Totoina o La'au Apala
O le totoina o apu o se pisinisi fa'ato'aga e maualuga lona tau tamaoaiga, aemaise lava i tau malūlū. I Initonesia, ua lauiloa apu o se oloa ta'uta'ua i le tele o vaega maualuluga, e pei o Malang ma Batu (East Java), o lo'o i ai tulaga lelei mo le totoina o apu. Ae ui i lea, e mafai lava ona totoina apu ma le manuia pe afai e fa'amalieina mana'oga mo le totoina, mai le filifilia o ituaiga eseese ma le saunia o le fanua i le teuteuina ma le puleaina o manu fa'alafua ma fa'ama'i. O lenei tusiga o lo'o talanoaina ai la'asaga taua i le totoina o apu ina ia maua ai le seleselega sili ona lelei.
1. Tulaga o le Tuputupu Aʻe o Laʻau Apala
E sili ona lelei le ola o la'au apu (Malus domestica) i nofoaga e malūlū le tau. O le vevela e masani lava ona i le va o le 16–27°C, fa'atasi ai ma se eseesega feololo i le va o le vevela o le ao ma le pō. E masani ona mana'omia e apu se maualuga e tusa ma le 800–1.500 mita i luga a'e o le sami, e ui o nisi ituaiga e mafai ona fetu'una'i i nofoaga maulalo pe a fa'aaoga auala talafeagai e totō ai.
I le tulaga o le eleele, e fiafia apu i eleele e le susu tele, e tele ai mea ola, ma e iai le pH e tusa ma le 5,5–6,5. O eleele e tele naua le palapala ma faigofie ona susu e ono pala ai aʻa. O le timuga lelei e tusa ma le 1.000–2.500 mm i le tausaga, ae i le taimi o le fuga ma le fua, e manaʻomia e laʻau ni tulaga e le tele naua le susū ina ia aua neʻi faigofie ona paʻuʻū ese fugālaau.
2. Filifiliga o Ituaiga ma Fatu
O le manuia o le totoina o apu e tele lava ina fuafua mai le amataga e ala i le filifilia o ituaiga eseese. I Initonesia, o nisi o ituaiga lauiloa e aofia ai le Manalagi, Rome Beauty, ma le Anna. E lauiloa le Manalagi i lona tofo suamalie ma manogi, ae o le Rome Beauty e masani ona tele atu ona fua ma sina tofo suamalie-oona. O le ituaiga Anna e faigofie ona fetuutuunai ma, i nisi o eria, e manatu e faigofie ona fua mai.
E tatau ona maua ni tama'i la'au mai le totoina o la'au, e pei o le fa'apipi'iina po'o le fuga. E vave ona fua mai tama'i la'au nai lo fatu ma e sili atu ona tutusa o latou uiga. Filifili ni tama'i la'au maloloina ma ni 'au malolosi, lau e iai ni ila, e lelei le a'a, ma mai se faifa'ato'aga ta'uleleia. O le mea sili, e tatau ona 6–12 masina le matutua o tama'i la'au ma e tusa ma le 70–100 cm le maualuga, e fuafua i le ituaiga ma tulaga o le tuputupu a'e.
3. Sauniuniga o le Fanua ma le Totoina
E manaʻomia ona faʻamamā le fanua mai vao ma isi otaota o laʻau. A maeʻa, faʻamamā le eleele e faʻamalūlū ai ma ia mautinoa e lelei le ea e sosolo ai. I fanua faʻasolo, e fautuaina le faʻasitepuina o le eleele e puipuia ai le solo ma faʻafaigofie ai le tausiga. Eli lua e toto ai pe tusa ma le 60 x 60 x 60 cm le lapoʻa, ona tuʻu lea mo ni nai aso e faʻataga ai kasa oona i le eleele e faʻamamago.
O le va o le totoina e masani lava o le 3 x 3 mita po'o le 4 x 4 mita, e fuafua i le lafulemu o le eleele ma le ituaiga o la'au. O le va vavalalata e mafua ai le tele o la'au, ae e tatau ona sili atu ona fa'aeteete le teuteuina ina ia puipuia ai le soona tupu tele.
E mafai ona palu le lua e toto ai ma otaota ua matua (10–20 kg i le lua) ma le palapala faaputu. Afai e maualalo tele le pH o le eleele, e mafai ona faaopoopo le dolomite e faavae i luga o taunuuga o se suesuega o le eleele. E tatau ona totoina i le amataga o le vaitau timuga ina ia puipuia ai laau mai le le lava o le vai. A uma ona totoina, ia faaputuputu lelei le eleele ma faapipii ni pou (lagolago) e puipuia ai laau mai le pa'u'ū.
4. Tausiga o le La'au Apala
a. Fa'asūsū ma le Puleaina o le Vai
I le amataga o le tuputupu aʻe, e taua tele le faʻasūsūina soo, aemaise lava i taimi e itiiti ai timuga. E le fiafia apu i le tele o vai, o lea e taua ai le faʻamamago lelei o le eleele. Afai e faʻaaogaina le faʻasūsūina, o se faiga faʻasusu e mafai ona avea ma se filifiliga lelei aua e faʻatumauina ai le susu mautu o le eleele e aunoa ma le faʻateleina o le susu tele o le laulaau.
b. Fa'apalaga
E fa'atinoina pea le fa'apalaina e lagolago ai le tuputupu a'e o la'au ma la'au e tutupu a'e. E masani ona fa'aaogaina le tu'ufa'atasiga o fa'apalaina fa'alenatura ma fa'apalaina e le fa'alenatura. E fa'aaogaina otaota manu po'o le compost ia le itiiti ifo ma le fa'alua i le tausaga e fa'aleleia ai le fausaga o le eleele. I le taimi nei, e fa'aaogaina fa'apalaina NPK po'o fa'apalaina ta'itasi (Urea, SP-36, KCl) e tusa ai ma le vaega o le tuputupu a'e o le la'au. I le taimi o le tuputupu a'e o lau ma lālā, e mana'omia tele le nitrogen. Peita'i, a'o fa'alatalata mai le fuga ma le tuputupu a'e o fua, e fa'ateleina le mana'omia o le phosphorus ma le potassium e lagolago ai le lelei o fugala'au, fua, ma le tofo.
c. Velaina o vao ma le fa'amamāina o le eleele
E tatau ona aveese vao ona e tauva mo meaʻai. E mafai ona faia le veleina o vao i le lima pe faʻaaoga ni meafaigaluega. O le faʻaaogaina o le mulch organic (strawberry, ota) i tafatafa o le pito i lalo o le laʻau e fesoasoani e taofia ai le susu, taofia ai vao, ma faʻaopoopo ai mea faʻaola i le eleele.
d. Teuteuina
O le teuteuina o la'au o le apu e taua tele i le totoina o apu. E tatau ona fa'atulaga lelei la'au apu ina ia puipuia ai le so'ona tupu tele ma ia mautinoa le tutusa o le susulu o le la. O le teuteuina e faia e aveese ai la'au ua mate, mama'i, po'o la'au ua tutupu i totonu. E le gata i lea, o le teuteuina o la'au e fa'amoemoe e fa'aosofia ai le tutupu a'e o la'au fou ma fuga o fuga.
I itulagi vevela e pei o Initonesia, e manaʻomia foʻi e apu ni togafitiga faʻapitoa e faʻaosofia ai le fuga, auā e leai se taumalulu e faʻaosofia ai le moe faʻalenatura. O se tasi o metotia lauiloa o le teuteuina o laulaau, lea e aofia ai le aveeseina o laulaau i taimi patino e faʻaosofia ai le fausiaina o fugalaʻau. A maeʻa ona teuteuina, e manaʻomia ona faʻatonutonu le faʻapalapala ma le faʻasūsūina e saunia ai le laʻau mo le vaega o le tuputupu aʻe.
5. Puleaina o Fa'ama'i ma Manu Fe'ai
E mafai e fa'ama'i ma manu fa'alafua ona fa'aitiitia le gaosiga ma le lelei o fuala'au 'aina. O nisi o fa'ama'i e masani ona osofa'ia apu e aofia ai aphids, anufe, ma lago fuala'au 'aina. E masani ona mafua ai ona mimilo lau ma fa'alavelaveina le tuputupu a'e o apu e aphids. E mafai e lago fuala'au 'aina ona mafua ai ona pala ma pa'u'ū fuala'au 'aina a'o le'i seleseleina.
O faʻamaʻi masani e aofia ai le ila lau, le pala o le efuefu, ma le pala o fualaʻau. Ina ia faʻaitiitia le lamatiaga, faʻatino le tumama o le togālaau e ala i le aveeseina o vaega o laʻau ua aʻafia, tausia le puleaina o vao, ma faʻaleleia le tafe o le ea e ala i le teuteuina. E mafai ona faʻatinoina le puleaina faʻatasi o manu faʻalafua (IPM), e ala i le tuʻufaʻatasia o metotia faʻainisinia, faʻaolaola, ma vailaʻau ma le faʻaeteete. O le faʻaaogaina o vailaʻau faʻasaina e tatau ona mulimuli i fua faʻatatau, matauina taimi e faʻasusu ai, ma tausisi i mataupu faavae o le saogalemu o meaʻai.
6. Fuga, Fa'amamago o Fua, ma le Seleselega
O le taimi lava e amata ai ona fuga le laau, e taua tele le faatumauina o le vai ma meaʻai e maua. I nisi tulaga, e faia le faʻaitiitia o fua e faʻaleleia atili ai le tele ma le lelei o fua. O le faʻaitiitia o fua o lona uiga o le faʻaitiitia lea o le aofaʻi o fua i totonu o se fuifui, ma faʻatagaina ai fua o totoe e tuputupu aʻe ma suamalie.
E masani ona sauni apu mo le seleseleina pe a oo i lo latou lapo'a aupito maualuga, e tutusa le lanu o le pa'u ma le ituaiga, ma amata ona alia'e le manogi. I Initonesia, o le taimi e selesele ai e masani lava ona 4–6 masina talu ona fuga, e fuafua i le ituaiga ma tulaga o le siosiomaga. E tatau ona faia ma le fa'aeteete le seleseleina ina ia 'alofia ai le fa'aleagaina o le pa'u, aua e mafai e manu'a ona fa'avavevave le pala. E tatau ona fa'avasega vave fua ua seleseleina e tusa ai ma le lelei ma le lapo'a.
7. Pe a uma ona selesele ma le maketiina
O le taulimaina o apu pe a uma ona seleseleina e aofia ai le fa'avasegaina, fufulu mama, afifiina, ma le teuina. E mafai ona fa'atau atu apu lelei pe a fou, ae o apu leaga e mafai ona fa'agasolo i oloa e pei o le sua o apu, fasi apu, siamu, po'o le vineka apu. O le fa'alauteleina o oloa e fesoasoani e fa'ateleina ai le tau fa'aopoopo ma fa'aitiitia ai le leiloa ona o fuala'au 'aina e le ausia tulaga fa'atonuina fou o le maketi.
O le afifiina lelei o le a puipuia ai fua mai le manu'a i le taimi e tufatufa atu ai. E le gata i lea, e taua tele fo'i fuafuaga tau maketi, e pei o le galulue fa'atasi ma faioloa, maketi fa'aonaponei, po'o le atina'eina o tafaoga fa'ato'aga e tau ai apu, lea e mafai ona fa'ateleina ai tupe maua a faifa'ato'aga.
Fa'ato'a
O le totoina o apu e manaʻomia ai le filiga ma le pulega fuafuaina, aemaise lava i le teuteuina, faʻapalaina, ma le puleaina o manu faalafua ma faʻamaʻi. Afai e ausia tulaga o le totoina ma faʻaaogaina saʻo metotia o le totoina, e mafai ona avea apu ma se oloa e maua ai tupe mama. Faatasi ai ma le faaleleia atili o tomai faifaatoaga, le faaaogaina o fatu lelei, ma le faatinoina o faiga totoina gafataulimaina, e mafai e le pisinisi apu ona tuputupu ae ma faafetaiaia manaoga o maketi i totonu o le atunuu ma avanoa e auina atu i fafo.