Fa'ato'aga o le La'au Durian
Ua lauiloa le Durian o le "tupu o fuala'au 'aina" ona o lona manogi ma le tofo tulaga ese, fa'apea fo'i ma lona tau tamaoaiga maualuga. E masani ona mautu le mana'oga mo le durian, e o'o lava ina fa'atupula'ia, fa'atasi ai ma le atina'eina o le maketi o fuala'au 'aina fou ma le fa'ato'aga. O le mea lea, o le totoina o le durian o se avanoa manaia mo faifa'ato'aga ma tagata e fiafia i le atina'eina o togālaau fua. Peita'i, e le o se la'au e faigofie ona totoina le durian. E mana'omia le filifilia lelei o ituaiga eseese, pulega o fanua, fa'apalaina, ma le tausiga masani e fa'amautinoa ai o lo'o vave ona fua mai la'au, e fua mai, ma maua mai fua lelei.
1. Malamalama i Manaʻoga mo le Totoina o le Durian
A'o le'i totōina le durian, e taua le malamalama i tulaga o lona tuputupu a'e. E masani ona olaola lelei la'au durian i nofoaga vevela ma timuga tetele, pe tusa ma le 1.500–2.500 mm i le tausaga, ma le maualuga o le susū. O le vevela lelei e amata mai le 24–30°C. E mafai ona ola le durian i nofoaga maulalo i nofoaga e maualuga le maualuga, pe tusa ma le 0–800 mita i luga a'e o le sami, e fuafua i le ituaiga. O nisi ituaiga durian sili ona lelei e mafai ona fetu'una'i i nofoaga e o'o atu i le 1.000 mita i luga a'e o le sami, ae o le fua sili ona lelei e masani lava i nofoaga e maualuga le maualuga.
O le eleele lelei mo le durian e pala, lafulemu, mauoa i mea ola, ma e lelei le tafe o le vai. O le pH lelei o le eleele e va i le 5,5 ma le 6,5. E le fiafia le durian i le vai e tu, aua e faigofie ona pala aʻa, ae e le mafai foi ona tatalia le lamala umi. O le mea lea, e tatau ona i ai se faiga e tafe ai le vai i se togalaau durian ma se puna vai mo le faasūsūina i le vaitau mago.
2. Filifiliga o Ituaiga ma Fatu Sili Ona Lelei
O le manuia o le totoina o le durian e matua aʻafia lava i le ituaiga ma le lelei o fatu. I le taimi nei, e tele ituaiga sili ona lelei o loʻo lauiloa i le maketi, e pei o le Musang King, Montong, Bawor, Petruk, ma le Kane, faʻapea foʻi ma ituaiga sili ona lelei i le lotoifale. O le filifilia o ituaiga e tatau ona faʻatatau i le tau, maualuga, uiga o le eleele, ma le manaʻoga o le maketi i lou eria.
Ina ia fa'avavevave ona fua ma ausia uiga tutusa e pei o le la'au matua, fa'aaoga fatu mai le fa'ateleina o la'au, e pei o le fa'apipi'iina, fa'aputuina, po'o le fa'aputuina. E ui o le fa'ateleina o la'au mai fatu e taugofie ma e malolosi a'a, ae e umi se taimi e fua mai ai ma e le tutusa uma uiga o le fua. O fatu lelei e malolosi o latou 'au, lau lanumeamata fou, e leai ni manu fa'alafua ma fa'ama'i, ma e malolosi a'a. Ia mautinoa o fatu e sau mai se faifa'ato'aga ta'uleleia.
3. Sauniuniga o le Fanua ma le Totoina
O le sauniuniga o le fanua e amata i le fa'amamāina o vao, la'au, ma isi otaota o la'au. A mae'a, fa'amamā le eleele pe a mana'omia ma faia ni alavai e taofia ai le fa'aputuina o le vai. O le totoina o le durian e mana'omia ai fo'i le fa'aeteete i le va o la'au. Mo fa'ato'aga tetele, o le va masani e mai le 8 x 8 mita i le 10 x 10 mita, e fuafua i le ituaiga ma le lafulemu o le eleele. O le va lava e fa'aitiitia ai le tauvaga mo mea'ai ma fa'afaigofie ai le tausiga.
E tatau ona tusa ma le 60 x 60 x 60 cm le lapo'a o le lua e totō ai, pe tele atu pe afai ua fa'aputuina le eleele. Vavae'ese le eleele pito i luga ua eliina mai le eleele i lalo. Fa'afefiloi le eleele pito i luga ma le otaota matua (e pei o le 10–20 kg i le lua) ma le compost, atonu e fa'aopoopo i ai le dolomite pe afai e tele naua le acidity o le eleele. A uma ona toe fa'atumu le lua, tu'u mo le 1–2 vaiaso e fa'ataga ai a'a e fetu'una'i ma fa'aitiitia ai le lamatiaga o le mu o a'a mai le fa'apalaga.
E tatau ona faia le totoina i le amataga o le vaitau timuga ina ia mautinoa e le o lava le vai o laau toto. Saeia ma le faaeteete le taga e aunoa ma le faaleagaina o aʻa, ona tuu lea o laau toto i totonu o le lua toto. Aua le totō loloto tele le ua o le aʻa. Faamaumau mālie le eleele ma faia se tamai faaputuga e taofia ai le tafe ese o le vai. A maeʻa, faasūsū ma faatuina se laau e puipuia ai laau toto mai le agi i luga e le matagi.
4. Tausiga: Fa'asūsū, Fa'apalaina, ma le Velaina o Vaomatua
E taua tele le tausiga muamua mo le tuputupu aʻe o le durian. E taua tele le faʻasūsūina, aemaise lava i le vaitau mago. E masani ona manaʻomia le faʻasūsūina o tamaʻi laʻau laiti faʻalua i le faatolu i le vaiaso, e fuafua i le tulaga o le eleele. Mo togālaau tetele, e ono mafaufau tagata e ona le togālaau e faʻasūsūina le laʻau mo se faʻaleleia atili o le lelei.
E faia malie le fa'apalaina e tusa ai ma le matua o le la'au. I le taimi o le tuputupu a'e o le la'au, e tatau ona taula'i le fa'apalaina i le tuputupu a'e o le 'au, lau, ma a'a. E tatau ona fa'aaogaina pea fa'apalaina fa'anatura e pei o le compost po'o le otaota o manu e fa'aleleia atili ai le fausaga o le 'ele'ele. E mafai ona fa'aaogaina fa'apalaina e le fa'anatura (e pei o le NPK) i ni fua fa'atatau mama ae masani. E fa'aaogaina fa'apalaina i se gaioiga fa'ata'amilomilo i lalo o le lau o le la'au (i le vaega o le a'a), ona ufiufi lea i le 'ele'ele e puipuia ai le fa'amamago. A'o tuputupu a'e le la'au, e fa'ateleina le fua o le fa'apalaina.
E tāua le veleina o vao ona e tauva vao mo le vai ma meaʻai. E tatau ona tausia le mama o le eria o loʻo siomia ai le ogalaau, ae ʻaloʻese mai le eliina loloto tele ina neʻi faʻaleagaina aʻa. E le gata i lea, o le faʻaaogaina o le mulch organic e pei o le vaomago poʻo le mutia mago e mafai ona fesoasoani e taofia ai vao ma faʻatumauina le susu o le eleele.
5. Teuteuina ma le Fa'atulagaina o le Pale
O le fa'amoemoe o le teuteuina o le fausiaina lea o se pale paleni, fa'amalosia ai lālā, ma fa'aleleia atili ai le tafe o le ea ma le malamalama. A'o la'itiiti pea le la'au, teuteu lālā e matua maualalo tele, lālā e fe'avea'i, ma lālā e le fua mai. O se pale ua lelei ona fausia o le a fa'afaigofie ai le tausiga ma le seleseleina pe a tele le la'au.
E le gata i lea, e mafai e le teuteuina ona faʻaitiitia le lamatiaga o faʻamaʻi e faʻaleleia ai tulaga susū. Peitaʻi, e tatau ona faia le teuteuina i ni meafaigaluega mama ma maʻai e faʻamautinoa ai manuʻa mama ma vave ona faʻamalolo. E mafai ona togafitia manuʻa o le teuteuina i vailaʻau faʻamaʻi pe puipui manuʻa o laʻau pe a manaʻomia.
6. Puleaina o Fa'ama'i ma Manu Fe'ai
E faigofie ona a'afia la'au durian i le tele o fa'ama'i ma manu fe'ai. O fa'ama'i masani e aofia ai le 'au e pala ai le 'au, anufe, aphids, ma le lau. O fa'ama'i masani e aofia ai le pala o a'a ma le pala o le 'au autū (e masani ona fesoota'i ma le fungus Phytophthora), ila o lau, ma le kanesa o le 'au. O le puipuiga e taua tele: tausia o se togālaau susu, fa'aleleia atili le alavai, ave'ese vao, ma le fa'aaogaina o la'au maloloina.
Afai e iloa ni fa'ailoga o se fa'ama'i pipisi, ia iloa muamua ia mea ina ia mautinoa le pulea lelei. O auala e pulea ai e mafai ona aofia ai le fa'amamāina o togālaau, teuteuina o vaega ua a'afia, fa'aaogaina o mailei, ma le fa'aaogaina o vaila'au po'o vaila'au fa'asaina i fua fa'atatau. O le fesuia'i ma le fa'aaogaina ma le fa'aeteete o vaila'au fa'asaina e taua tele e puipuia ai le tete'e ma fa'amautinoa ai le saogalemu o le siosiomaga.
7. Fuga, Fua, ma Seleselega
E mafai ona amata fuga mai laau durian ua fa'apipi'i pe fa'apipi'i i le 3–5 tausaga le matua, e fuafua i le ituaiga ma le tausiga. Ina ia 'alofia le soona mamafa o le laau talavou, e masani ona fautuaina le fa'aitiitia o fugala'au muamua po'o fua. A lava le malosi o le laau, e mafai ona pulea le fuga ma le fua i le fa'apalapala talafeagai, aemaise lava i le potassium (K) ma le phosphorus (P) e lagolago ai le fausiaina o fugala'au ma fua.
E seleseleina le fua o le durian pe a matua lelei. O fa'ailoga o lenei mea e aofia ai le manogi malosi, se leo "tumu" teisi pe a tata, ma nisi ituaiga e fa'aalia ai suiga i le lanu o le pa'u. I togālaau fa'apisinisi, e masani ona faia le seleselega e ala i le fa'atali mo le pa'u'ū fa'alenatura o le fua, ae ina ia fa'aitiitia ai le fa'aleagaina, e mafai ona nonoa pe seleseleina le fua i ni meafaigaluega fa'apitoa a'o le'i pa'u'ū. O fua e taulimaina lelei o le a sili atu ona lelei ma umi se taimi e teu ai.
8. Avanoa Faapisinisi ma Fautuaga mo le Manuia
O le totoina o le durian e lē gata i le gaosiga o fuala’au ‘aina; ae e ofoina atu fo’i le avanoa mo pisinisi e maua mai ai, e pei o le fa’atauina atu o fatu sili ona lelei, fa’ato’aga durian, ma e o’o lava i oloa durian (dodol, lempok, panikeke, ma aisa kulimi). Ina ia mautinoa le fa’aauauina, e mana’omia e faifa’ato’aga ona fa’amaumauina tau o le gaosiga, fa’asologa o fa’apalaga, ma taunu’uga o le seleselega mo le iloiloga.
Fautuaga mo le manuia o le totoina o le durian e aofia ai le filifilia o fatu ua faamaonia ma lelei, totoina i eleele e lelei le tafega o le vai, faaaogaina soo o faapalaga faanatura, teuteuina soo, ma le vave pulea o manu faalafua ma faamai. Faatasi ai ma le tausiga faifai pea ma le pulega lelei o togalaau aina, e mafai e le durian ona avea ma se oloa e maua ai tupe mama a'o lagolagoina le faatumauina o faatoaga i le teropika.
E manaʻomia le onosaʻi i le totoina o le durian, ae e matuā aogā lava ia taui. O laau e tausia lelei e mafai ona fua mai mo le tele o tausaga ma avea ma se aseta umi mo o latou tagata e ona. E ala i le malamalama i metotia faavae, fetuutuunai i tulaga o le lotoifale, ma le faaauau pea ona aoao mai le poto masani, e mafai e soʻo se tasi ona fausia se togalaau durian e fua mai ma maualuga le lelei.