Aiseā e tupu ai se tsunami pe a uma se mafuiʻe?

Aiseā e Tupu ai Tsunami pe a Uma Mafui'e

Pendahuluan

O faʻalavelave faʻalenatura e pei o mafuiʻe ma tsunami e masani ona i ai ni aafiaga mataʻutia i tagata. O nei mea e lua e masani ona fesoʻotaʻi, ma o mafuiʻe o le mafuaʻaga autū lea o tsunami. Ae e faʻapefea ona tupu moni lenei faiga? O lenei tusiga o le a talanoaina auiliili ai le sootaga i le va o mafuiʻe ma tsunami, faʻapea foʻi ma faiga e mafua ai ona tutupu tsunami pe a uma se mafuiʻe.

Malamalama i Mafui'e

O se mafuiʻe o se gatete e tupu i luga o le fogaeleele ona o le faʻasaʻolotoina o le malosi e mafua mai i gaioiga i totonu o le paʻu o le Lalolagi. O lenei gaioiga e masani ona fesootaʻi ma le gaioiga o papa tektonika. E tusa ai ma le aʻoaʻoga o papa tektonika, o le fogaeleele o le Lalolagi e aofia ai ni papa tetele se tele e fealuaʻi faʻatasi. A faʻasaʻolotoina le malosi e faʻaputuina i tuaoi o papa, e mafai ona salalau atu gatete i luga o le fogaeleele o le Lalolagi, ma mafua ai mafuiʻe.

Faiga o Mafui'e

E tutupu mafui'e pe a fa'asa'olotoina le malosi ua fa'aputuina i totonu o le Lalolagi. E masani ona fa'aputuina lenei malosi i tafatafa o fa'aletonu po'o tuaoi o papa. A sopo'ia le tapula'a elastic o mea o le papa tectonic, e fa'asa'olotoina le malosi e ala i gatete e salalau i itu uma i le tulaga o galu seismic. O nei gatete o mea ia tatou te lagonaina o ni mafui'e. O le malosi o se mafui'e e fuaina e fa'aaoga ai le fua o le Richter po'o le fua o le Moment Magnitude, lea e maua ai se fa'ailoga o le aofa'i o le malosi ua fa'asa'olotoina.

Malamalama i le Tsunami

O le tsunami o se faasologa o galu tetele e mafua mai i le siitia faafuasei o se tele o le vai i le sami. E masani ona mafua tsunami mai mafui'e i lalo o le vai, e ui lava e mafai foi ona mafua mai i le mu o mauga mu i lalo o le vai, solo o le eleele i lalo o le vai, po o le pa'ū o fetu.

FAITAU  O le faagasologa o le fausiaina o le malala

O le Faagasologa o le Tupu o le Tsunami

A tupu se mafui'e i lalo o le sami, e mafai e le gaoioi o le fa'aletonu ona mafua ai le si'itia fa'atulagaina o le fola o le sami. E lua ituaiga autū o le gaoioi o fa'aletonu e mafai ona mafua ai tsunami: si'itia fa'atulagaina ma le si'itia fa'ata'amilo. Afai e si'itia pe pa'ū fa'afuase'i le fola o le sami, o le a si'itia fo'i le tele o le vai i luga a'e, ma mafua ai galu tsunami e mafai ona salalau atu i itu uma i ni saoasaoa maualuluga tele.

Faagasologa Faaletino o le Tsunami ina ua maeʻa le Mafuie

1. Fa'ase'e o le Ilititai
A tupu se mafui'e i lalo o le sami, e mafai ona si'itia pe goto ifo le ilititai i totonu o ni nai sekone. O lenei gaioiga fa'atulagaina e mafua ai ni suiga fa'afuase'i i le koluma o le vai, lea e mafua ai ona tutupu ni galu o tsunami.

2. Fa'avaeina o Galu Muamua
O lenei si'itia tele o le vai e mafua ai se galu tele e sosolo mai le fa'aletonu. I le taimi muamua, e foliga mai e le taua tele lenei galu i luga o le sami loloto ona o lona umi tele o galu.

3. Faasalalauina o Galu
E mafai e nei galu tetele ona malaga i le saoasaoa e silia ma le 800 km/h i le vasa loloto, e toetoe lava a tutusa ma le saoasaoa o se vaalele faapisinisi. O le mea lea, e mafai e tsunami ona oo atu i matafaga mamao i se taimi puupuu.

4. Atina'eina o le Malosiaga e Latalata i le Talafatai
A o agai atu galu i vaega papa'u, e fa'aitiitia lo latou saoasaoa, ae fa'ateleina tele lo latou maualuga. A o'o i le taimi e o'o atu ai i le talafatai, e mafai e galu o le tsunami ona matuā maualuluga ma fa'aleagaina.

5. Tafe ma le Pa'ū o le Tai
E masani ona oo mai galu tetele o galu tetele, ma o galu lona lua ma le lona tolu o nisi taimi e sili atu ona tetele nai lo le galu muamua. O lenei mea e mafai ona fa'alauteleina ma fa'alautele ai le eria ua a'afia i le galu tele.

Mea e A'afia ai le Tele o se Galulolo

FAITAU  Mea e aʻafia ai le faʻaauauina o le eliina o minerale

Nofoaga ma le Loloto o le Mafuie
E matuā aʻafia le telē o se tsunami i le nofoaga ma le loloto o le mafuiʻe. O mafuiʻe i lalo o le sami i le loloto e itiiti ifo i le 70 km e masani lava ona sili atu ona ono mafua ai se tsunami nai lo mafuiʻe loloto. E tatau foʻi ona tu le mafuiʻe e latalata i le talafatai poʻo se nofoaga e nonofo ai ina ia mafua ai ni faʻaleagaina tetele.

Malosi o Mafuie
O le malosi o le maneta, po'o le malosi, o se mafui'e e matuā a'afia ai fo'i le ono mafai ona tupu se tsunami. O mafui'e e sili atu le malosi i le 7.5 i le fua fa'atatau o le Richter e masani ona mulimuli mai ai ma tsunami tetele.

Fa'afanua o le Ilititai
O le foliga o le fola o le sami e aʻafia ai foʻi le auala e fausia ai ma feoaʻi ai galu o le tsunami. O faʻaletonu e mafua ai ni aʻega maʻai e sili atu ona mafua ai ni tsunami tetele nai lo o nofoaga e mafolafola le fola o le sami.

Mamao mai le Matafaga
O le latalata atu o le ogatotonu o le mafui'e i le talafatai, o le tele fo'i lea o le avanoa e ono taia ai e galu o le tsunami le talafatai ma le malosi atoa. Afai e mamao le ogatotonu o le mafui'e mai le talafatai, e ono leiloa e galu o le tsunami lo latou malosi a'o le'i o'o atu i le talafatai.

Foliga o le Talafatai ma le Faga
O faga vaapiapi ma talafatai ma'ai e masani ona fa'ateleina ai le maualuga o galu o le tsunami pe a o'o atu i uta. E mafua ona o le malosi o galu e fa'aputu i se vaega la'ititi, ma fa'ateleina ai aafiaga fa'aleagaina o le tsunami.

Aafiaga o le Tsunami

E mafai e le tsunami ona matuā mata’utia. E lē gata ina fa’aumatia ai atina’e tetele ae mafua ai fo’i ona tele ni ola ua maliliu ai, tele ni fa’aletonu tau tamaoaiga, ma ni aafiaga tumau i le mafaufau o tagata ua a’afia. E le gata i lea, e mafai e tsunami ona fa’aleagaina ai le si’osi’omaga o le gataifale ma le laueleele mo se taimi umi ma e mafai ona mafua ai ni fa’afitauli matuia i le soifua maloloina ona o le fa’aleagaina o nofoaga e tumama ai ma puna’oa o vai mamā.

I'uga

FAITAU  Taunuuga o le sasao o mauga mu

O tsunami o ni mea faanatura e matuā lavelave ma e masani ona faigata ona vavalo ma le sa'o. Peita'i, o le malamalama i le auala e mafua ai e mafui'e tsunami e mafai ona fesoasoani ia i tatou e atiina ae ni faiga lapatai vave ma ni metotia e fa'aitiitia ai lo latou a'afiaga. O le tele o tsunami e mafua mai i mafui'e malolosi i lalo o le sami, lea e mafua ai ona tele le si'itia o le vai ona o le gaioi fa'afuase'i o le fola o le sami. Faatasi ai ma le alualu i luma o tekinolosi ma su'esu'ega, o le fa'amoemoe o le a fa'aleleia atili lo tatou gafatia e vavalo ma tali atu ai i nei fa'alavelave fa'afuase'i, ma fa'aitiitia ai mea e leiloa ma tagata ua maliliu ona o tsunami i le lumana'i.

O faiga lapatai vave ma aʻoaʻoga a le lautele i mea e fai pe a tupu se lapataiga o le tsunami o ni laasaga taua ia i le faaitiitia o tagata maliliu ma mea e leiloa mai lenei faalavelave faalenatura. O le malamalama lelei i auala e tutupu ai mafuiʻe ma tsunami o le a maua ai se avanoa e feagai ai ma nei mea matautia faalenatura.

Taofi faamatalaga