Auala e Tausia ai La'au Durian Ina ia Vave Ona Fua Mai
Ua lauiloa le Durian o le "tupu o fuala'au 'aina" ona o lona tofo tulaga ese ma lona tau tamaoaiga maualuga. Peita'i, e to'atele tagata e totō la'au durian ma e fa'anoanoa ona e umi se taimi e fua mai ai la'au, e pa'u'ū fugāla'au, pe e le matua fo'i fua. Peita'i, e mafai e le durian ona vave fua mai pe afai e filifilia fatu sa'o mai le amataga ma tausia lelei. O lenei tusiga o lo'o talanoaina ai la'asaga taua mo le tausiga o la'au durian e fa'avavevave ai lo latou taimi e tupu ai (fugāla'au ma fua), mai le filifilia o fatu ma le fa'apalapala i le fa'asūsūina, teuteuina, ma le puleaina o fa'ama'i ma manu fe'ai.
1. Filifili Fatu Sili: O le Faavae mo le Fua Vave o le Durian
O le ki i le vave ona fua mai o le durian o le faʻaaogaina lea o fatu mai le totoina o laʻau, e pei o le fuga mai, faʻapipiʻi, poʻo le faʻapipiʻiina. E masani ona vave fua mai fatu laʻau nai lo fatu. E mafai e fatu mai fatu ona olaola lelei, ae e umi se taimi e fua mai ai, ma e mafai ona ese uiga o le fua mai le laʻau matua.
Uiga o fatu durian lelei ma lelei:
– E sau mai se ituaiga manino (mo se faʻataʻitaʻiga Musang King, Bawor, Montong, Petruk, poʻo ituaiga faʻalotoifale sili atu).
– E sa'o le 'au, e aunoa ma ni manu'a, ma ua matuā lelei le so'oga.
– O le maualuga lelei o le laau toto e tusa ma le 60–100 cm ma lau lanumeamata fou.
– E lē o mimilo lelei aʻa i totonu o le polybag ma e lē pala foʻi.
Afai o lau sini o le "fua vave," filifili fatu e ola i la'au e masani ona amata ona fua mai i le 3–5 tausaga le matua (e fuafua i le ituaiga ma le tausiga).
2. Saunia se nofoaga talafeagai e totō ai
E fiafia i ai Durian:
– La atoa e susulu i ai le la (e le itiiti ifo i le 6–8 itula i le aso).
– Eleele matala, loloto ma e tele i mea olaola.
– pH o le eleele e tusa ma le 5,5–6,5.
– Alavai lelei (e lē palapala).
Afai e faigofie ona lofia le eleele, ia fausia ni tumutumu o laau pe totō i luga o ni faaputuga e puipuia ai a'a mai le lofia. E matuā maaleale a'a o le durian i le tele o le vai. O a'a ua pala pe ua mamafa o le a fa'agesegese ai le tuputupu a'e o le la'au ma faigata ai ona fua mai.
O le mamao lelei e totō ai e masani lava ona 8 x 8 mita pe 10 x 10 mita, e fuafua i le ituaiga ma le lafulemu o le eleele. O le va vaapiapi tele o le a mafua ai ona paolo le tasi i le isi i luga o le laau, ma faʻaitiitia ai le fausiaina o fugālaau.
3. Metotia Sa'o o le Totoina
E tatau ona saunia pu e toto ai i le 2–4 vaiaso a'o le'i totoina. E mafai ona 60 x 60 x 60 cm pe sili atu fo'i le lapo'a o le pu pe afai e ma'a'a le eleele. Fa'afefiloi le eleele ua eliina ma:
– Otaota ua matua/palapala (10–20 kg i le pu e tasi),
– O le araisa ua mū pe oneone pe afai e tele naua le palapala,
– Dolomite pe afai e soona 'ā'asa tele le pH (fetuuna'i e tusa ai ma mana'oga o le eleele).
A e totō, taumafai e aua le fa'alavelaveina laau toto:
– Aveese ma le fa'aeteete le polybag ina ne'i fa'aleagaina a'a.
– E le tatau ona tanumia i le palapala le tulaga o le so'oga e fa'apipi'i ai.
– Fa'apipi'i ni pou (lagolago) e puipuia ai 'au mai le gaui i le matagi.
4. Fa'asūsū: Paleni, Aua le Soona Tele
I le amataga (0–1 tausaga), e manaʻomia e le durian le susū mautu mo le vave tuputupu aʻe. Faʻasūsū 2–3 taimi i le vaiaso, pe fuafua i le tulaga o le tau. A oʻo i vaitau umi e mago ai, e mafai ona faʻateleina le faʻasūsūina.
Peita'i, ina ia fa'aosofia le fuga o le durian, e mana'omia ona pulea lelei le fa'asūsūina. E masani ona fuga lelei le durian pe a uma ona o'o i se vaitaimi "mago" mālū (fa'atonutonuina o le popole i le vai) ona sosoo ai lea ma le toe fa'asūsūina. O lona uiga:
– A lava le matua o le la’au ma ua sauni e fua mai, fa’aitiitia le fa’asūsūina mo sina taimi (aua ne’i tu’u e mago tele).
– A maeʻa lena, faʻasūsū ma faʻapalapala i taimi uma e lagolago ai le fuga.
Manatua: E na'o laau malolosi ma ua leva ona ola e fa'aaogaina ai le fa'afitauli o le vai. I laau laiti, e taofia ai le tuputupu a'e o le la'au i le lāmala.
5. Fa'apalaga Fa'atatau e Fa'avave ai le Fua
O le fa'apalaina o se mea taua tele lea e fuafua ai le vave o le fua mai o le durian. E masani lava, i le taimi o le tuputupu a'e o le la'au, e mana'omia e le durian le nitrogen (N) mo le tuputupu a'e o lau ma 'au. Peita'i, a'o latalata mai le taimi e tuputupu a'e ai, e mana'omia ona fa'ateleina le phosphorus (P) ma le potassium (K) e fa'aosofia ai le fuga ma fa'amalosia ai fuga o le la'au.
Faʻataʻitaʻiga o le mamanu o le faʻapalaga (lautele, e manaʻomia ona fetuʻunaʻi e tusa ai ma tulaga o le eleele ma le matua o le laʻau):
1. Tausaga 0–1 tausaga: taula'i i le tuputupu a'e.
– Otaota/palapala masani (e.g. 5–10 kg i masina ta'i 2–3).
– NPK paleni i ni nai fua ae masani lava.
2. Tausaga 1–3 tausaga: fausiaina o le pale ma a'a malolosi.
– Fa'aopopo le NPK ma fa'asolosolo malie ona fa'ateleina le fua.
– Tu'uina atu fa'apalapala fa'alenatura ma le mulch e fa'atumauina ai meaola ninii o le eleele.
3. Tausaga ua sauni e fuga (3 tausaga ma luga atu e fuafua i le ituaiga):
– Fa'aitiitia le tele o le naitorosene.
– Fa'ateleina le P ma le K (e.g. fa'apalapala e tele ai le PK) e fa'aosofia ai le fuga ma le fua mai.
– Fa'aopoopo elemene laiti e pei o le boron ma le magnesium pe a mana'omia.
Metotia lelei o le fa'aoga:
– Fai se lua li'o i lalo o le pito o le laulaau (pito o le laualuga), auā o le tele o a'a mitiia o lo'o i ai i lea vaega.
– Aua le sausauina le faapalaga e latalata tele i le ogalaau.
– A uma ona fa'apala, fa'asūsū ina ia liu suavai mea'ai ma 'aua ne'i "mu" a'a.
Mo ni taunuuga sa'o, faia se su'esu'ega o le eleele pe ia matau fa'ailoga o lau. O lau lanu samasama e mafai ona fa'ailoa mai ai le le lava o le naitorosene po'o isi mea'ai, ae o le samasama o lau matutua ma alatoto lanumeamata e mafai ona fa'ailoa mai ai le le lava o le magnesium.
6. Teuteuina e Fausia ai ni Ulutala Gaosiga
E fesoasoani le teuteuina e toe fa'afo'isia ai le malosi o le la'au ma fa'aleleia ai le tafe o le ea ma le malamalama. O durian ua tele naua ma susu e faigofie ona a'afia i siama, ma e masani ona le lelei le fuga.
Laasaga o le teuteuina:
– Tipi lālā e tutupu i totonu, fepi'opi'o, pe felata'i tele le tasi i le isi.
– Aveese lau e tele naua le vai e alia'e mai i luga o 'au/lālā tetele.
– Fausia se fa'avaa o le palealii ma ni lālā tetele malolosi e 3–5.
E tatau ona faia le tipiina pe a le o susu tele le tau e faʻaitiitia ai le lamatiaga o le pipisi o manuʻa. Togafitia manuʻa tetele i se vailaʻau faʻamaʻi fungicide poʻo se fusi manuʻa pe a manaʻomia.
7. Puleaina o Vaomatua ma le Fa'amamāina o le Laueleele
E tauva vao ma le durian mo le vai ma meaʻai. Faʻamamā le eria o loʻo siomia ai le tisiketi totō (o le lautele e 1–2 mita e fuafua i le matua). A maeʻa, faʻapipiʻi le mulch e pei o:
– vaomago,
- laulaau mago,
– pa'u,
– otaota pala e le'i matua tele.
E tausia e le mulch le susu o le eleele, fa'amālūlūina a'a, ma fa'aopoopoina ai mea olaola a'o pala. O le eleele maloloina ma mauoa i mea olaola e fa'aleleia atili ai le tuputupu a'e ma le mautu o le durian, ma mafai ai ona vave fuga.
8. Puleaina o Fa'ama'i ma Manu Fe'ai e Taofia ai le Fua
O se vaega tāua o le vave ona fua mai o le tausia lea o laau maloloina. O nisi o faʻafitauli masani e aʻafia ai le durian e aofia ai:
– Pala o a'a/Phytophthora: e masani ona mafua mai i le eleele susu, le lelei o le alavai, po'o manu'a o a'a.
– Kanesa o le au ma le kanesa o le fungus: e mafua ai ona faalavelaveina le tafe o meaʻai.
– Mea e fa'apala ai 'au/lālā: e fa'avaivaia ai ma faigofie ai ona gaui la'au.
– Anufe lau/utu: fa'aitiitia ai le gafatia o le photosynthesis.
Puipuiga lelei:
– Ia mautinoa e lelei le alavai ma aua ne’i fa’atagaina le vai e to’a.
– Tipi ese vaega ua a'afia ma fa'aumatia ina ia 'aua ne'i sosolo.
– Faaaoga ma le poto vailaau e fasioti ai iniseti/fasi fungicide e tusa ai ma ou manaoga (ae aua le soona fai).
– Fa'aleleia le soifua maloloina o le eleele i fa'apalapala fa'anatura ma vaila'au fa'aola pe a maua.
O la'au e masani ona mafatia i fa'ama'i e masani ona fa'atuai ai le taimi e toe fua mai ai, o lea e umi ai se taimi e fua mai ai.
9. Fa'aosofia le Fuga Mai o Fugala'au i le Puleaina o Mea'ai ma le Vai
O le taimi lava e lava ai le lapo’a ma le matua o le durian, e mafai ona faia ni laasaga e fa’avavevave ai le fua e ala i le fa’atonutonuina o le "rhythm" o le totoina ma le totoina:
– Fa'aitiitia le fa'apalapala e tele ai le naitorosene e fa'aosofia ai le tuputupu a'e pea o lau.
– Fa'ateleina le fa'apalapala e lagolago ai le fausiaina o fugāla'au (P ma le K).
– Fai ni nai mea e fa'aitiitia ai le mamafa o le vai, ona sosoo ai lea ma le fa'asūsū ma le fa'a'apalaina.
– Ia mautinoa e lava le malamalama o lo'o maua e le la'au e ala i le teuteuina.
Ae ui i lea, ia manatua: o le faʻamalosia o se laʻau e fuga ae leʻi sauni (e le lava le malolosi o aʻa, e le lava le tele o le pale) e mafai ona mafua ai ona paʻuʻū fugālaau, laiti fua, pe vaivai ai foʻi le laʻau.
10. Tausiga i le taimi o fuga ma fua ina ia avea ai fua ma mea e olaola
A amata ona fuga le durian, e manaʻomia le faʻaeteete tele, auā o lenei vaega e faigofie ona paʻuʻū fugālaau ma paʻuʻū fua fou. O nisi nei o fautuaga taua:
– Tausi le mautu o le vai: aua ne'i tu'u e mago tele ona lofia fa'afuase'i lea i le vai.
– ʻAloʻese mai le faʻapalapala tele o le naitorosene pe a aliaʻe mai fugālaau.
– Puipui mai fa'ama'i pipisi o fugāla'au ma fa'ama'i fungal, aemaise lava i le tau susū.
– Afai e tele naua fugālaau i luga o se laau talavou, fa'amamago ina ia 'aua ne'i "lofia" le la'au ma ia mafai ona ola lelei le fua.
Mo laau o loo amata ona fua mai, e sili ona faatapulaaina le aofaiga o fua ina ia faaauau pea ona ola lelei le laau ma faateleina le fua i le tausaga e sosoʻo ai.
I'uga
O le tausiga o laau durian ina ia vave ona fua mai e le gata i le tele o le fa'apalapala, ae fa'apea fo'i ma le tu'ufa'atasia o fatu lelei, eleele talafeagai, alavai lelei, fa'asūsū fua, fa'apalapala paleni, teuteu lelei, ma le puleaina o fa'ama'i ma manu fa'alafua. Afai e fa'atinoina pea nei mea uma, o durian ua totoina fa'atasi ma la'au (fa'apipi'i/fa'apipi'i) e mafai ona amata fua mai i totonu o ni nai tausaga, fa'atasi ai ma le lelei o fua ma se la'au maloloina.
Afai e te manaʻo ai, e mafai foʻi ona ou faia se faasologa o le faʻasusuina o le durian i tausaga taʻitasi (0–5 tausaga) pe o se taʻiala faʻapitoa e faʻatatau i le ituaiga durian ma tulaga o lou fanua (fanua maulalo/mauga, ituaiga palapala, vaitau i le lotoifale).