamatia.
2. Eseesega o Meaola ma le Malosiaga o le Siosiomaga
E lē gata o vaomatua o le nofoaga lea o meaola ua lamatia, ae o nofoaga foʻi e maua ai le tele o ituaiga o meaola eseese. E taua tele le tele o ituaiga o meaola eseese i le faatumauina o le malosi o le siosiomaga. O se siosiomaga e tele lona eseesega o ituaiga e sili atu ona mafai ona tatalia faalavelave ma suiga o le siosiomaga, e pei o faamai, suiga o le tau, ma mala faalenatura.
E masani ona i ai ni matafaioi taua tau le siosiomaga o manu o loʻo lamatia i totonu o siʻosiʻomaga o vaomatua. Mo se faʻataʻitaʻiga, e fesoasoani orangutans e faʻasalalau fatu e taua mo le toe faʻafouina o laʻau o le vaomatua, ae o elefane e iai le sao i le tausia o le fausaga o le vaomatua e ala i le 'ai o laʻau ma le tatalaina o alavai. O le tausia o le faitau aofaʻi o manu o loʻo lamatia, tatou te fesoasoani e tausia le galuega ma le paleni o le siʻosiʻomaga o le vaomatua atoa.
3. Taua Faasaienisi ma Aoaoga
E taua tele fo'i le puipuiga o vaomatua mo su'esu'ega fa'asaienisi ma a'oa'oga. O le iai o meaola o lo'o lamatia e maua ai avanoa mo saienitisi e su'esu'e ai vaega eseese o latou olaola, si'osi'omaga, ma amioga. O lenei su'esu'ega e mafai ona maua ai ni malamalamaga taua mo le puipuiga o meaola fe'ai ma le pulega o le si'osi'omaga. E le gata i lea, o meaola o lo'o lamatia e mafai ona avea ma fa'ailoga fa'alea'oa'oga mo tagata lautele e uiga i le taua o le tausia o le paleni o le natura ma le faaaloalo i meaola fe'ai.
4. Tafaoga Fa'alenatura ma le Fa'aauauina o le Tamaoaiga
O le Ecotourism o se vaega o turisi e faʻavae i luga o le tele o ituaiga eseese ma le matagofie faalenatura, e aofia ai vaomatua ma manu feʻai. E tele atunuu e faʻaaogaina le i ai o meaola ua lamatia e fai ma nofoaga autu mo turisi. O faʻataʻitaʻiga e aofia ai le Ujung Kulon National Park i West Java, e lauiloa i ona Javan rhinoceros, poʻo le Gunung Leuser National Park i North Sumatra, lea e ofoina atu ai ni aafiaga mataʻina i le matauina o orangutans i o latou nofoaga masani.
E mafai e le pulea lelei o turisi fa'alenatura ona maua ai ni fa'amanuiaga tau tamaoaiga i nu'u, fa'atupuina galuega, ma fa'ateleina ai tupe maua a le itulagi e aunoa ma le fa'aleagaina o vaomatua. E maua ai se fa'amalosi'au tau tamaoaiga mo nu'u e auai i taumafaiga fa'asao.
5. Tulafono Faatonutonu ma Tautinoga Faavae
Ina ia faatumauina le gafataulimaina o vaomatua ma meaola ua lamatia, e manaʻomia tulafono faatonutonu ma tautinoga faʻavae mai le malo ma vaega e aʻafia ai. O le puipuia o vaomatua e ala i le faʻatuina o paka faʻaleatunuu, nofoaga faʻasao, ma vaomatua puipuia o se laʻasaga muamua taua. O nei tulafono faatonutonu e tatau ona lagolagoina e le vaavaaiga malosi e puipuia ai faiga faʻasolitulafono, e pei o le faʻatoʻaga faʻasolitulafono ma le faoa faamalosi o manu feʻai.
E le gata i lea, e taua tele le aofia ai o nuʻu i le lotoifale i taumafaiga faʻasao. O nei polokalame e mafai ona aofia ai le tuʻuina atu o faʻamalosiʻau poʻo le faʻailoaina o aia tatau faʻaleaganuʻu e faʻamalosia ai i latou e faʻasaoina vaomatua ma meaola ua lamatia. O le auai o NGO ma faʻalapotopotoga faʻavaomalo e taua tele foʻi i le tuʻuina atu o le lagolago faʻapitoa ma tupe, faʻapea foʻi ma le fausiaina o le gafatia faʻalotoifale.
6. Luʻitau ma Tali
E lē mafai ona faafitia o le puipuiga o vaomatua ma le faasaoina o meaola ua lamatia o loo feagai ma le tele o luitau. O se tasi o nei mea o le feeseeseaiga i le va o tagata ma manu fe’ai. A o faaitiitia vaomatua, e masani ona sosolo atu manu fe’ai i nofoaga e nonofo ai, ma iu ai ina feteenai ma tagata. Mo se faataitaiga, i le tulaga o elefane o Sumatra, o lenei feeseeseaiga e mafai ona i’u ai i le faaleagaina o faatoaga ma meatotino a le nuu.
Ina ia foia lenei feeseeseaiga, e taua tele se auala e aofia ai nuu i le pulega o le puipuiga. O polokalame e faaitiitia ai feeseeseaiga i le va o tagata ma manu fe'ai, e pei o pa eletise po'o suiga i mamanu o togālaau, e mafai ona fesoasoani e fa'aitiitia ai lenei feeseeseaiga. E le gata i lea, e mana'omia ona fa'ateleina a'oa'oga e uiga i le taua o le puipuiga ina ia fa'ateleina ai le malamalama o le lautele ma fa'amalosia ai le auai malosi.
O le isi auala o le toe fa'aleleia lea o vaomatua. O le toe fa'aleleia o vaomatua ua fa'aleagaina e mafai ona avea ma fofo umi mo le toe fa'afo'isia o le galuega fa'atino a le si'osi'omaga ma nofoaga mo meaola ua lamatia.
7. Suiga o le Tau ma le Puipuiga
O le suiga o le tau o se isi lea mea e aʻafia ai le i ai o vaomatua ma meaola o loʻo lamatia. O le siʻitia o le vevela o le lalolagi, le suia o mamanu o timuga, ma mea mataʻutia o le tau e mafai ona suia ai nofoaga masani o meaola o loʻo lamatia ma faʻalavelaveina ai o latou faitau aofaʻi. Ina ia foia lenei mea, o taumafaiga e puipuia ai vaomatua e ala i le totoina o laʻau ma le toe faʻaleleia o vaomatua e taua tele o se vaega o se fuafuaga e faʻaitiitia ai suiga o le tau.
O le auai o le lalolagi atoa i tautinoga e faʻaitiitia ai le faʻaleagaina o vaomatua ma le faʻasaoina o vaomatua e taua tele foʻi i le faʻafetaiaʻia o luʻitau o suiga o le tau. O le polokalame REDD+ (Faʻaitiitia o le Faʻaleagaina o Vaomatua mai le Faʻaleagaina o Vaomatua ma le Faʻaleagaina o Vaomatua) o se faʻataʻitaʻiga o se fuafuaga faʻavaomalo e faʻatatau i le tuʻuina atu o faʻamalosiʻau i atunuʻu tau atiaʻe e faʻaitiitia ai le faʻaleagaina o vaomatua ma le faʻaleagaina o vaomatua.
I'uga
E taua tele le sao o le puipuiga o vaomatua i le puipuiga o meaola o loʻo lamatia. E le gata ina saunia e vaomatua ni nofoaga e nonofo ai ae lagolagoina foʻi le tele o meaola eseese, le malosi o le siosiomaga, suʻesuʻega faasaienisi, ma le manuia tau tamaoaiga e ala i turisi faʻalenatura. Peitaʻi, o nei taumafaiga e puipuia ai e manaʻomia ai tulafono faatonutonu malolosi, tautinoga i faiga faavae, auai o nuʻu i le lotoifale, ma le galulue faʻatasi faavaomalo. O le foʻia o luʻitau e pei o feeseeseaiga i le va o tagata ma manu feʻai ma suiga o le tau e ala i se auala atoatoa e taua tele mo le faʻamautinoaina o le faʻaauauina o vaomatua ma meaola o loʻo lamatia i le lumanaʻi. O le mea lea, o le puipuiga o vaomatua e le gata o le tiutetauave a malo ma faʻalapotopotoga, ae faʻapea foʻi ma le sosaiete atoa i le puipuia o a tatou punaoa faanatura.