Pulega o le tausiga o fafine tausi ma'i i mataupu o le fiva dengue

Pulega o Tausiga Fa'afailele i Mataupu o le Fiva Dengue

Pendahuluan
O le Fiva Toto Dengue (DHF) o se faʻamaʻi pipisi o le dengue e feaveaʻi e ala i le u o namu Aedes aegypti ma Aedes albopictus. I le tele o itulagi i le teropika, o le DHF o loʻo avea pea ma faʻafitauli tau soifua maloloina lautele e masani ona mafua ai ni mea e le masani ai, e aofia ai vaega vaivai e pei o fafine maʻitaga, tina pe a uma le fanautama, ma pepe fou. I le tulaga o auaunaga faʻafailele, e manaʻomia e le DHF se gauai faapitoa aua e mafai ona aʻafia ai le tulaga o le tina ma le pepe i totonu o le manava, ma e ono mafua ai ni faʻalavelave matuia e pei o le toto, teʻi, le leai o se vai, ma faʻalavelave i le taimi o le fanautama.

O le tausiga o le fiva dengue i totonu o le fale tausimai e manaʻomia ai le tomai o fafine tausimai i le vave iloa, mataʻituina lelei, aʻoaʻoina, galulue faʻatasi ma isi fomaʻi, ma faʻasino vave ma talafeagai. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai mataupu faavae ma laʻasaga mo le tausiga o le fiva dengue i totonu o le fale tausimai, aemaise lava i fafine maʻitaga, aʻo mafaufau pea i le saogalemu o le tina ma le pepe e leʻi fanau.

Aotelega o le Fiva Dengue
O le fiva dengue e fa'ailoaina i le fiva maualuga fa'afuase'i (2–7 aso) fa'atasi ai ma isi fa'ailoga e pei o le tiga o le ulu, tiga o maso ma so'oga, niniva, pua'i, mageso, ma fa'aaliga o le toto (e.g., toto le isu, toto le laulaufaiva, petechiae). I le vaega taua (e masani lava aso 3–5), e mafai ona tupu le tafe o le plasma, e o'o atu ai i le hemoconcentration, fa'aitiitia le toto maualuga, ma le te'i (Dengue Shock Syndrome). O su'ega masani i fale su'esu'e e aofia ai le thrombocytopenia, fa'ateleina o le hematocrit, ma taunu'uga o le serology/dengue antigen (NS1) e lagolago ai le fa'amaoniga.

I fafine maʻitaga, e mafai e le fiva dengue ona faʻateleina le lamatiaga o le faʻapaʻu pepe, fanau vave, toto toto aʻo leʻi fanau ma le taimi e uma ai le fanautama, ma le faigata o le pepe i totonu o le pepe ona o le faʻaletonu o le tafe toto o le fanua. O le mea lea, e tatau ai ona atoatoa ma faifai pea le tausiga a le tausimaʻi.

Fa'amoemoega o le Pulega o Tausiga Fa'ato'aga
O le pulega o le tausiga o fafine tausi maʻi i mataupu o le DHF e faʻamoemoe e:
1. Fa'ailoa mai fa'ailoga ma āuga muamua o le fiva dengue i fafine ma'itaga.
2. Puipuia fa'alavelave matuia, aemaise lava le te'i ma le tafe toto.
3. Tausia le paleni o le vai ma le tulaga o le hemodynamic o le tina.
4. Siaki soo le soifua manuia o le pepe i totonu o le manava.
5. Tuʻuina atu aʻoaʻoga ma le lagolago faʻalemafaufau i tina ma aiga.
6. Faatino le galulue faatasi ma faasinomaga e pei ona faatonuina.

FAITAU  O le matafaioi a fafine tausi fanau i le fanauina o fanau i le fale

Iloiloga o le Tausiga o Fanau
O le iloiloga muamua o se laasaga taua tele mo le tausimaʻi e iloa ai le ogaoga ma le manaʻoga o togafitiga. O mea e tatau ona iloiloina e aofia ai:

1. Fa'amaumauga o Anamnesis
– Fa'aseā autū: fiva maualuga, umi le fiva, tiga, niniva ma pua'i, vaivai.
– Tala'aga o le tafe toto: tafe toto o le isu, pua'i toto, otaota uliuli, tafe toto o ta'ei, ila i le pa'u.
– Tala'aga o le a'afiaga: siosiomaga e iai le fiva dengue, tele namu, vai e tu.
– Talafa'asolopito o le ma'itaga: tausaga o le maitaga, gaioiga a le pepe i totonu o le pepe, talafa'asolopito o fa'alavelave fa'afuase'i o le maitaga na tupu muamua.
– Talaaga faafoma'i: le toto vaivai, faaletonu o le toto toto, faamai tumau.

2. Su'esu'ega Fa'aletino
– Fa'ailoga taua: vevela, toto maualuga, tata o le fatu, manava. Mata'ituina le vave o le tata o le fatu ma le pa'ū o le toto maualuga.
– Fa'ailoga o le leai o se vai i le tino: turgor o le pa'u, mago o le mucosa.
– Fa'ailoga o le tafe toto: petechiae, ecchymosis, tafe toto o le mucosal.
– Ma'i tiga o le manava, fa'ateleina le ate, po'o le le to'a i le epigastra (fa'ailoga o le lamatiaga).
– Su'esu'ega a le foma'i fa'ato'aga: maualuga o le fundus o le uterine, tata o le fatu o le pepe (FHR), fa'agugu, tulaga o le cervix pe a iai ni fa'ailoga o le fanautama.

3. Su'ega Lagolago (Fa'atasi)
E iai le sao o fafine faatosaga i le faʻamalosiauina ma le faʻaauauina o suʻega e tusa ai ma a latou pulega ma le faiga o auaunaga:
– Su'esu'ega o le toto: platelets, hematocrit, hemoglobin, leukocyte.
– NS1/IgM/IgG dengue e tusa ai ma le tulaga o le ma'i.
– Galuega o le ate pe afai e masalomia le a'afia o totoga.
– Siakiina o pepe e le'i fanau mai: USG, NST/CTG pe a maua ma fa'ailoa mai.

Fa'ailoaina o Fa'afitauli o le Fanautama ma le Su'esu'ega
E fa'atulaga e fafine tausi ma'i ni fa'amaoniga ma ni fa'afitauli o le fanautama e fa'atatau i fa'amaumauga. Mo se fa'ata'ita'iga:
– Fafine maʻitaga i le trimester lona lua/tolu o latou maʻitaga e masalomia le fiva dengue faʻatasi ai ma le fiva maualuga ma le thrombocytopenia.
– Tulaga lamatia o le tafe toto e fesoʻotaʻi ma le faʻaitiitia o platelets.
– Lamatiaga o le hypovolemic shock ona o le tafe/leai o le vai i le plasma.
– Tulaga lamatia o le faʻaleagaina o le soifua manuia o le pepe i totonu o le pepe ona o le faʻaitiitia o le tafe toto o le placenta.
– Popolega o tina ma le aiga e uiga i tulaga o faʻamaʻi ma le maʻitaga.

Fuafuaga ma Fesoasoani mo Tausiga o Foma'i
O le puleaina o le fiva dengue e lagolago ma e manaʻomia ai le mataʻituina lelei. I le faiga o tina failele, o togafitiga e aofia ai:

FAITAU  Tausiga o tina e iai fa'aletonu o le fatu

1. Mata'ituina lelei o le tulaga o le tina
– Ia mata'ituina soo fa'ailoga taua o le soifua maloloina (e masani lava i taimi o tulaga faigata).
– Mata'ituina fa'ailoga lamatia o le DHF: tiga ogaoga o le manava, pua'i faifai pea, tafe toto, vaivai tele, lē mapu, lē iloa se mea, fa'aitiitia le mimi e alu ese, malulu o vae, pu'upu'u le mānava.
– Siaki le inu ma le alu ese o le vai ma le tele o le mimi. O le fa'aitiitia o le alu ese o le mimi e mafai ona fa'ailoa mai ai le te'i po'o le leai o se vai i totonu o le tino.

2. Pulega o le Suavai ma le Malolo
E aʻoaʻoina e fafine tausi maʻi le maʻi i le taua o le lava o le malolo ma le inuina o le vai. I tulaga mama e aunoa ma ni faʻailoga lapatai, e ono fautuaina le inuina o vai e folo (vai, vai inu e faʻamama ai le tino, supo). Peitaʻi, afai e toe puaʻi pea, faʻailoga o le matuā leai o se vai i le tino, pe faʻateteleina le tulaga, e manaʻomia le galulue faʻatasi mo le togafitia o vai i totonu o le uaua ma le taofia i le falemaʻi.

3. Puipuiga ma le Puleaina o le Toto
– A'oa'oga e 'alo 'ese ai mai vaila'au e fa'ateleina ai le lamatiaga o le tafe toto e pei o le aspirin ma le ibuprofen.
– Galulue fa'atasi ma se foma'i pe afai e matua maualalo lava platelets pe o lo'o iai le toto tafe toto.
– Mataʻituina o le tafe toto o le measā i fafine maʻitaga, aemaise lava aʻo leʻi fanau.

4. Mata'ituina o le Soifua Maloloina o le Pepe
E mafai e le fiva dengue ona aʻafia ai le tafe toto o le fanautama. Galuega a le tausimaʻi:
– Mata'ituina gaioiga a le pepe i totonu o le pepe e lipotia mai e le tina.
– Siaki soo le DJJ.
– Galulue fa'atasi ma le su'esu'ega a le USG/NST pe afai e fa'aitiitia le gaoioi o le pepe i totonu o le manava pe iai ni fa'ailoga o le atuatuvale o le pepe i totonu o le manava.
– Sauniuni vave se faasinoga pe a maua ni faailoga o le tiga o le pepe i totonu o le manava.

5. Tausiga o Tina e maua i le Fiva Dengue
Afai e a'afia le tina i le DHF a'o latalata i le taimi e fanau ai, e tatau i le pulega ona sili atu le fa'aeteete:
– Sauniuniga mo le fanautama i se nofoaga e mafai ona faia le fa'aliliuina o le toto/oloa toto pe a mana'omia.
– Fa'atalitali mo le toto pe a uma le fa'ato'aga (uterine atony, coagulopathy).
– Galulue fa’atasi i le fuafuaina o le auala e fanau ai: e le o tulaga uma e mana’omia ai taotoga, ae o le fa’aiuga e fa’alagolago i le tulaga o le tina, le pepe e le’i fanau, ma le maualuga o le platelet fa’apea fo’i ma fa’ailoga o le toto.
– Pulega malosi o le vaega lona tolu e puipuia ai le tafe toto pe a uma le fanautama e tusa ai ma taiala.

6. A'oa'oga ma le Puipuiga o le Soifua Maloloina
E taua tele le sao o fafine faatosaga i le faalauiloaina o le soifua maloloina:
– Puipuiga mai u'u namu: upega namu, lavalava uumi, vaila'au e tete'e ai namu i le taimi o le maitaga e pei ona fautuaina, fa'aaogāina o upega namu.
– Fa'aumatia ofaga namu (PSN) 3M fa'aopoopo: fa'amamago, ufiufi, toe fa'aaogaina/lafoa'i oloa fa'aaoga, fa'atasi ai ma isi puipuiga.
– A'oa'oga i le taimi e tatau ai ona vave alu i se falema'i, aemaise lava pe a o'o mai le fiva i le aso 3 i le 5.
– Fautuaga i mea'ai: taumafa paleni lelei e lagolago ai le toe fa'aleleia.

FAITAU  Le taua o le matafaioi a tausima’i i le fa’amalosia o fafine

Fa'atinoga, Iloiloga, ma Fa'amaumauga
I le taimi o le faʻatinoina, e faʻatino e le tausimaʻi le fuafuaga ua faʻatulagaina ma faia ni iloiloga faʻavaitaimi. O tapulaʻa mo le manuia e aofia ai: faʻaitiitia o le vevela, mautu o faʻailoga taua, leai ni faʻailoga o le teʻi, lava le inuina o le vai, leai se toto, faʻaleleia atili o le aofaʻi o platelet ma hematocrit, ma le soifua manuia o le pepe i totonu o le manava ua mataʻituina lelei. Afai e faʻateteleina le tulaga pe a aliali mai ni faʻailoga lamatia, e tatau i le tausimaʻi ona vave faʻasino atu ma fesoʻotaʻi lelei ma le nofoaga e faʻasino atu ai.

E tatau ona atoatoa ma fa'atulaga lelei fa'amaumauga: fa'amaumauga fa'apitoa, fa'amoemoega, auiliiliga, ma fuafuaga (SOAP), e aofia ai fa'amaumauga o le siakiina o le platelet/hematocrit, input-output, DJJ, ma a'oa'oga ua tu'uina atu.

Galulue Fa'atasi ma Fa'asinomaga
O le fiva dengue i fafine maʻitaga e masani ona manaʻomia ai togafitiga eseese. E manaʻomia e fafine maʻitaga ona galulue faʻatasi ma fomaʻi lautele, fomaʻi faʻatoʻaga, ma fomaʻi faʻapitoa pe a manaʻomia. O faʻailoga mo le faʻasino vave e aofia ai: faʻailoga o le teʻi, tafe toto tele, maualalo tele o platelets, faʻaitiitia le malamalama, puʻupuʻu le manava, faʻaitiitia le gaioiga o le pepe i totonu o le manava, poʻo le iai o faʻalavelave faʻapitoa o le faʻatoʻaga e pei o le preeclampsia ma le tafe toto aʻo leʻi fanautama.

I'uga
O le tausiga o le fafine failele mo le fiva dengue e manaʻomia ai le iloiloga ma le faʻaeteete, le mataʻituina lelei i le taimi o le tulaga faigata, puipuia o faʻalavelave tau toto ma le teʻi, ma le gauai faapitoa i le soifua manuia o le pepe e leʻi fanau mai. E taua tele le matafaioi a fafine failele i le vave iloa, aʻoaʻoga, lagolago faʻalemafaufau, ma le faʻamaopoopoina o le faʻasino atu. Faatasi ai ma le tausiga vave, talafeagai, ma le galulue faʻatasi a fafine failele, e mafai ona faʻaitiitia le lamatiaga o faʻalavelave tau dengue i fafine maʻitaga, ma faʻamautinoa ai le saogalemu o le tina ma le pepe.

Afai e te manaʻo ai, e mafai foʻi ona ou tuʻufaʻatasia lenei tusiga i se faatulagaga faʻaleaʻoaʻoga (faʻatasi ai ma vaega o le "Pathway", "SOAP", pe faʻaaogaina faʻamatalaga i mekasini ma taʻiala a le Matagaluega o le Soifua Maloloina/WHO) e tusa ai ma manaʻoga o le galuega atofaina.

Taofi faamatalaga