Totoina o le La'au Mangosteen

Totoina o le La'au Mangosteen

Ua lauiloa le Mangosteen (Garcinia mangostana) o le "masiofo o fuala'au" ona o lona aano suamalie ma fou, lona mālū, ma lona manogi tulaga ese, e fiafia i ai le to'atele. I Initonesia, e maualuga fo'i le taua tau tamaoaiga o le mangosteen, mo le maketi i le lotoifale ma mo le auina atu i fafo. O le mautu o le mana'oga e avea ai le totoina o le mangosteen ma se avanoa fa'apisinisi manuia, aemaise lava i nofoaga e talafeagai le tau ma le eleele. Peita'i, o le mangosteen o se fa'ato'aga e ola umi e mana'omia ai le onosa'i ona o lona vaitaimi umi. Fa'atasi ai ma le fuafuaina lelei, tausiga lelei, ma le pulega lelei o togālaau 'aina, e mafai e le totoina o le mangosteen ona maua ai ni tupe mama mo se taimi umi.

1. Tuutuuga mo le Totoina o Laau Mangosteen

O le manuia o le totoina o le mangosteen e tele lava ina fuafua i le talafeagai o le fanua. E masani ona ola lelei le mangosteen i tau vevela susū ma timuga tutusa i le tausaga atoa. O timuga lelei e mai le 1.500–2.500 mm i le tausaga, faatasi ai ma se vaitau puʻupuʻu mago. O le vevela e sili ona manaʻomia e 22–32°C, ma e maaleale le laʻau i matagi malolosi ma le lāmala umi.

I le tulaga o le maualuga, e mafai e le mangosteen ona ola i fanua maulalo ma ogatotonu, e masani lava 0–600 mita i luga a'e o le sami, e ui lava i nisi o vaega e mafai ona olaola i nofoaga maualuluga pe afai e lelei tulaga o le microclimate. O le eleele talafeagai o le malū, lafulemu, oneone oneone i le omea, mauoa i mea ola, ma e lelei le alavai. O le pH lelei o le eleele e mai le 5,5–6,8. O le eleele e faigofie ona lolovaia e faateleina ai le lamatiaga o le pala o a'a, o lea o le puleaina o alavai o se popolega autu.

2. Filifiliga o Fatu ma le Fa'ateleina

O la'au toto o se mea e taua tele i le fua o le togālaau mangosteen. E masani ona fa'ato'aga mangosteen mai fatu. Peita'i, e iai ni ona fa'aletonu i le fa'ato'aga o fatu: e umi se taimi e fua mai ai la'au ma e mafai ona eseese le tuputupu a'e. O le mea lea, mo le totoina malosi, o lo'o liliu atu faifa'ato'aga i la'au toto ua fa'apipi'i pe ua totogo, pe a maua. O la'au toto e masani ona vave fua mai ma e sili atu ona tutusa o latou uiga.

FAITAU  Auala lelei e teu ai fatu

O uiga o laau toto lelei e aofia ai: au malolosi, lau lanumeamata fou, leai ni faailoga o faamai, a'a ua lelei ona tuputupu ae, ma e afua mai i matua fua tele. Filifili laau toto ua lava le matutua (e pei o le 1–2 tausaga le matutua mo fatu maloloina) ma ua uma ona fetuutuunai i le siosiomaga i fafo. A'o le'i totoina i le fanua, e tatau ona faamasani malie laau toto i le eleele ina ia 'alofia ai le atuatuvale i le taimi o le toe totoina.

3. Sauniuniga o le Fanua ma le Totoina

O le sauniuniga o le fanua e aofia ai le fa'amamāina o vao, la'au tetele, ma isi otaota o la'au. Afai e fa'asolo le fanua, e tatau ona faia le fa'asitepuina o le eleele e fa'aitiitia ai le soloia o le eleele. I fanua laugatasi e faigofie ona lolovaia, ia faia ni alavai ma ni auvai e taofia ai le vai mai le fa'aputuina i tafatafa o a'a.

E tatau ona faia ni pu e toto ai e lava le lapopo'a, mo se fa'ata'ita'iga e 60x60x60 cm pe sili atu, e fuafua i le tulaga o le eleele. O le eleele pito i luga ua eliina e vavae'ese mai le eleele i lalo ona fa'afefiloi lea ma otaota ua matua po'o le compost (10–20 kg i le pu). E mafai ona fa'aopoopo le Dolomite pe afai e tele naua le acidity o le eleele. E tatau ona saunia pu e toto ai i le 2–4 vaiaso a'o le'i totoina ina ia mafai ai ona matua ma mautu le eleele e toto ai.

O le mamao e totō ai le mangosteen e masani lava e mai le 8x8 mita i le 10x10 mita, auā e mafai ona lautele le tumutumu o le mangosteen pe a matua. E sili ona lelei le totōina i le amataga o le vaitau timuga ina ia mautinoa e lava le vai e maua e laau laiti e faʻatupu ai ni aʻa fou. A totō, ia saeia ma le faʻaeteete le taga tele ina ia ʻalofia ai le faʻaleagaina o aʻa, tuʻu saʻo laau laiti, ona ufiufi lea i se paluga o le eleele ma le faʻapalapala faʻanatura. A maeʻa, faʻasūsū ma faʻapipiʻi ni pou (lagolago) pe a manaʻomia.

4. Tausiga o le Laau

a) Fa'asūsū ma le Puleaina o le Vai
I le amataga (0–2 tausaga), e manaʻomia e le mangosteen le susu mautu o le eleele. E manaʻomia le faʻasūsūina pe a leai se timu, aemaise lava i le vaitau mago. Peitaʻi, e le tatau ona faʻaputuina le vai. O se faiga e ufiufi ai vaomago, laulaau mago, poʻo le palapala e mafai ona fesoasoani e taofia ai le susu ma taofia ai vao.

b) Fa'apalaga
O le fa'asusuina o le mangosteen e faia i ni vaega e tusa ai ma le matua o le la'au. I le taimi o le la'au talavou, o le taula'iga o le fa'asusuina o le fa'aosofia lea o le tuputupu a'e o la'au (a'a, 'au, ma lau). E fa'aaogaina pea le fa'asusuina o mea fa'anatura e fa'aleleia atili ai le fausaga o le eleele, ae o fa'asusuina mea e le fa'anatura (e pei o le NPK) e mafai ona fa'aaogaina e tusa ai ma fautuaga a le atunu'u. A'o ulufale atu le la'au i le vaega o le tuputupu a'e, e fa'ateleina le mana'omia o le phosphorus ma le potassium e lagolago ai le fuga ma le fausiaina o fua. E tatau ona vaevaeina le fa'asusuina i ni fa'aoga se lua pe tolu i le tausaga, e fa'aaogaina i se auala fa'ata'amilomilo i lalo o le lau o le la'au.

FAITAU  Auala e ʻalofia ai faʻamaʻi anufe i laʻau kāpeti

c) Aveeseina o vao ma le Puleaina o vao
E mafai e vao ona tauva mo le vai ma meaʻai. E mafai ona faia le veleina i lima pe faʻaaoga ni meafaigaluega. E tatau ona faʻaeteete pe a faʻaaogaina vailaʻau fasioti vao ina ia ʻalofia ai le faʻaleagaina o laʻau laiti. O le totoina o faʻatoʻaga ufiufi e mafai foʻi ona avea ma se filifiliga e faʻaitiitia ai le soloia o le eleele ma taofia ai vao.

d) Teuteuina
E lē manaʻomia e le mangosteen ona teuteuina mamafa, ae e tāua le teuteuina māmā e aveese ai lālā mago, mamaʻi, pe mafiafia tele. O se laulaau mafiafia tele e mafai ona faʻateleina ai le susū ma faʻatupuina ai faʻamaʻi. E sili ona lelei le teuteuina pe a uma ona selesele pe a le toe malosi le tuputupu aʻe.

5. Puleaina o Fa'ama'i ma Manu Fe'ai

E tatau i le puleaina o manu faalafua ma faamai ona faʻaaogaina mataupu faavae o le Pulega Tuufaatasi o Manu Faalafua (IPM). O nisi o manu faalafua e ono aliaʻe mai e aofia ai anufe ʻai laulaau, iniseti mealybugs, ma iniseti miti, ia e mafua ai ona samasama laulaau ma faʻalavelaveina le tuputupu aʻe. O faʻamaʻi masani e aofia ai le pala o aʻa e mafua mai i siama i le eleele susu, ila laulaau, ma le pala o fualaʻau i tulaga o le togālaau e tele naua le susū.

O auala e puipuia ai e aofia ai: tausia o le mama o le togālaau, faaleleia atili o alavai, teuteuina o vaega ua mamaʻi, ma le faaaogaina o faapalaga faanatura ua matua e faaleleia ai le paleni o siama o le eleele. Afai e ogaoga le aafia, e mafai ona faaaoga vailaau faalafua po o vailaau faamai iniseti i fua fautuaina ma taimi talafeagai e faaaoga ai, ae ia gauai atu foi i le saogalemu o meaai ma le siosiomaga.

6. Fuga, Fua, ma Seleselega

O le mangosteen o se la'au e umi se taimi e amata ai ona fua mai, aemaise lava pe a totoina mai fatu. O la'au e toto mai fatu e masani ona amata fua mai i le 8–12 tausaga, ae o le tuputupu a'e i la'au e mafai ona pu'upu'u le taimi e ola ai, mo se fa'ata'ita'iga, 5–7 tausaga, e fuafua i le tausiga ma le tulaga o le eleele.

E seleseleina mangosteen pe a matua lelei. E iloa le matua i le suiga o le lanu mai le lanumeamata i le mūmū violē i le violē loloto. Ia selesele ma le fa'aeteete, auā e faigofie ona fa'aleagaina le pa'u o le mangosteen ma e mafai e le sua ona fa'aleagaina ai le fua. Faaaoga sele tipi po'o se mea e selesele ai, ia tu'u ai se 'au pu'upu'u, ma 'aua ne'i pa'ū le fua i le 'ele'ele.

FAITAU  Auala e lūlū ai fatu o laʻau

7. Pe a uma ona selesele ma le maketiina

O le taulimaina pe a uma ona seleseleina e fuafua ai le lelei o fuala'au 'aina, aemaise lava mo maketi taugata ma maketi fa'atau atu i fafo. A uma ona seleseleina, ona fa'avasegaina lea o fuala'au 'aina e tusa ai ma le lapopo'a, le matua, ma le tulaga o le pa'u. O fuala'au 'aina ua leaga, ua manu'a, pe ua matua tele e aveese. Ona fa'amamā lea o mangosteen ma fa'aputu i totonu o ato po'o pusa pepa ua pu'eina ina ia mafai ai ona lelei le tafe o le ea. O le teuina i le malulu e mafai ona fa'aumiumi ai le umi e teu ai, ae 'alo'ese mai le malulu tele e puipuia ai le fa'aleagaina mai le malulu tele.

I tulaga tau maketi, e mafai e faifaatoʻaga ona faʻatau atu e ala i tagata e aoina oloa, maketi masani, paʻaga ma tagata e auina atu i fafo, pe fausia a latou lava faʻailoga mo le maketi faʻatau oloa. O tulaga lelei, faʻaauauina o sapalai, ma le mama o mea taua ia i le tosina mai o tagata faʻatau tetele.

8. Faaiuga

O le totoina o le mangosteen o se tupe teufaafaigaluega lelei mo se taimi umi, aemaise lava i itulagi o le teropika e lava le timuga ma le eleele lafulemu ma lelei le tafega o le vai. O le ki i le manuia o loʻo taoto i le filifilia o fatu sili ona lelei, sauniuniga lelei o le fanua, tausiga malosi i le amataga o le tuputupu aʻe, ma le puleaina faʻatasi o manu faʻalafua ma faʻamaʻi. E ui e umi se taimi e fua mai ai, ae o le mangosteen e maua ai se seleselega manaia ona o lona tau faʻatau atu maualuga ma le manaʻoga faifai pea. Faatasi ai ma le pulega lelei o faatoaga ma le taulimaina lelei o le seleselega pe a uma le seleselega, e mafai e le mangosteen ona avea ma se oloa e maua ai tupe mama mo faifaatoaga ma pisinisi faatoaga.

Afai e te manaʻo ai, e mafai foʻi ona ou fetuʻunaʻia lenei tusiga i se tulaga faʻapitoa o le itulagi (e pei o West Java, West Sumatra, poʻo NTB), e aofia ai fautuaga auiliili mo le mamao e totō ai ma faʻasologa o faʻapalapala.

Taofi faamatalaga