Eseesega i le va o Papa Igneous Intrusive ma Extrusive
O papa 'aisa, o se tasi o ituaiga papa autū e tolu fa'atasi ai ma papa fa'aputu ma papa fa'asolo, e fausia mai le fa'ama'a'aina ma le fa'amālūlūina o mea papa ua liusuavai. E mafai ona tupu le faiga i lalo o le fogaeleele po'o luga fo'i, e mafua ai ona vaevaeina papa 'aisa i ni ituaiga autū se lua: papa fa'aoso ma papa fa'aoso. O le malamalama i eseesega i le va o nei ituaiga e lua e taua tele mo tagata su'esu'e eleele ma so'o se tasi e fiafia i le saienisi o le Lalolagi ina ia malamalama i faiga fa'aolaola o lo'o fa'atupuina ai lo tatou paneta. O lenei tusiga e su'esu'e loloto i uiga, tulaga o le fausiaina, foliga o le fausaga, ma fa'ata'ita'iga o papa 'aisa fa'aoso ma papa fa'aoso, ma fa'amamafa ai o latou eseesega ma le taua.
Tulaga Fausia
Papa Igneous e Fa'alavelave:
O papa igneous e ulufale mai, e ta'ua fo'i o papa plutonic, e fausia mai le magma e fa'amālūlū ma fa'ama'a'a i lalo o le fogaeleele o le Lalolagi. Talu ai ona fa'amālūlū malie i le faitau afe i le miliona o tausaga, e lava le taimi e ola ai ma atiina a'e ai tioata. O lenei fa'amālūlū malie e tupu i totonu o le pa'u, e masani lava i ni nai kilomita i lalo ifo o le fogaeleele. Ona o le siosiomaga tu'ufua, o papa e ulufale mai e masani ona itiiti le mamafa mai luga ma tulaga o le tau pe a fa'atusatusa i o latou papa e alu ese mai fafo.
Papa Igneous e Fa'aoso i Fafo:
I se faatusatusaga, o papa afi e alu ese mai le eleele, po o papa mauga mu, e fausia mai le lava e pa i luga o le fogaeleele i le taimi o gaioiga a le mauga mu. O le faagasologa vave o le malulu e fesootai ma nei papa, o nisi taimi e tupu i le tele o itula po o aso, e tuua ai minerale e le lava le taimi e tupu ai ni tioata tetele. O lenei malulu faafuasei e mafai ona tupu pe a alu ese le lava i le taimi o le pāpā o le eleele po o le tafe atu i fafo o ni vaitafe ua liusuavai. O papa e alu ese mai le eleele e aafia sa'o i tulaga o le ea ma faagasologa o le tau, e masani ona oo atu ai i ni foliga faaletino eseese.
Fa'ailoga o le Igoa
Papa Igneous e Fa'alavelave:
O le fa'agasologa malie o le fa'amālūlūina o papa afi e ulufale mai i totonu e mafai ai ona atia'e ni tioata tetele ma lelei le fausiaina, ma i'u ai i se foliga mafiafia. O lenei foliga, e ta'ua o le phaneritic, o lona uiga o fatu minerale ta'itasi e masani ona va'aia e mata le lavalavā. O minerale masani e maua i nei papa e aofia ai le feldspar, quartz, ma le mica. O le foliga tutusa ma le feso'ota'i e maua ai e nei papa le tumau tele ma le tete'e atu i le pala. O se fa'ata'ita'iga o lenei mea o le granite, lea e masani ona fa'aaogaina i galuega faufale ma fa'amanatuga ona o lona malosi.
Papa Igneous e Fa'aoso i Fafo:
Ona o le vave o le faagasologa o le malulu e fetaiaʻi ma papa afi e alu ese mai fafo, e masani ona latou faaalia ai se foliga e sili atu ona manifinifi pe e oo lava i se tioata. O tioata i totonu o nei papa e masani lava ona microscopic, o se foliga e taʻua o le aphanitic. I nisi tulaga, e mafai e le lava ona malulu vave tele ma fausia ai se tioata, e pei o le obsidian. E le gata i lea, e mafai e papa e alu ese mai fafo ona faaalia ni foliga porphyritic, lea e fausia ai tioata tetele i totonu o se eleele e sili atu ona manifinifi, e faailoa ai le eseesega o fua faatatau o le malulu i le taimi o lo latou fausiaina. O le basalt o le papa e sili ona taatele e alu ese mai fafo, e fausia ai le fola o le sami ma e pa mai mauga mu e pei o na i Hawaii. O le pumice, o se papa mama, e pu e fausia mai lava e tele ai le kesi, e faaalia ai foi foliga tulaga ese o papa e alu ese mai fafo.
tuufaatasiga
E mafai ona eseese tele le fausaga o vailaʻau o papa igneous e ulufale mai ma papa i fafo, mai le felsic i le mafic ma le ultramafic. E mauoa papa felsic i le silica ma minerale lanu malamalama e pei o le quartz ma le feldspar, aʻo papa mafic e mauoa i le uʻamea ma le magnesium, e fai ma sui o minerale pogisa e pei o le pyroxene ma le olivine.
Papa Igneous e Fa'alavelave:
– Granite: O se papa felsic intrusive masani, e faia tele lava i le quartz, feldspar, ma le mica.
– Diorite: O se papa fa'aoso fa'avaitaimi e iai se tu'ufa'atasiga i le va o le felsic ma le mafic, o lo'o iai le plagioclase feldspar ma le hornblende.
– Gabbro: O se papa fa'aoso mafic, e tele i le pyroxene ma le plagioclase e tele i le calcium.
Papa Igneous e Fa'aoso i Fafo:
– Rhyolite: O le maa e tutusa ma le granite, ae e sili atu ona manifinifi ona fatu.
– Andesite: E tai tutusa ma le diorite ae e sili atu ona manifinifi lona fausaga, e masani ona maua i totonu o mauga mu.
– Basalt: O le maa e tutusa ma le gabbro, e masani ona fausia ai le pa'u o le vasa ma tafega tetele o le lava i konetineta.
Taua ma le Fa'asalalauina o le Siosiomaga
Papa Igneous e Fa'alavelave:
O papa e ulufale mai e fausia ai le fatu o le tele o foliga o le konetineta ma e masani ona faʻaalia i le faagasologa o le siʻitia ma le soloia. O papa tetele e ulufale mai, e taʻua o plutons, e mafai ona fausia ai ni mauga ma batholiths, e pei o le Sierra Nevada i Kalefonia. Talu ai ona o nei fausaga e mautu ma maʻaʻa, latou te faia ni matafaioi taua i le faʻavae o le eleele o konetineta.
Papa Igneous e Fa'aoso i Fafo:
E masani ona maua papa e alu ese mai le mauga mu i vaega o loʻo iai pea poʻo nofoaga ua mavae. E iai so latou sao taua i le faʻatulagaina o le fogaeleele o le Lalolagi, e pei o le fausiaina o ni laufanua tetele, motu o mauga mu, ma le fola o le sami. O le tafe mai o le lava, lefulefu o le mauga mu, ma mea e teu ai le pyroclastic mai nei papa e mafai ona suia tele ai laufanua ma faʻaosofia ai le fausaga o le eleele ma le lafulemu, ma aʻafia ai siosiomaga ma gaoioiga a tagata.
Faaaogaina
Papa Igneous e Fa'alavelave:
Ona o lo latou tumau ma le matagofie, o papa e pei o le granite e faʻaaogaina tele i galuega faufale, laulau, faʻamanatuga, ma o ni maa teuteu. O lo latou teteʻe atu i le pala e avea ai ma filifiliga sili ona lelei mo atinaʻe tetele e pei o alalaupapa, fale, ma auala savali.
Papa Igneous e Fa'aoso i Fafo:
O papa e fa'aaogaina e pei o le basalt e fa'aaogaina mo galuega faufale, fa'avae o auala, ma o ni mea e fa'aputu ai le sima. O le pumice, fa'atasi ai ma ona uiga fa'amama ma le maualalo o le mafiafia, e maua ai fa'aoga i oloa e pei o le sima mama, mea fa'amama, ma e o'o lava i le tausiga o le pa'u.
iʻuga
I se aotelega, e ui o papa igneous e ulufale ma papa e alu ese e mafua mai i mea ua liusuavai, ae o a latou faiga eseese o le fausiaina e mafua ai ni foliga eseese, tuufaatasiga, ma foliga vaaia. O papa igneous e ulufale mai e fausia i totonu o le lalolagi, e malulu malie e atiina ae ai ni foliga mafiafia, ae o papa e alu ese e vave ona faʻamaʻaʻa i luga, ma fausia ai ni foliga lelei poʻo ni foliga tioata. O ituaiga uma e lua e matua sao lava i le geology o le lalolagi, e aʻafia ai laufanua, siosiomaga, ma gaoioiga a tagata. O le malamalama i nei papa e le gata ina faʻamalamalamaina ai faiga o le geology ae faʻamamafaina ai foʻi o latou faʻaoga aoga ma le taua i o tatou olaga i aso faisoo.