## Fausaga i Totonu o le Lalolagi
O le Lalolagi, o le paneta lona tolu mai le La i lo tatou faiga o le la, o loʻo i le ogatotonu o le tele o mea mataʻina i le eleele. O se tasi o auala e malamalama ai i nei mea o le suʻesuʻeina lea o le fausaga i totonu o le Lalolagi. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou suʻesuʻeina ai vaega eseese e fausia ai le Lalolagi, mai lona fogaeleele e oʻo atu i lona ogatotonu loloto.
### 1. O le pa'u o le lalolagi
#### 1.1 Pa'u o le Konetineta
E eseese le mafiafia o le pa'u konetineta, mai le tusa ma le 30 i le 70 kilomita. O le papa aupito tele lea o papa igneous, sedimentary, ma papa metamorphic tatou te va'aia i mauga, vanu, ma plateaus. O le pa'u konetineta e tele lava ina faia i le granite mama ma e mau'oa i minerale silicate e pei o le feldspar ma le quartz.
#### 1.2 Pa'u o le Vasa
E manifinifi ma mafiafia le pa'u o le sami nai lo le pa'u o le konetineta, ma le mafiafia e tusa ma le 5 i le 10 kilomita. E pulea e le basalt ma isi papa igneous e pogisa ma mamafa nai lo le granite. O le pa'u o le sami o le mea e masani ona tupu ai gaioiga o mauga mu i lalo o le vai ma mafui'e.
### 2. Ofu mafanafana
O le mantle e taoto sa'o i lalo ifo o le pa'u ma e o'o atu i le loloto e tusa ma le 2.900 kilomita. E aofia ai vaega autu e lua: o le mantle pito i luga ma le mantle pito i lalo.
#### 2.1 Ofu pito i luga
O le vaega pito i luga o lenei mantle, e ta'ua o le lithosphere, e ma'a'a ma e a'afia i le gaioiga o tectonic plates. I lalo ifo o lo'o taoto ai le asthenosphere, lea e sili atu ona palasitika ma e mafai ai ona faia le convective movement. O le maualuga o le vevela ma le mamafa i lenei vaega e fai ai le papa e fai si vai ma e mafai ai ona faia convection currents e fa'atautaia ai le gaioiga o tectonic plates.
#### 2.2 Ofuvae pito i lalo
O le vaega pito i lalo o le matā e taoto i le va o le 670 ma le 2.900 kilomita le loloto ma e aofia ai papa e sili atu ona mafiafia ma malō. Peitaʻi, o lenei itulagi o loʻo lagolagoina pea le tafe o le convection. O gaioiga i totonu o lenei matā pito i lalo e mafai ona aʻafia ai gaioiga o mauga mu ma mafuiʻe i luga o le fogaeleele o le Lalolagi.
### 3. Autū
O le ogatotonu o le Lalolagi, ma ua vaevaeina i ni vaega se lua: o le ogatotonu i fafo ma le ogatotonu i totonu.
#### 3.1 Autū i Fafo
O le ogatotonu pito i fafo o se vaega e faia i le uʻamea vai ma le nickel o loʻo i le loloto i le va o le 2.900 ma le 5.150 kilomita. O le gaoioi o le vai i totonu o lenei ogatotonu pito i fafo e fausia ai le fanua maneta o le Lalolagi, lea e taua tele mo le puipuia o lo tatou paneta mai le ave o le la ma le faatumauina o lona ea.
#### 3.2 Autū i Totonu
O le ogatotonu i totonu o se polo mafiafia e faia fo'i i le paluga o le u'amea ma le nickel. O le ogatotonu i totonu e fa'aloaloa pe tusa ma le 5.150 i le 6.371 kilomita i lalo ifo o le fogaeleele o le Lalolagi. O le ogatotonu i totonu e tumau pea le malosi ona o le maualuga tele o le mamafa, e ui lava ina o'o atu le vevela i le tusa ma le 5.400°C. E taua tele le ogatotonu i totonu i le tausia o le mautu o le fanua maneta o le Lalolagi.
### 4. Mea Taua i le Siosiomaga
#### 4.1 Fegalegaleaiga o le Papa Tektonika
O le lithosphere e aofia ai ni papa tectonic e opeopea i luga o le asthenosphere. O lenei gaioiga e mafua ai le tele o mea fa'ale-geological e pei o mafui'e, mauga mu, ma le fausiaina o mauga. A feto'ai nei papa, pe goto ifo (e goto le tasi papa i lalo o le isi), pe fe'ese'esea'i, o le malosi e fa'asa'olotoina e mafai ona suia ai le fogaeleele o le Lalolagi.
#### 4.2 Mauga Mu
O le mauga mu o le sa'oloto lea o le magma mai le 'ele'ele i luga o le Lalolagi e ala i mauga mu. O lenei faiga e le gata ina fausia ai ni laufanua fou ae mafai foi ona mafua ai ni fa'alavelave tetele, e lafoa'i ai le lefulefu, lava, ma kasa i le ea.
#### 4.3 Mafui'e
E mafua mafui'e ona o le fa'afuase'i ona gaoioi pe fa'asa'olotoina o le malosi i totonu o papa tektonika. E masani ona tutupu nei mea i tafatafa o tuaoi o papa po'o ni fa'aletonu o le eleele. E mafai e mafui'e ona mafua ai ni fa'aleagaina tetele ma i ai ni a'afiaga lautele i mea ola i luga o le fogaeleele.
### 5. Suesuega ma Tekonolosi
E fa'aaogā e saienitisi le tele o metotia e su'esu'e ai le fausaga i totonu o le Lalolagi. O se tasi o ia metotia o le mafui'e, lea e aofia ai le su'esu'eina o galu mafui'e e mafua mai i mafui'e. I le su'esu'eina o le auala e feoa'i ai nei galu i vaega eseese o le Lalolagi, e mafai ai e saienitisi ona fa'ata'ita'i le fausaga ma meatotino o meafaitino i totonu o le Lalolagi.
O isi metotia e aofia ai faʻataʻitaʻiga i fale suʻesuʻe e faʻataʻitaʻi ai tulaga maualuga o le mamafa ma le vevela i totonu o le Lalolagi, faʻapea foʻi ma le mataʻituina tuusaʻo o mea o le eleele na aumai i luga o le fogaeleele e ala i gaoioiga a le mauga mu.
### Faaiuga
Ua vave ona alualu i luma le malamalama i le fausaga i totonu o le Lalolagi ona o le alualu i luma o tekinolosi ma metotia faasaienisi. Mai le pa'u i luga e oo atu i le ogatotonu loloto, o vaega taitasi o le Lalolagi e taua tele i le gaioiga o le paneta. O su'esu'ega faaopoopo e le gata ina faalolotoina ai lo tatou malamalama i le Lalolagi ae fesoasoani foi ia i tatou e sauniuni lelei ai mo faalavelave faalenatura e pei o mafui'e ma mauga mu.
O le malamalama i le fausaga o le Lalolagi e maua ai e i tatou se malamalamaaga sili atu i se tasi o vaega sili ona taua o lo tatou aiga—o le Lalolagi. O lenei malamalamaaga e taua tele e le gata mo le saienisi ae faapea foi mo le ola umi o tagata soifua i luga o le paneta tatou te alolofa i ai.