Totoina o le Fa'i

Totoina o le Fa'i

O fa'i o se oloa fa'ato'aga lauiloa i Initonesia. E le gata i le faigofie ona maua ma lauiloa i le tele o tagata, ae e maualuga fo'i le taua tau tamaoaiga o fa'i ona e mafai ona fa'atau atu fou pe fa'agasolo i ni oloa eseese e pei o falaoa fa'i, falaoa fa'i, falaoa fa'i, ma e o'o lava i mea mata mo le alamanuia o mea'ai. E faigofie lava le totoina o fa'i, ae o le seleselega sili ona lelei e mana'omia ai le filifilia lelei o fatu, pulega lelei o le fanua, ma le fuafuaina lelei o le puleaina o manu fa'alafua ma fa'ama'i. O lenei tusiga o lo'o talanoaina ai la'asaga o le totoina o fa'i, mai le sauniuniga i le seleselega ma le mae'a ai o le seleselega.

1. Tulaga o le Tuputupu Aʻe o Laʻau Faʻi

E mafai ona ola fa'i i fanua maulalo ma ogatotonu, e masani lava i le maualuga o le 0–1.200 mita i luga a'e o le sami, e ui o nisi ituaiga e sili atu ona fetaui mo nisi o maualuga. E fiafia fa'i i le vevela mafanafana e tusa ma le 25–30°C ma le lava o timuga, e amata mai le 1.500–2.500 mm i le tausaga. O le eleele lelei e malū, lafulemu, mauoa i mea ola, ma e lelei le fa'amamago. O le pH o le eleele fautuaina e va i le 5,5–7,0. E ui e mana'omia e fa'i le lava o le vai, ae o le vai e tu'u pea e mafai ona mafua ai le pala o a'a ma fa'ateteleina ai fa'ama'i, o lea 'alo'ese ai mai le lofia o le eleele.

2. Filifiliga o Ituaiga ma Fatu

O le laasaga muamua i le fuafuaina o le manuia o le totoina o le filifiliga lea o ituaiga eseese. O nisi o ituaiga fa'i e masani ona totoina e aofia ai Cavendish, Raja, Kepok, Ambon, Barangan, ma Tanduk. O le filifilia o ituaiga eseese e tatau ona fa'atatau i mana'oga o le maketi (fou po'o le fa'agasoloina o le fa'aaogaina), tulaga o le eleele, ma le tete'e atu i fa'ama'i.

E mafai ona totoina ni la'au fa'i mai ni la'au fa'asusu pe fa'ato'aga i aano o manu. E masani ona fautuaina la'au fa'ato'aga i aano o manu mo fa'amoemoega fa'apisinisi ona e sili atu ona tutusa, maloloina, ma e leai ni fa'ama'i. Afai e fa'aaogaina ni la'au fa'asusu, filifili ni la'au maloloina mai matua e fua mai, e malolosi o latou 'au, e le manu'a o latou 'au, ma e leai ni fa'ailoga o fa'ama'i e pei o le mago pe ogaoga fo'i ni ila. E sili atu, e sili atu la'au fa'asusu pelu nai lo la'au fa'asusu vai ona e malolosi o latou a'a.

FAITAU  Aogā o le fa'apalapala mo la'au faisua

3. Sauniuniga o le Fanua ma le Totoina

E amata le sauniuniga o le fanua i le fa'amamāina o vao ma toega o fa'ato'aga. Afai e fa'asolo le fanua, e tatau ona faia ni fa'asitepu po'o ni tumutumu e fa'aitiitia ai le soloia o le eleele. O pu e totō ai e masani ona fua mai le 50x50x50 cm i le 60x60x60 cm, e fa'atatau i le lafulemu o le eleele. O mamao masani e totō ai e mai le 2,5x2,5 m i le 3x3 m, ae e mafai ona fetu'una'i mo ituaiga fa'apitoa ma faiga e tele ai le totoina. O le va vaapiapi e maua ai le tele o fua i le eka, ae e tatau ona paleni le fa'apalapala ma le puleaina o le susu e puipuia ai fa'ama'i.

E mafai ona aofia ai le 10–20 kg o otaota matua i le pu e tasi, fa'aopoopo i ai le lime fa'ato'aga (dolomite) pe afai e tele naua le 'a'asa o le pH. Fa'afefiloi le fa'apalapala fa'anatura ma le eleele pito i luga ma tu'u mo ni nai aso a'o le'i totoina. E sili ona lelei le totoina i le amataga o le vaitau timuga ina ia mautinoa e le o lava le vai o la'au. Toto sa'o la'au, ufiufi a'a i le eleele se'ia o'o ina malō, ona fa'asūsū lea i le vai talafeagai.

4. Tausiga o le Laau

a. Su'isu'i ma le Velaina o Vao
E toe totoina pe afai e mate pe le lelei tele le tuputupu aʻe o ni laʻau, e sili pe a mavae le 1–2 masina talu ona totoina ina ia mautinoa le tuputupu aʻe tutusa. E tatau ona faia soo le veleina o vao, aemaise lava i le amataga o le tuputupu aʻe. E mafai e vao ona tauva mo meaʻai ma le vai ma avea foʻi ma nofoaga e lafi ai manu faalafua.

b. Fa'apalaga
E manaʻomia e faʻi le faʻapalapala masani auā e manaʻomia ai le tele o meaʻai, aemaise lava le nitrogen (N) mo le tuputupu aʻe o laʻau, phosphorus (P) mo aʻa, ma le potassium (K) mo le fausiaina o fua. E masani ona faia le faʻapalapala faatolu i le fa taimi i le tausaga, e fuafua i le matua o le laʻau ma le tulaga o le eleele. E sili atu le tuʻufaʻatasia o faʻapalapala faʻaola ma faʻapalapala e le faʻaola. E faʻaaogaina le faʻapalapala i se auala faʻataʻamilomilo i le laʻau, i se mamao patino mai le pseudostem, ona ufiufi lea i le eleele e puipuia ai mai le tafe ese.

c. Fa'asūsūina ma le Fa'amamago
I le vaitau mātūtū, e manaʻomia e laʻau faʻi ona faʻasusu faʻaopoopo, aemaise lava i le taimi e fatu ai fatu ma fua mai ai fua. Peitaʻi, e taua tele foʻi le faʻamamago. E tatau ona faʻapipiʻi ni alavai e taofia ai le faʻaputuina o le vai timu. O le tele o le susu o le eleele e mafai ona mafua ai le pala ma le pala.

FAITAU  Fa'ata'ita'iga o La'au Fua o le Teropika

d. Fa'aitiitia o le la'au toto
E le tatau ona fa'atagaina se fa'aputuga fa'i e tele naua fanau. O le tele naua o fanau o le a fa'aitiitia ai le tele o fua ona o le fa'aleagaina o mea'ai. E masani lava, e to'atasi pe to'alua o fanau sili ona lelei e teuina mo le isi tupulaga, ae o isi e teuteuina. O se faiga masani o le "tina-tama-fanau-fanau a fanau" e aofia ai le tasi le la'au tina e fua mai, le tasi le fanau tele e sui ai, ma le tasi le fanau la'ititi e fai ma sui.

e. Teuteuina ma le Tausiga o Fua
E tatau ona aveese laulaau tuai, mago, pe ua faaleagaina ina ia puipuia ai mai le avea ma puna o faʻamaʻi. A oʻo ina tutupu mai fuifui, e mafai ona tipi ese fuga o faʻi (e fuafua i le ituaiga ma manaʻoga) e faʻaitiitia ai le faʻateleina o manu faʻalafua ma fesoasoani ai i le faʻatumuina o fua. I le totoina malosi, e masani ona afifiina fuifui i palasitika faapitoa e puipuia ai fua mai maosi ma iniseti ma faʻaleleia atili ai le lelei o le paʻu.

5. Fa'ama'i ma Manu Fe'ai Tetele

O nisi o fa'ama'i fa'i tetele e aofia ai anufe laulaau, thrips, ma weevils fa'i. E mafai ona fa'atinoina le pulea i se auala tu'ufa'atasi: fa'amamāina o togālaau, teuteuina o vaega ua a'afia, fa'aaogaina o mailei, ma vaila'au e fa'amate ai iniseti pe a tele fa'ama'i.

O faʻamaʻi taua e aofia ai:
– Fusarium wilting (Fa'ama'i Panama): e iloa i le samasama, magumagu, ma le pala o alatoto. E faigata ona togafitia lenei fa'ama'i, o lea e taua ai le puipuia: fa'aaoga fatu maloloina, ituaiga e tete'e, sui, ma 'alo'ese mai le toe totoina o le eleele ua a'afia.
– Fa'ama'i Sigatoka: o ila i lau e fa'aitiitia ai le photosynthesis. O le pulea e aofia ai le fa'amamāina o lau, le va lelei o la'au, ma vaila'au fa'a'aisa pe a mana'omia.
– Fa'ama'i pala o le siama: e mafua ai ona pala laulaau, pala fua, ma uliuli ai aano. O le puipuiga e aofia ai le tausia o mea faigaluega mama, fa'aumatia o la'au mama'i, ma le taofiofia o mea e feavea'i ai.

O le auala sili ona lelei o le Pulega Tuufaatasi o Faalafua (IPM): faamuamua le puipuiga, mataituina masani, ma le faaaogaina poto o vailaau e tineia ai manu faalafua ina ia aua ne’i faaleagaina ai le siosiomaga ma aua ne’i mafua ai ona tete’e atu i vailaau.

FAITAU  Fa'ato'aga o le La'au Longan

6. Seleselega ma le Pe a Uma le Seleselega

E masani ona amata fua mai fa'i i le 8–12 masina, e fuafua i le ituaiga, fatu, ma tulaga o le totoina. O fa'ailoga ua sauni fa'i e seleseleina o le taimi e amata ai ona lapotopoto tulimanu o le fua, o'o atu i lo latou lapo'a aupito maualuga, ma e foliga mai e mou atu le lanu meamata pogisa o le pa'u. E tatau ona faia ma le fa'aeteete le seleseleina, aua e faigofie ona manu'a le fua. E tipi le fuifui i se meafaigaluega ma'ai ona fa'ato'a malie lea ona tu'u ifo lea i lalo ina ia 'aua ne'i pa'u'ū.

I le taimi o le seleselega pe a uma ona seleseleina, e faia le fa'avasega e fa'atatau i le tele, le matua, ma le tulaga faaletino. E mafai ona fa'amamāina le fua mai le palapala ona afifiina lea e tusa ai ma le mana'oga o le maketi. Mo felauaiga mamao, e masani ona seleseleina fa'i pe a matua fa'aletino (o lo'o lanumeamata pea) e puipuia ai le vave fa'aleagaina. O le teuina i le vevela malulu ma le ea lelei o le a fesoasoani e fa'aumiumi ai le umi e teu ai.

7. Iloiloga Pupuu o Pisinisi ma Avanoa

O le totoina o fa'i e ofoina atu ai ni avanoa lelei ona o le mautu o le mana'oga o le maketi. E mafai ona fa'ateleina le taua fa'aopoopo e ala i le fa'agasologaina, faiga fa'apa'aga ma tagata e aoina fa'i po'o tagata fa'atau oloa fa'aonaponei, ma e o'o lava i le atina'eina o fa'ato'aga fa'ato'aga. O le ki i le manuia o pisinisi o lo'o taoto i le filifilia o ituaiga fa'i e talafeagai ma le maketi, lelei tutusa, ma le pulega fa'ato'aga fa'atonutonu.

Fa'ato'a

E mafai ona avea le totoina o fa'i ma se galuega fa'ato'aga e maua ai tupe mama pe afai e fa'atinoina i metotia sa'o. O le filifilia o fatu sili ona lelei, sauniuniga o le fanua, tausiga masani, ma le puleaina fa'atasi o fa'ama'i ma manu fa'alafua e taua tele i le fuafuaina o le fua ma le lelei o fuala'au 'aina. Faatasi ai ma le fuafuaina lelei ma le tausiga faifai pea, e mafai e le totoina o fa'i ona maua mai ai ni seleselega gafataulimaina ma maua ai ni tupe maua mautu mo faifa'ato'aga ma pisinisi fa'ato'aga.

Taofi faamatalaga