Lamatiaga o le Fa'ama'i Paratyphoid i Manu Fa'ato'aga
O le fiva paratyphoid i moa o se faʻafitauli tau soifua maloloina o lafumanu e mafai ona mafua ai ni faʻaletonu tetele tau tamaoaiga, aemaise lava i faʻatoʻaga moa, fagafao moa, ma faʻatoʻaga faʻatoʻaga. O lenei faʻamaʻi e masani ona fesootaʻi ma le faʻamaʻi pipisi e nisi o siama Salmonella e mafai ona vave salalau i totonu o le siosiomaga o fale moa, faʻaitiitia ai le faʻatinoga o le gaosiga, faʻateleina ai le oti, ma mafua ai ona teena oloa ona o popolega i le saogalemu o meaʻai. O le malamalama i tulaga lamatia o le fiva paratyphoid—mai ona mafuaʻaga, auala e pipisi ai, mea e mafua ai, i auala e puipuia ai—e taua tele mo faifaʻatoʻaga e puipuia ai le soifua maloloina o lafu ma faʻatumauina le faʻaauauina o pisinisi.
O le ā le Paratyphoid i Manu Fa'ato'aga?
O le Paratyphoid o se faʻamaʻi pipisi i moa e mafua mai i ni ituaiga eseese o Salmonella enterica e lē patino i manu felelei, e pei o le Salmonella Typhimurium ma le Salmonella Enteritidis. E le pei o le fowl typhus (Pullorum disease ma le fowl typhoid), ia e sili atu ona patino i le Salmonella Pullorum ma le Salmonella Gallinarum, o le paratyphoid e masani ona taʻua o le "paratyphoid salmonellosis" ma e lautele lona vaega e tali atu ai. O lona uiga o lenei siama e lē gata ina osofaʻia moa ae e iai foʻi le gafatia e aʻafia ai tagata i le filifili o meaʻai pe afai e lē lelei le puleaina o le puipuiga o meaola ma le tumama.
I le fa'atinoina, e mafai ona tupu le fiva paratyphoid i ni tulaga ogaoga (aemaise lava i tama'i moa) pe a'afia fo'i i ni fa'ailoga e le'i iloa lelei (e aunoa ma ni fa'ailoga manino) i manu matutua. O lenei tulaga e le'i iloa lelei e matua mata'utia lava aua e foliga masani le lafu ae avea ma puna "lē leoa" o fa'ama'i mo isi lafu po'o le si'osi'omaga o lo'o siomia ai.
Aiseā e Maualuga ai le Lamatiaga o le Paratyphoid i Faatoaga?
E maualuga le lamatiaga o le fiva paratyphoid i moa ona o ni mafuaaga taua se tele. Muamua, e mafai e Salmonella ona ola i le siosiomaga mo se taimi umi, aemaise lava i otaota, pefu o pa, avanoa o meafaigaluega, paipa vai inu, ma nofoaga susū. Lua, e mafai ona tupu le pipisi i auala eseese—mai mea'ai, vai, isumu, anufe otaota, tagata, meafaigaluega, taavale, ma e oo lava i fuamoa (i lalo o nisi tulaga). Tolu, e masani ona le iloa lelei le fa'ama'i, ma mafua ai ona tuai ona iloa ma maua ai e siama le taimi e salalau lautele ai.
E le gata i lea, o fa'ato'aga moa fa'aonaponei e masani ona tausia le tele o tagata i le tele o nofoaga. O nei tulaga e fa'afaigofie ai le salalau o fa'ama'i pipisi. O le atuatuvale mai le vevela, le fe'avea'i o manu, le suia o mea'ai, felauaiga, po'o tui puipui e mafai fo'i ona fa'avaivaia ai le puipuiga o manu ma fa'ateleina ai le ono tupu a'e o siama.
Mea e Mafua ai ma Uiga o Pa'uteria
O siama e mafua ai le fiva paratyphoid i moa o ni sui o le vaega o le Salmonella enterica, o ni siama e fa'aleagaina le ala o mea'ai. A uma ona foloina, e mafai e siama ona pipii atu i le mucosa o le manava, fa'ateleina, ma fa'atupuina ai le mumū. I nisi tulaga, e mafai e siama ona ulufale atu i le toto (bacteremia) ma salalau atu i isi totoga e pei o le ate, spleen, po'o ovaries.
O se tasi o luʻitau tetele o le mafai lea e Salmonella ona fausia ni biofilms i luga o nisi o mea, e pei o paipa vai inu poʻo ni mea palasitika ma uʻamea e leʻi faʻamamaina lelei. O biofilms e faʻateteleina ai le teteʻe o siama i vailaʻau faʻamamā ma faigata ai ona faʻaumatia.
Auala e Faasalalau ai le Fiva Paratyphoid i totonu o Pa
E mafai ona aʻafia le pipisi o le paratyphoid fever i moa e ala i:
1. Auala e tafe atu i le gutu ma otaota: e a'afia moa e ala i le togiina o otaota po'o mea'ai ua pisia i otaota.
2. Vai inu: o paipa vai palapala po'o tane vai ua pisia o le mafua'aga autū lea o le vave o le sosolo.
3. Mea'ai: o mea'ai ua pisia, faiga le lelei o le teuina, ma le mafai e isumu ona ulufale i fale teuoloa mea'ai e fa'ateleina ai le lamatiaga.
4. Mea fa'ama'i pipisi ma manu fa'alafua: e mafai e isumu, lago, piliki otaota, ma manu felelei fe'ai ona feavea'i siama mai le tasi nofoaga i le isi.
5. Fomites (meafaitino ogatotonu): seevae, lavalava faigaluega, fata fuamoa, pusa moa, meafaigaluega seleselega, ma taavale e mafai ona fa'aliliuina siama i le va o pa.
6. Fa'asalalauga fa'atulagaina (fa'atapula'aina i nisi o tulaga): o nisi ituaiga o Salmonella e mafai ona fa'aleagaina ai fuamoa, e ala i le fogā'ele'ele o le atigi pe ala i le fa'ama'i pipisi o totoga fanautama, o lea e lamatia ai DOC i le feavea'iina o siama.
Fa'ailoga Fa'afoma'i ma A'afiaga o le Gaosiga
E eseese fa'ailoga o le paratyphoid e fuafua i le matua, tulaga o le puipuiga o le tino, ma le tele o le fa'ama'i. I tama'i moa, e ono sili atu ona iloga fa'ailoga, e aofia ai:
– vaivai, apa'au ua pi'o, leai se mana'o e 'ai
– manava tata (o nisi taimi e lanu lanumeamata) ma le leai o se vai i le tino
– tuputupu aʻe faʻalavelave, fulufulu e le susulu
– faʻateleina le oti, aemaise lava pe afai e ogaoga le faʻamaʻi pe a tupu faʻatasi ma isi faʻamaʻi
I manu felelei matutua, e masani ona le atoatoa le aʻafiaga o faʻamaʻi pipisi ae e aʻafia ai le faʻatinoga:
– fa'aitiitia le liua o mea'ai (fa'aitiitia le FCR)
– fa'aitiitia le gaosiga o fuāmoa ma le lelei o le atigi
– faʻateleina o fuamoa ua māvaevae pe palapala ona o le pisia i otaota
– faʻateleina o le fua o le faʻaumatia ma le leiloa ona o togafitiga ma le faʻaitiitia o le mamafa o le seleselega
Mo iunite fa'ato'aga, e taua tele le fiva paratyphoid auā e mafai ona fa'aitiitia ai le lelei o tama'i moa, fa'ateleina ai le oti o tama'i moa i le taimi muamua, ma a'afia ai le igoa lelei o i latou e tu'uina atu le DOC.
Mea Lamatia e Faʻateleina ai le Fiva Paratyphoid
O nisi o mea e faigofie ai ona aliali mai ma sosolo le fiva paratyphoid e aofia ai:
– Vaivai le puipuiga o meaola fa'alenatura: o tagata e ō atu ma ō ese e aunoa ma le pulea, leai ni ta'ele vae lelei, leai se sui o seevae ma lavalava.
– Le lelei o le tumama: le atoatoa o le faamamaina o le pa, le le atoatoa o le faamamaina o le fale e tusa ai ma le fua/taimi e pa'i atu ai i le vailaau, iai o le efuefu o ofaga ma le pa'u otaota.
– Puleaina o otaota ma le susu: o otaota susu e faʻateleina ai le tuputupu aʻe o siama ma le faitau aofaʻi o iniseti.
– Maualuga le mafiafia ma le le lelei o le ea e alu ese ai: e faʻateleina le atuatuvale ma sili atu le malosi o fesootaʻiga i le va o manu.
– Le lelei o mea'ai/vai: vai o lo'o i ai le biofilm, pH e le pulea, po'o mea'ai e popolevale e taofia ai le puipuiga.
– Fa'aaogāina sese o vaila'au fa'ama'i: o le fa'aaogāina e aunoa ma se su'esu'ega e mafai ona mafua ai le tete'e atu o vaila'au fa'ama'i ma fa'afitauli e ono tula'i mai, ma faigata ai ona pulea i se taimi umi.
Su'esu'ega: Aiseā e Lē Lava ai le Fa'alagolago i Fa'ailoga?
Ona o fa'ailoga o le paratyphoid e masani ona fa'atusa i fa'ailoga o isi fa'ama'i o le gastrointestinal (e pei o le colibacillosis, coccidiosis, po'o fa'aletonu o le fafagaina), e tatau ona fa'amaonia le fa'amaoniga e ala i su'ega i le fale su'esu'e. O auala masani e aofia ai le vavae'eseina o siama mai otaota, cloacal swabs, totoga (ate/spleen), ma le serotyping. I nisi faiga, e fa'aaogaina le PCR mo le vave iloa. E taua tele le mata'ituina masani i fa'ato'aga fa'ato'aga, fale fa'ato'aga, ma filifili sapalai e sapalai ai le alamanuia o mea'ai.
Lamatiaga i le Saogalemu o Mea'ai ma le Soifua Maloloina o Tagata
O se tasi o mafuaʻaga e matuā popole ai le fiva paratyphoid ona o lona fesootaʻiga ma le zoonosis. O ituaiga siama e pei o le S. Enteritidis ma le S. Typhimurium ua iloa e mafua ai le salmonellosis i tagata. E mafai ona tupu le faʻaleagaina e ala i aano o moa, fuamoa, poʻo le siosiomaga e gaosia ai pe afai e le ausia tulaga faʻatonuina o le tumama. O le mea lea, o le puleaina o le fiva paratyphoid e le gata i le tausia o le lelei o lafumanu ae faʻapea foʻi le puipuia o tagata faʻatau ma le usitaʻia o tulafono faatonutonu o le saogalemu o meaʻai.
Fuafuaga Puipuiga ma le Pulea
E sili ona aoga le puleaina o le fiva paratyphoid i moa pe a tuʻufaʻatasia auala nei:
1. Puipuiga malosi o meaola
– pulega o le ulufale atu i le pa (e fa'atapula'aina malo), faiga "ulufale uma i totonu uma i fafo"
– fa'amamā vae lelei (fa'amamāina talafeagai, sui soo)
– vavaeʻeseina o meafaigaluega i le va o pa ma le puleaina o feoaʻiga a tagata/meafaigaluega
2. Fa'amamāina lelei ma fa'amamāina
– fa'amamāina muamua i mea fa'alenatura a'o le'i fa'amamāina
– ia mataala i paipa vai inu: fufuluina, fa'amamāina o paipa, ma le fa'amamaina o tane
3. Pulega o mea'ai ma vai
– ua teuina lelei meaʻai, ua leai ni isumu i le faleteuoloa
– ua uma ona fa'ata'ita'iina le tulaga lelei o le vai, puipuia le biofilm, ma mafaufau i le fa'a'asu'iina e pei ona fautuaina e tagata tomai faapitoa
4. Puleaina o manu faalafua
– polokalame fa'atulagaina mo le puleaina o isumu
– puleaina o iniseti ma le faaleleia atili o le siosiomaga o loo siomia ai le pa
5. Pulega o le atuatuvale ma le soifua maloloina lautele
– fa'aleleia o le ea, mafiafia ma le vevela e tusa ai ma tulaga fa'atonuina
– o polokalame tui puipui ma faaopoopoga ua mamanuina e faavae i luga o tulaga lamatia i le lotoifale
6. Mata'ituina ma gaioiga vave
– fa'ata'ita'iga masani o otaota/si'osi'omaga
– vavaeeseina o lafu manu fa'afitauli ma le iloiloga o puna'oa o le fa'aleagaina (mea'ai, vai, fale fa'ato'aga)
O le faʻaaogaina o vailaʻau faʻamaʻi, pe a manaʻomia, e tatau ona faʻavae i luga o le suʻega o le maaleale (antibiogram) ma faʻatonuga a le fomaʻi manu e puipuia ai le teteʻe atu o vailaʻau ma faʻatumauina le tausisia o tulafono o mea e totoe.
Fa'ato'a
E le tatau ona fa'atauva'aina le lamatiaga o le fiva paratyphoid i moa, auā e mafai ona a'afia ai le fa'aitiitia o le gaosiga o le siama i mataupu lautele o le saogalemu o mea'ai. O le faigofie ona sosolo o le Salmonella, le tumau pea o le siosiomaga, ma le tele o fa'ama'i pipisi e avea ai ma "fili leoa" i fa'ato'aga. Faatasi ai ma le puipuiga faifai pea o meaola, le tumama lelei, le puleaina lelei o mea'ai ma le vai, ma le mata'ituina masani o le fale su'esu'e, e mafai ona fa'aitiitia tele le lamatiaga o le fiva paratyphoid. O le puipuiga e taua tele—a mae'a ona fa'atuina le Salmonella i totonu o le siosiomaga o moa, e masani ona faigata ma taugata taumafaiga e fa'aumatia ai.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fetuʻunaʻia lenei tusiga i se ituaiga pisinisi faapitoa (moa falai, moa failele, poʻo le faʻafailele), faʻaopoopo ni faʻamatalaga faasaienisi, pe fatuina se lomiga faʻapitoa mo se lipoti o se lauga/suʻesuʻega.