Mea e mafua ai ona maaleale nifo
O le ma'ale'ale o nifo o se fa'asea masani e o'o i ai le to'atele o tagata. O le lagona e mafai ona avea ma se tiga ma'ai ma pu'upu'u pe a fa'aalia nifo i ni mea fa'aosofia patino, e pei o mea'ai malulu, vevela, suamalie, oona po'o meainu, pe a manavaina fo'i le ea malulu. Mo nisi tagata, e le ogaoga le tiga ma faigofie ona fa'aitiitia, ae mo isi, e mafai ona matua fa'alavelave lava e a'afia ai le 'ai, inu, ma le tumama o le gutu. E ui e masani ona manatu e le taua, o le ma'ale'ale o nifo o se fa'ailoga o suiga po'o fa'afitauli i le fausaga o nifo po'o a'ano lagolago. O le malamalama i mea e mafua ai le ma'ale'ale o nifo e taua mo togafitiga talafeagai, e sili atu nai lo le 'alo'ese mai nisi mea'ai.
1. Fa'aitiitiga o le enamel (vaega puipui o nifo)
O le enamel o le vaega pito sili ona malō ma pito i fafo o le nifo ma e puipuia ai galuega i totonu o le nifo. A manifinifi pe fa'aleagaina le enamel, e faigofie ona a'afia le vaega pito i lalo (dentin) i mea fa'aosofia. O lo'o iai i le dentin ni auala laiti (dentinal tubules) e feso'ota'i ma neula i le pulupulu nifo. A pa'i atu mea fa'aosofia e pei o le malulu po'o le suamalie i le dentin, e tu'uina atu fa'ailo i neula, ma mafua ai le tiga.
E mafai ona tupu le manifinifi o le enamel ona o le soona fufuluina, fa'aaogaina o se pulumufulunifo e malō, po'o le fa'aaogaina o le toothpaste e so'ona olo. E le gata i lea, o le 'ai o mea'ai ma meainu 'o'ona e mafai ona fa'amalūlūina ai le enamel, ma faigofie ai ona solo i le aluga o taimi.
2. Fa'aitiitia o le pa'u'ū o le 'au (fa'aitiitia o le pa'u'ū o le 'au)
O le solomuli pe solomuli o nifo (gingival recession) e faʻaalia ai aʻa o nifo. E le pei o le pale o nifo e puipuia e le enamel, o le aʻa e ufiufi i le cementum, lea e manifinifi ma faigofie ona masaesae. A faʻaalia le aʻa, e faigofie ona oʻo atu mea faʻaosofia mai fafo i le dentin ma faʻatupuina ai le tiga.
E masani ona mafua le pa'ū o le nifo ona o le fufuluina lelei o nifo (e pei o le fufuluina malosi tele pe sese le itu e alu i ai), fa'ama'i o nifo e pei o le gingivitis po'o le periodontitis, matua, ma le ulaula. I nisi tulaga, o nifo e le o sa'o lelei pe o le mamafa tele i nifo e mafai fo'i ona fa'avavevave ai le pa'ū o le nifo.
3. Puga (caries)
O le pala, po'o le mageso, o se tasi lea o mafua'aga masani o le tiga o nifo ma le ma'ale'ale. E tutupu le mageso pe a fa'aleagaina e siama i le gutu otaota o mea'ai, aemaise lava le suka, ma maua ai ni 'asi e fa'aleagaina ai le enamel. Afai e fa'aauau pea ona o'o atu le pala i le dentin, e sili atu ona ma'ale'ale nifo i mea fa'aosofia.
I ona amataga, e na'o le taimi e 'ai ai mea'ai suamalie pe malulu e ono mafua ai le tiga o le pala o nifo. Peita'i, afai e le togafitia, e mafai ona loloto le pu, ma o'o atu ai i le neula, ma mafua ai le tiga tele ma ono o'o atu ai i le pipisi o le a'a.
4. Mavaevae laiti i nifo (nifo gau)
E mafai ona mavaevae nifo ona o le bruxism, u o mea malo (e pei o le aisa), manu'a mai le feto'ai, po'o suiga tetele o le vevela (e pei o le inuina o se meainu vevela ona inu loa lea o le aisa). O nei mavaevae o nisi taimi e le va'aia vave, ae e mafai ona avea ma auala mo mea e fa'aosofia ai le nifo e o'o atu i le dentin ma neula.
E masani ona mafua le tiga o nifo gau pe a lamu pe fa'asa'oloto le mamafa. E mafai ona "fa'ate'ia" le lagona ma e sau ma alu ese, ma faigata ai i ē mafatia ona iloa tonu po'o fea le nifo ua a'afia.
5. Masani o le oloina o nifo (bruxism)
O le Bruxism o le masani lea o le uuina po'o le oloina o ou nifo, e masani lava i le taimi o le moe po'o le atuatuvale. O le mamafa faifai pea e mafai ona fa'aleagaina ai le enamel, mafua ai ni microcracks, ma fa'ama'ale'ale ai nifo. E mafai fo'i e le Bruxism ona mafua ai le tiga o le auvae, tiga o le ulu, ma le le to'a i tafatafa o taliga.
E masani ona lē o iloa e ē o loo mafatia i lenei masaniga se’ia vagana ua maua e le foma’i nifo ni fa’ailoga o le ofuina i luga o le nifo pe iai fo’i se fa’asea o le tiga e faigata ona fa’amatalaina ona e leai se pu manino.
6. Fa'aleagaina ona o mea'ai ma meainu 'o'ona
O mea'ai ma meainu e pei o le soda, meainu malosi, nisi o paluga kofe, sua o fuala'au 'aina 'o'ona, vineka, ma fuala'au 'aina e mafai ona mafua ai le fa'aleagaina o le enamel. E fa'amalūlūina e le acid le pito i luga o nifo. Afai e te fufulu vave ou nifo ma le oomi malosi pe a uma, e faigofie ona aveese le enamel ua fa'amalūlūina.
E ese mai i mea'ai, e mafai fo'i ona mafua mai le 'asu mai tulaga fa'afoma'i e pei o le acid reflux (GERD) po'o le pua'i soo (e pei o nisi o fa'aletonu o mea'ai). O le 'asu mai le manava e masani ona oso a'e i le gutu e mafai ona fa'alēmuā ai le enamel ma fa'aosofia ai le ma'ale'ale.
7. Nisi o togafitiga tausiga o nifo
O nisi togafitiga nifo e mafai ona mafua ai le ma'ale'ale o nifo mo sina taimi, e pei o le mae'a ona fa'amamaina (ave'esea o le tartar), fa'apa'epa'eina o nifo (fa'apa'epa'e), fa'atumu, po'o togafitiga fa'asao nifo (braces). O le fa'amamaina o nifo e mafai ona fa'aalia ai le pito i luga o le a'a, lea na ufiufi muamua i le tartar, ma fa'ateleina ai le ma'ale'ale o nifo. O le fa'apa'epa'e e mafai ona mafua ai ona sosolo vaila'au fa'apa'epa'e i totonu o le enamel, ma mafua ai ona ma'ale'ale mo sina taimi.
E masani lava e le tumau le tiga pe a uma togafitiga ma e mou atu i totonu o ni nai aso i ni vaiaso. Peita'i, afai e tumau pea le tiga pe faateteleina, e mana'omia le toe iloiloga.
8. Fa'atumu nifo po'o pale nifo fa'afitauli
O fa'atumu e maualuga tele, tafe, pe masaesae e mafai ona mafua ai le mamafa e le tutusa o le u ma mafua ai le tiga po'o le ma'ale'ale. E le gata i lea, o avanoa laiti i pito o fa'atumu e mafai ona fa'atagaina ai siama e ulufale mai ma mafua ai le pala lona lua. O pale e le fetaui lelei e mafai foi ona mafua ai le ma'ale'ale o nifo pe a lamu pe fa'aalia i le malulu.
O faʻafitauli i le toe faʻaleleia o nifo e masani ona manaʻomia le toe faʻaleleia poʻo le sui e faʻaitiitia ai le tiga.
9. Fa'aputuga o le palaki ma le mumū o le laulaufaiva
O le palaki o se vaega pipii ma tumu i siama e fausia mai otaota o meaʻai ma le faua. Afai e le aveeseina, e mafai e le palaki ona faʻamaʻaʻa ma avea ma tartar ma mafua ai le mumū o le laulaufaiva. E faigofie ona tafe toto laulaufaiva ua fula, e tiga, ma e mafai ona faasolosolo malie ona mou atu, ma faʻaalia ai aʻa o nifo. O lenei tulaga e iu ai ina faʻateleina le lamatiaga o le maaleale o nifo.
O le tausia o le tumama lelei o le gutu, e aofia ai le flossing (fa'amamaina o le va o nifo) ma le siakiina soo o nifo, e taua tele ina ia puipuia ai nei fa'afitauli.
10. Mea e mafua mai i le matua ma suiga faalenatura
A o tatou matutua, e mafai ona manifinifi le enamel ona o le ofuina ma le masae i se taimi umi, ae e mafai ona mou atu le lanu o le laulaufaiva. O lenei tuufaatasiga o mea e lua e faigofie ai ona aafia le luga o le dentin. E le gata i lea, i nisi tagata, e sili atu ona "faaalia" le dentin ona o suiga laiti i le fausaga, ma e ono tupu ai le tali atu i le maaleale.
Ae ui i lea, e le tatau ona manatu māmā i nifo maaleale o se mea masani ona o le matua. E taua pea le siakiina ina ia iloa ai po o iai ni mafuaʻaga e sili atu ona ogaoga.
O afea e tatau ai ona e popole i nifo maaleale?
E mafai ona pulea le ma'ale'ale o nifo e le tele ni nai taimi pe a fa'aaoga le tausiga lelei o le gutu. Peita'i, e tele fa'ailoga e tatau ona vave fa'afeso'ota'i ai se foma'i nifo, e pei o le ma'ale'ale faifai pea, tiga tata, fulafula o laulaufaiva, tiga pe a lamu, foliga mai o se pu e va'aia, po'o le ma'ale'ale e fa'ateteleina i le aluga o taimi. O nei tulaga e mafai ona fa'ailoa mai ai le loloto o le pala, fa'ama'i, po'o le pala o nifo e mana'omia ai nisi togafitiga.
Fa'ato'a
O le ma'ale'ale o nifo o se fa'ailoga lea ua vaivai le vaega puipui o le nifo, ua aliali mai le a'a o le nifo, pe o iai se fa'afitauli i le fausaga o nifo ma aano o lo'o siomia ai. E eseese mafua'aga, e amata mai i le enamel ua solo, solomuli o laulaufaiva, pu, māvaevae, bruxism, i aafiaga o mea'ai 'o'ona ma togafitiga fa'afoma'i nifo. O le fa'ailoaina o mafua'aga e ono tula'i mai, e mafai ona sili atu le aoga o le puipuiga ma togafitiga. Afai e masani ona tupu le fa'asea pe fa'alavelave i galuega i aso ta'itasi, o le su'esu'eina o nifo o le filifiliga sili lea e iloa ai le mafua'aga ma fo'ia ai a'o le'i tupu a'e i se fa'afitauli matuia.